Skip to main content

Full text of "Analysis logica in Epistolam ad Hebraeos"

See other formats


ANALYSIS 

LOGICA IN EPI- 

STOLAM AD 

HEBRiOS. 

AVTHORE V. ROBERTO ROt- 
loco Scoto,Minis~tro Iefa ChriMydr Re- 
ctore. Academia Edimburgenjis. 

Acceflit breuis & vtilis tra&atus dc 
Iuftificationc eodem Authore. 




GENEVvG. 

Apud Iacobum Scceiu 
M. P Q X. *~ 



EXIMIO VIRO 

ET AMICO SVO SVM- 

ME DILIGENDO ET O B S E R- 

uando Gvlielmo scoto Ab 
Elie>HE nricvs Charteris 
S. & G. per Chriftum. 

V a n t i interfit iuuentu- 
tem cum humanioribus 
ftudiis ,&politiori litera- 
I tura , vna etiam imbiber? 
f eminentiam illam cogni- 
tionis Chrifti,tu optime nofti, Vir exi- 
mie, qui faepiufcule folitus es prsedicare 
fordete omnia ifta humana , humanam 
prudentiam, induftriam ^eruditionem, 
artes etiam ipfas &: fcientias, imo noxia 
efle & exitiofa , fi a cognitione Chrifti 
feparentur.Quo mihi videntur fodicio- 
res 3 & non Deo tantum , fed &: Prace- 
ptoribus magis obligati , quiabijs.^ 
cijm Apoftolo lqquar,didiccrur ■ ~ " ' 




Epistol A 
ftum. ProfefTus eft iam olim Alexander 
magnusfe Ariftoteli, a quopuerfor- 
jnatus eft, no minus quam patri Philip-, 
po debere , cum ab hoc quidem viuen- 
di , ab illo vero re&e viuendi accepiflet 
initium. Tantam ille gratiam retulit 
prarceptori fuo,qui communibus natu^ 
tx noftrae tenebris inuolutus veram re- 
&e viuendi rationem , nec ipfe tenuit, 
nec alios docere potuit. Quanto maior 
referenda eft gratia ijs Praeceptoribus, 
qui ad genuinum re&e viuedi fontem 
Adolefcentesreuocant,& ex verboDei 
informat in vera pietate & fide in Chri- 
ftum. Quo fpe&affe omnes beatae me- 
moriae D. Rolloci labores ignoratne- 
mo cui ipfenotus fuit. Atquein hunc fi- 
nemprater alios Scripturae libros quos 
fubindedifcipulis fuispradegit, Epifto- 
las Pauli ad Rom. &: ad Galatas, in qui- 
bus plenius & clatius quamin alia qua- 
uis totius Scripturae parte myfterium 
^xrifti reuelatur, accuratiffime explica 
Heb** P°ft rem ° adiecit Epiftolam ad 
kX ^ quac eo tota tendit vt nos ad 

per- 



DEDICATOMA. 

perfcuerantiam & conftatem profe/fio- 
nem fidei in Chriftu adhortetur) eamq; 
hac,quae nunc in lucem prodit. Analyfi 
Logica illuftrauit,qua mihi quidem vi- 
deturitaad viuum Scriptoris mentera 
vbiq; exprefTifTe,vt & a rudioribuspar- 
uo negotio iritelligi poffit, &; peritiori- 
bus fontes aperiat,ex quibus vberes ctc- 
leftis do&nnaeriuoscommodepoifint 
diducere.Non fum nefcius efle nonnul- 
los quihanc Scripturx interpretadz ra- 
tionemimprobent,quod Spiritumfen^ 
£tumin Scripturis loquentem ad artis 
Logicse pr^ceptiones alligare videatur. 
Atqui nos nullas facrofan&ae Scripturx 
ab arte vel fcientia quacunquehumana 
leges imponi 5 aut debere, aut pofte atbi- 
tramur , fed Logicam duntaxat hac in- 
terpretandi ratione Scnptura ancillam 
pedifequamque effe oftendimus. Cum 
enim Theologiam omnium difciplina- 
rum Dominam & moderatricem eflc 
omnes iure agnofcamus, Logicae famu- 
litium cur ei denegemus ? quamqj ea o- 
pem adprofanahominum fcriptaintel- 

A j 






EPISTGLA 

Jigencta conferr, cur non eande ad Pro- 
phetarum & Apoftolorum fcripta'3so- 
7tv4j&l miniftraret?Hac certe Analyfm 
Logicam in nonnullis Pauli Epiftolis 
iam ante a Rolloco fceliciter tentatam 
plus lucis attulIifTe quam plerorumque 
prolixas comentationes,facile iudicare 
poffunt omnes, qui eam penitius intro- 
fptxerunt 8c examinarunt : ex quibus 
multi fepius profeffi funt fe non medio- 
crem fru&um ex hoc fcriptionis ge- 
nere percepifle, eoqUe hortatores Rol- 
lbco f uerunt vt ad reliquas , quas adhuc 
nodum attigiflet, Epiftolas fimili Ana- 
lyfi illuftrandas manu admoueret:quod 
ab eo proculdubio pra:ftitum fuiffttfi 
Deus longiorisei vitae vfuram concef- 
{ifTet. Exhorum numero facile primum 
fuifTete, Vir eximie,n6runt omnes qui- 
busnotum eftqua ar&o amicitiae vin- 
culo D.Rolloco coniun&us fueris,qua- 
taque eum femper profequutusfis be- 
neuoletia.Quo folo nomine,fi alia nul- 
h fubeflet occafio,deberi tibi hoc opuf 
culum nemo ibit inficias,fed alia longe 

jnaior 



Dedicato ria^ 
maior &: grauior accedit caufa, Autho- 
ris ipfius fuprema volutasT^eftameto co 
fignata,quaquicquid fupererat operum 
ipfius fiib tuo nomineexire voluit,& 
folenniahaec dedicationis verba praefe 
ferre , Gvlielmo Scoto In Perpe- 
tvvmTestimonivm AmicitijeNo 
str^e Dedico Consecroqxe. Acci- 
peigitur hocgrati animi teftimonium 
qualecunq; Analyfin Logicam in Epi- 
ftolam ad Hebraos 5 fimulq; breue tra- 
jftatum de Iuftificatione , que ideo pla- 
cuit cum hac Analyfi coiungere , quod 
& propter breuitate feorfim excudi non 
poterat, & ad quadiioncm de Iuftifica- 
tionehominiscoram Deo determinan- 
da do&rina de Chrifti facerdotio , qux 
in hac ad Hebrxos Epiftola accuratiA 
fime tra&atur , fingulare vfum habeat, 
cum illaipfa oblatio &: facrificiu quod 
Sacerdos ChriftusPatri ad expiadapec 
catanoftra incruceobtulit, fit vnica 
illaiufticia quanobisDeusimputat>&: 
propter quam nos e tribunali fuo iuftos 
eflepronunciat. Hanc autem Analyfin 

A 4 



EpiSTOL A 

cum D.Rollocus,immatura mortc pre- 
reptus,abfoluere non poffet , ne manca 
in lucem ederetur , eoque Ecclefias vfui 
( cui fecudum Dei gloriam omnes fuos 
labores vnice femper cofecraucrat ) mi- 
nus inferuiret, hanc mihi prouincia de- 
lcgauit vt ei fuprcmam manum impo- 
nerem.Quod onus,etfi (tenuitatismeae 
mihi probe confcius ) agnofcebam hu- 
merismeisimpar effe,malui tame in me 
fufcipere , qua in animi ingrati fufpitio- 
nemapud eumincurrere,cui me omniu 
officiorum ratione obftri&um fentie- 
bam. Dediigitur opcra vtintnbuspo- 
ftremis capitibus ( exceptis fex primis 
verfibus capitis vndecimi ) adeam quae 
Rolloco familiaris fuit , Analyfeo* for- 
mamquamfieri potuit proxime acce- 
dercm. Quodfi hicmcus labor rerum 
diuinarum ftudiofis aliquam afteret vti- 
litatem, & tuo iudicio probabitur, fatis 
amplum oper^ pretium me rctuliflc pu- 
tabo. Vaie in Domino. Idibus Aprilis 
1605, 

IN 



IN ROB.ROLLOCI COMMEN- 
t ria Hen.v^hartcrij recenfione au&a. 

VEndtbilt (~\etus ejl ~\erbum)Ju$endere ~\ino f 
Non opus efi hederaiproba mcrxprACone re- 
Emptore inucmet:qu£ cedro dtgna loquuttts(mota 
Entbeus aftduo ~\erbiltmatus tn ~\fu 
~\oUocus y charitum flos,noJtr<£ & glorta gentisj 
Vifturis ~\'dqu£ illeutt monumenta libeUis 
(Perpetkum quibm ejl mihi fas Jperare~\irorem) 
^/Crtefua auliorem inftgnem fatts edita Uudant, 
Stnt licet tndifl ajngtmo aut dctrtta minore. 

Namqueparem meritis trtbuatft Gratta honer? 7 
Stfudium y aut~\irtus y digna merccde beari 
Promcreant ,aurata foro ttbtjiarettmago, 
Et caput aurieomum,(fors qujctibt debitJ.)laurt46 
Ctngeretyornaris quipublica commoda ~\tum 
^Ante alios^quantum feilasfulgore mtnores 
Cynthtaprjiradiatjjumpantur ~\ttlta Codiis) 
Qt^afirtpttSyqua^oce^Dcumquoque redditus albo 
Surputtlt morsfcua orbi^cceloqae locautt, 
^Alternis patrtA fdculam tranfmtttis alumnis^ 
Pofruma tnrxhaufai manfura gr figncra mentis. 

Qu& Itcet imperfeElattbi Juni morte reuulfa 
$uprema?nnecpajfa??tankm>laudatur tn tila 
Dtmidtam tabula Venerem quaptnxtt ^/fpclles 
Extraomnes:& kabcnt fi qutd pr<cfacta Irr/, 
Vtquonda Hippol) tumfiperas reuocatnt ad auras 
Dtfcerptum, tncolumemque fuis Epidaurius Bcros 
J{cfttutt , mancts Chartcrt tta dcxtcra chartis 
Pa>onias potrexit opes y ~)'acuaJque lacuna*} 
Nequa tacunaforct cera cemphiut eadem. 






Sic memor ojfiaj ^eteruOieterifque mdgiftri. 
Ldmpddd qui extremd moriensfihi trddidit hori 
EJfet ^Cpollinei deinde l>t Pdrs mdximdc<*tus> 
Mdgnaopere in tdto ey pdrtememordtus bdheret. 
Nec dubtum pdrih fucnnt fi dndlefld Idhon 
Qu&idmftdrfdftufordent cdrieque fepultd 
Foelicipurgdtd mdnu^ qum ^iuet litctque 
zs£temum,~\t meritus^chdrtis immortuus^uum. 
GVLIELMO SCOTO ROLLO- 
ceomm friptorum djfertort* 

TVisaufpicns^Amice magne, 
Quj mancus ; mutiius,Iacer,iacebat, 
Orbatuscitiiis fuo parente 
Quatn lucem afpicerct liber mifellus, 
Nuncfartus,nitidus,venu*tulufque> 
Succo&Ne£tare 3 per Librariorum 
Proftat fcrinia^te&us, integellus: 
Sic vt nec (ycophantias malorum 
Omneisvniusxftimet vel affis. 
Abfcjueteforet hicliberdifertus 
(Certum/avw/xsVi/i/ovtui fodalis, 
Qui fblatioJum fuit Sophorum, 
Non horum modb>fed quotautfuerunt, 
Ant pofthac aliis erunt in annis) 
Depaitustineismalastenebras 
Indigne incoleret tenebricofus. 
Petge vindicias tut clientis 
Sicpoflliminio parareChartis, 
Fama» vt vindicias tibi clienti 
Laus pofthminio parare pergat. 

lo.Rayus, 



ARGVMENTVM EPi~ 

STOLl AD HEBRIOS. 

INhac epifiola adBebrsjos^Author^qutf 
quis ille fuertt^Hebr stos hortatur vt ea 
doffrinam quam audiuerant conftanier 
retinett. Eptfioia igitur exhortatorta eji: 
Exhortationis propofitio ef^Rettnete eam 
doBrinam qua accepiflu , vel tenete fro- 
fefionem veJtram.Eius multa, afferuntur 
argumenta ad caputvltimum. Vnmum 
argumentumfartim esl aperfcna mtni- 
firt, parttm ab tffa docedi raticne acmc- 
dofedpr#tipue aferfona minisiri^ Vtiij 
Vet per que->non 7n>XvTcc7ru><;<>fed <una ea- 
dem<fe forma tradidttnobis njittmis hifce 
diebits falutis doBrint. Hoc ar?umentum 
froponttur prtmis fiatim BfifioU huins 
verbis-tdr concluditur initio cppitis fecun- 
di. Adhutm argumentt amfltficationem 
digrediturin wagntficam defcripttorem 
Vtlij Veiy qua qutdem vult a nobis cofiici 
quantaft illins perfont dtgntta>ha 'vcrfi 
z.adfinem cavitisprimi.Secundum argu- 



menttt efi a certo Vei iudicio, quodfeque- 
tur negleftum profefiionis nofirA , vel do- 
ftrin& ttfalutfic^a verfi.capitis fecun- 
di y ad pofieriorem parte verfus oBauv.v- 
bi varia digrefiio ett & multiplex occu- 
patio^artim de Chrijii gloria>partim de 
ipfiuspafitone adfine capitis. Tertium ar- 
gumentum coniunttu eH & compofitum y 
partimex Prophetiafiue Apofiolatu y par- 
tim exfacerdotio chrifii. Hoc argumen- 
tum explicatur ab initio capitis tertij ad 
alterampartem verfusfexti- i & repetitur 
verfii^.&i^.cap.quarti.Jguartum argu- 
mentu ejl a beata nofira conditione^qubd 
fi teneamusprofefiiorie domus ChriHifu- 
mus y ab altera parte verf 6. ad verf 17. 
capitis tertij.jgujntum argumentum efl a 
priuatione cceleflis illiusrequietis^ de qua 
loquiturVauid Vfal.%. Adhoc argumen- 
tum travfit infine capitis tertij : habetur 
autem argumentum ipfum capite quarto 
ad alteramparte verfus tertif. guo loco 
egreditur ad ofiendendurequie illam y de 
qua loquiturVauidydiuerfum ejfe,&a re- 
quie Sabbathi,& ab illa requie qmpopu- 

lu* 






lus obtimitferlofua, cum coffocaretur in 
terra Canmn^d verfn.Vbi efi exhorta- 
tionis conclufio cum argumento quinto re- 
fetito & confirmato^adverfx^. Sextum 
argumentu etthVetgrfitia, & mifericor- 
dia> verfu vltimo captis quarti. Cnpte 
quinto digreditur in confirmationcm 
fontificatus Chrifti ingenere ad verfum 
vndecimum^quo locofrofonit de Melchi- 
fedeco dicendum , tdque in eumfinem vt 
demonjiret ChriHu effe Pontificemfecun- 
dum ordinem Melchifedec^hoc efi^certum 
quendaordtne PontificatusChrifit. Veru 
ifropofitah/tc de Melchifedeco doBrina, 
digreditur-tfrimu in refrehenfione fegni- 
tiei drrudttMisHebr&oru ad quosfcribit, 
a verfu iz.adfinem caj>itis,deinde in ex- 
hortatione, qua hortMur vtferantur ad 
ferfetfione> adiettagraui denuntiatione 
in Apoflatas,* verf 1. cap. fexti ad verf 
y.vbi correBio ejl & mitigatio illitu de- 
nunciationis adverfi 11. quo locojjtecwlis 
quddam exhortatio eji adferfeuermdum 
in charitate & bonis oferihus , a,d altert 
fartem verf.n.Atquehic redit ad exhor- 



tatione principalem, eiufffc argumentum 
affertjeptimn ab exemplo veteru & pio- 
rum Yatru^quiperfidem acpatietit obti- 
nentpromifam hdreditatem^ adpofierio- 
rempartem verfii%Jn alteraparte verf 
iS. cfl argumentu exhortationis offauum, 
quod cyrfum eo corripuerimusvt Jpepro- 
pofitam obtineamus.Capitefeptimoperfe- 
quitur doBrinam de Melchifedecopropo- 
fitam verf n. capitis quinti > &primum 
quidem Melchifedechvt erat typus Chri- 
Jliydefcnptio efl, cuius occafione de excel- 
lentia etus agit ad verf n. Vbi digrefio- 
nefaciaprobat mutatum efife facerdotiu 
legalepariter & mmifierium legale , ad 
verfum zo./ib eo loco agitur deipfo Chri- 
fio^cuim tjpm erat Melchifedec , ciufque 
pr&flantia drexcelletia multis argumen- 
tis ofienditur, adfinem capitis nonuCapi- 
te autem decimo perfequitur fufius quod 
coeperat ofiendere verfuij.capttis9.de** 
monfirans Chrifium nonfiepius ojferendu, 
fed vnicam eius oblationemfufficere adf 
verf.19. £uo loco reuertitur ad exhorta- 
jionemprincipalem ( a qua digrej[usfue r 

rat 



YAtflbinitio cafitisfeftimi ) ^f£argu- 
tnent&ajfert duo^nonum & decimum.No- 
num eH klibertate tngrediendi facmriu 
ccelefteiVecimum ejl k Prtfecfo domus Vei 
fiuefacrarif in quod ingrediendu eB.H&c 
duoargumenta coniunguntur , a vrf 19* 
(td verf.16. Vndecimum argumetum eft h 
poma, apoftafu &defeBtonit kfde^ ver- 
fu i6.ad verfum ^z.Vuodecimu argumen- 
tumeji amercede fidei:Vectmumtertium 
k vit/t Aternti qunm confequunturperfe- 
uermtes tnfide. Vuohac argumenta ha- 
benturfubfine capitis decimi.Capite vn- 
decimo toto dtgrefiio efl in commendatio- 
nemfidei. Capite duodecimo reditad in- 
ftttutam exhortatione?n , cuius nrgumcn- 
tum decimumquartum eft verf. i.k teHi- 
bmftue exemplis credentium quiperfeue- 
ramnt infide .Vecimumquintum eft verfi 
z.ab exemplo ipfius Chrifti : vnde fumpta 
occaftone exhortntionem generalem , ad 
retinendtim profefiionem > & conHanter 
propofitum nobis ftadium decurrendum y 
prjfcriptis quafi fiecialibtts quibufdam 
currendi legibus > tlluftmt > & adpatien- 



tiam in affiiBionibit6>adfr&eundum alijs 
bono exemflo > ad facem^adfan£timoniay 
cfrc. tanquam Jpeciales currcndi modos 
adhortatur^a verfu 3. ad verfumz^. vbi 
eH argumentum exhortationis decimum- 
fextum, a iudicio quod fequetur eos qui 
ChriHum loquentem auerfantur* ad ver- 
fum z%.J£uo verfu decimumfeptimum eji 
argumentum^afarticifatione regni illius 
quod concuti ncnfoteft. Verfu vltimo eft 
argumetum exhortationvs decimumoBa- 
uum>a natura Vei nostri qui ignis eft con- 
fumens eoc^ confumfturus omnes qui non 
ferfeuerantes in fide iffinonferuiunt iu- 
xta iffivu flacitum. PoH exhortationem 
frincifalem cafite vltimo dottrina eH 
farmetica , qua hortatur adofficia quA 
adfecundam fr&cifue legis tabulamfer- 
tinent , ad ^verfum 18. VbifoHquam He- 
brmad quos fcribit freces fro fe commen- 
daffet 5 EfifioUm hanc frecibm primum, 
ieinde hortatione^ foHremb alifs aliquot 
varij argumentifermonibns concludit. 



ANALYSIS LOGICA 
IN EP IST O LAM 

Ad Hebraos . 

Argurnentum Capitis Primf. 

Huius Capitis duae funt partes : Priroaeft propofiiioi 
primi argumeoti exhorrationis hac epiftola inftitut£,vs 
do&rinam quam acceperunt retineant verf. i. Secun- 
da eft digreflio in amplificationem propofitiargumen- 
ti.Amplificatio eft per defcripuonemFilij Dei magnt- 
ficam,a verfu i.ad finem. 

Cap. i. 

i De us multi* *\icilus multlfaue modif o- 
lim loquutus Pdtribus fer propbeta* , yltimis 
diibus hfce lofuutus efl nobisfer Filium. 

| EVS multis "\icibus ) Argumentum 
; exhortationis piimum verf. i. pro- 
j ponicur , tum reliquo cipite illuC 
.J^ t,arur & imp]ificatur:Propofi*tio 
argumenti eft.Dns vltimis diebus hifce locu- 
tus eft nobis per fiiium fuum.Propofitio argu- 
menti noa eft fimpJex/ed traSata eft per com- 
parationem,vel diffimilem , vel minorr m,do- 
$rin* tradit* Patnbus.Comparatio igiiur eft, 

B 







. . 

i ANAL 10 C. INEPIST. 

Deus olim locutus eft Patribus per ProphetaSj 
,\kimis diebus locutus eft nobis per Film^DiP 
fimilitudo(vt fic dicjm) locutionis Dei maxi- 
mehicconfideranda elt in Miniftrisiolim Jo- 
cutus eft Patribus, per Prophetas tanqua mini- 
ftros,vItimishifce diebuslocutus eft nobis , per 
Filium tanqua miniftru. In perfonis fgitur mi- 
niftris fermonis Dei,maxime pofita eft diilimi- 
litudo,vel(fi lubet)imparitas.Veruad diflimili 
tudine in perfonis addita cft fecudo loco difli- 
roilitudo in formaloquendi,ac docendi.Deus 
locutuseft Patribus ^oAu/xgpa$,^*AuTpoV*c, 
Quibus verbismihi videtur innui varietas Poli 
I ig Ecclefiaftiae ac Diuinae,qua: inde ab initio 
fuit, «tatibus Patru,ad Chrifti vfque aduentu. 
Na vt tacea fpecies illas Politiae diuin* varias, 
politiam familise Patrum,deinde Politia Eccle- 
i\x } quse coepit efle quum populus in i€gy pto 
coliocatus eft , profecJ5 in politia primum fa- 
mili^ , varia fuit oMovopioL & difpenfatio eo- 
rum quae ad cultum Dei pertinent, & fingulis 
aetatibus Patrum,aliquid in qikovoima vel muta- 
tum eft,vel au&um. Rurfus fi ad politiam Ec- 
clefiafticam defcendamus , in ea quoque pro- 
greflii temporis varia fuit o$Kovoy.U.Si lubet h,is 
voccs in diftin&o fenfu accipere,prima vox fi- 
gnificabit multitudinem , & varietatem par- 
tium doftrin^ Patribus tradita:. Neque enim 
omnes do&rinse de Deo partes, fimul ac femel 
tradiue funt » vna aliqiia <etate; verum di uerfis 

setati- 



A D H E B. C A P. X. j 

gtatibus Patr um,d«.uerfae partes doctrin^ funt 
tradita? i & fuccelfu temporis do&nna de Oea 
augmecum cepit:Verbi gratia, Tempore Noa- 
ch. coepic au&ior elle, quam fuit tempore He- 
nochi : Deinde ajrate Abraharai caepit au&ioc 
cfle quam fuit aeute Noachi : tum lub Iiaaco 
ctepit au&ior elfe,quam fub Abrahamo , &c. 
Vox autem altera woAi/tjoWc ad do&rinae 
propofiue formam pertinebif.N^m e<adem do- 
£tnna , alia atque alia astate > fovnu alia arqne 
alia propofita eft. In dirofon nihil expreile ha- 
betur , quod refpondeai his vocibus,quas ha- 
bemus exprefle in ^for^tn dillimilitudinis: 
Contrarium autem faeile imelligipoteft ex 
contrario, nempe quod Deusfalutis doftri- 
nam,non 7roAt^xep«c,fed fimulac femel totam, 
non <&o\uTpc7rv$ y fed vna eademque conftanti 
forma, tradiderit nobis vltimishifcediebus, 
per Filium fuum. Atque ha&enus fic explica- 
taeftpropofitioargumenti primi comparata: 
Eftautem argumentum partim quidemaper- 
fonaminiftri,partim veroab ipfa docedi ratio- 
ne ac modo, fed pratfipae a perfona Muiiftri. 

2. Quem conjiitmt htredem omnmm\fer quem 
ftiam u> ndumcondtdit. 

3 Quf lunmfitJ}>lendorglQri<e<) gr chdrafter 
ferfonx iUius,f»jl'neatqite omma Ircrbo ittofiiofo- 
*ente fnrgmone peccatorwm noftrorum fer fetf- 
fnmfAtta , Jidit td dextram mMefiatis i hn$ ex- 
*/f$faw*. 

B X 



£ AVAI. IOc! I N I P I S T.' 

4 7*0 f o frdftantiorfattus ^fngtlis > yuant* 
fxcettentiuspraillisfortttus eft nomen. 

$ Nam cui dtxit Im^uam \Angelorum, Ftlius 
tneus es tu>ego hodiegenut tei ytc rurfum. Ego er* 
ti Pater>0" ifftertt mthi Ftltus. 

6 Fgrfum autem quum inducit frimogenitum 
in orlem terrarum , dictt , Etadorent eum omncs 
^AngeliDei. 

7 Et de .Angelii qutdem dicit^ui ^fngelosfuos 
facitlentos,&* Miniftros fnos,ignisflammam: 

8 Adfllium autem y Thronus tuus*Deus inft- 
€ulumftculi:l>irga re£la{\irga regni tm. 

9 Dilexifli juft/tiam & odiflt miquitatem: 
frofterealnxitteDeus>Deus tuus,oleo exultatio- 
ttis l>ltra confbrtes tuos. 

io Etffuin initio Domineterramfundafti& 
cfera manuum tuarumjunt cosli. 

ii Iffiferibunt , tu autempermantsi&omnes 
ytlieftimentum T>eteraftent; 

U sAc lelut amtftum circumuolues eos , & 
mutabuntur : tu autem idem es > c?* <mm *ui non 
deficient. 

13 Ad yuem autem jtngelorum dixit ynfuZ 
Sede ad dextera meam , ")>fjue dumfofuero immi^ 
€os tuos fcabeUumfedum tuorum. 

14 Nonne omnes funt miniftratores Jj>iritus> 
<p/ miniftertj caufa mtttuntur frofter eos qui k*- 
redes erunt faluttsi 

Quem conflttuit) Ad amplificationjem propo- 
fni argumcnti primi, egredieur in magnificim 

dcf. 



A D H E B, C A P. i! J 

defcriptionem perfonse miniftrse , Filij Dei , er 
quaquidem defcriptionevult anobis confpi- 
ci quanta fit eius , perfon^ dignitas : Deferibi- 
tur autem perfona miniftra 3 Dei Filius,ex argu 
metis,partim fimplicibus , p^rtim comparatis, 
Primum argumentum eft ab hsereditate ipfius 
ampliffima i Patre ipfi data, vtquifitFilius 
Patris vnigenitus: Nam fi Filiuseftjhasreseft 
neceffario. Per f^em ) Secundum argumen- 
tumdefcriptionisefta mundi creatione,qus 
fuerat perFilium. 

3 (Zuiquumftt) Tertium eftargumentum 
defcriptioms > a gloriofa feffioncipfius ad dex- 
teram Patris fukhuic feffioni fundamenta fub- 
fternutur tria, primum eft fimilitudo Filij cuni 
Patre fuo : Similitudo pofita eft in duobus,pri- 
mumineoquodfit fplendor glorias paternar,' 
hoc eft, gloriote ipfius eiTcntias: hxc fimilitu- 
do,veI potius(vt fic dicam) identitas,cft in fub 
ftantia vna eademque.Deindefimilitudo in eo 
pofitaeft,quod fit chara<aerperfonseillius:h?c 
iimilitudo eftperfon#,qua Filius nontantum 
idem eft cum Patre , quoad naturam & eflen- 
tijm vnam eandemque , fed etiam quoad Per- 
fonam filij Patri fimilis eft, & refert quafi ima- 
gine Patrem fuum. Myfterium hoc fimilitudi- 
ne c medio fumpta aliquo modo adumbrari po 
teft,fic:Filiusaliquis,qui non tantum natura 
fua,& clTentia, idem fit quodammodocum 
Putre , nempepaternsecircntiajparticipationet 



6 A N A t. IOG. I N EPIS T. 

fed cthm Patrem fuum referat extemiscof- 
poris lineamentis, quantitatibuSjqualitatibus, 
vu!tu,voce,geftu: jjm hic filius qiod ad natu- 
ram dicitur lmago eflentiar ac natutae paterrq, 
quod \C r b nd externa corporis line mcnta, 
&c. dicetur imago pcforae patema^.Simihter 
res habet in Dei Filio,qui eft Imago Pau is,non 
tantum quoad naruram, & eflentiam eandesn, 
ac totam,fed etiam quoad perfonam , hoc eft, 
vt fic dicam,ilhus vniuseflentiselineamenta, 
vultum,vocem,geftum , hoc eft,quoad ea qua! 
in Deo Patre incomprehenfibilia iunt, & qua: 
neceffeeft mutuatitijshuiufmodi vocibusex- 
primere.5^/Wd/^)Secundum eft fundamen- 
tum,quoniritur gloriofailla feflio ad dexte- 
ram Patris,a conferuatione rerum omnium 
creatarum.Ptfrg4/7«wOTertium cft fundamcn- 
tum a redcmptione humani generis , quam 
vocat purgationem pecc^rorum noftrorum: 
Purgationem hanc fllzvrS perfeipfum fafii 
dicit,hoc cft,per iui ipfius oblationem in cruce 
& pcrlauacrum , non externum ahquod, ve- 
rum fuiipfius fanguinis:hocenimpurgatio- 
ncmper Chriftum£<<5hm mirifice commen- 
dat.Apoftolus Philip. 2.9. &deinceps , dicit 
Chnftum(ob hancipfam purgationem pecca- 
torum noftrorum qua fe exinaniuit ) eucftum 
eflc ad fummam fubIimitatem,hoc eft,ad dex- 
teram Dei Patris: ergo & fine dubio hoc quo- 
que fundamentum eft quoddam , gloriofc il - 

lius 



A D H E B. C A P. !. J 

lius feffionis ad dexteram Patzis.Sedit addexte- 
rum.) Ex fundametis iftis ia ia&is, fequitur ter- 
tium illud argumentum defcriptionis FilijDei, 
a gloriofa ipfius feffionead dexteramPatris. 

4 Tdritoj?r*(}dntior)Nancde{cxib\tutFilius 
Dei comparate , fa&a nimirum comparationc 
cum Angelis > qui creaturae funt prsftantifli- 
ma^& gloriofiffimce. Propofitio comparatio- 
nis hxc eft: pra^ftantior fadus eft Angelis : Ra- 
tio, excellentius ftmituseft pras Angelisno- 
men : fenfus enim huius verfus eft,quafi dicat, 
pra^ftancior facius eft Angelis,quiaexcellen- 
tius pr^ijs nomen eft fortitus. Verum pro- 
pofitionem cum argumento fuo inter fe coptr- 
Luit,per argumentum varium fimulquepro- 
pofuit. Nomen intelligo , honorifieamappel- 
lationem,& mentionem Filij in fcripturis, non 
vno in loco occurrentcm cuiufmodi eftno- 
menFilij Dei. 

5 Nam dixit) Sequunturteftimonia,pnrtim 
deFilio ipfiufque honorabih nomineinScri- 
pturis facrisfefeofFerece,partimdeAngelis,i- 
pfonimq; minifterioradducutur autem omnia 
quae fequuntur teftimonia ad oftendendum 
idquod didum eft verfu 4. Filium prx An- 
gelisexcellentius fortitum elTenomen,ideft f 
honorabiliorem Filij in Scripturisfacrismen- 
tionem fieri,quam Angelorum. 

Filius mem) Teftimonium hocpriraum 
eftexPfulmoz. 7. Eftautemde Filio Dei,in 

B 4 



i 



8 A N A I. I O G. I N E V l S T. 

quo fit mentio ipfius vt Filij. EtrurJUm ) Se- 
cundum teftimonium cx u Chron. 22. 10. Eft 
autem de Filio, & in eo fit honorabilis mentio 
ipfius,vc Filij. 

6 Byrfns autem)! ertium tcftimoniuele Filio, 
cx Pfa.57.7Jn hoc teftimonio fit mentio Filij, 
yt Dei adorandijCtiam ab ipfis Angelis 

7 Etde Angelis) Quartum tcftimonium,ex 
PfaL 104. 4. Hft autem de Angelis, & in eo fit 
mcntio Angelorum , vt Miniftrorum Dei ve- 
lociflimorum,vtqui Spiritus func,& tanquam 
ignisflamma. 

8 ^tdFilium) Quintum teftimonium,ex Pfal 
45«7.Eft autem de Filio , & in eo fit mentio Fi- 
lij % vt gloriofi Regis,infidentis Throno fuo , & 
manu tcnentis fccptrumRegni fui. 

10 Et tu initio) Sextum teftimoniu ex Pfal. 
102. 25. Eft uitem dc Filio: Eius mentio fit , vt 
Dei «terni Creatoris omnium rerum. 

13 KAdjuemmtem) Septimumteftimonium, 
cx Pfal. 110. 1. Eft autem de Filio , & in co fic 
jnentio eius , vt Regis gloriofi fedentis ad dex- 
tcram Patris : tra&atnr per communicatione. 
Primum qusrit Apoftolus , cuinam Angelo- 
rum vnquam fit hoc di&um quod fequitur? 
Refponfio negata poft interrogationcm intel- 
ligenda eft>quafi dicat,nulli. 

74 Nonne omnes)Ratio cft negata? & intelle- 
&3»re(ponfionis,ab Angelorum conditione& 
fun&ione ; omncs funt miniftratores Spiritus, 

%ui 



A D H E B. C A P. I. 9 

Qm miniftertf) Definitio qua^dam eft miniftra- 
torumSpirituum,ex ijs quibus miniftrant 3 ne- 
pe haeredibusfalutis: Mittunturenim minifte- 
rij caufa propter eos qui hasvedes erunt fajutis. 
Vel fi lubet, Ratio eft , cur dixit mini ftratorcs 
Spiritus , ex fine miffionis ipforum: Mittuntur 
v^nimminifterij caufijidque propter h^redes 

jlutis. Quare Angeh miniftratoresfiue mi- 
niftri dicuntur,re(pedu Dei cui mimftrant, no 
hominum,etfi miniftrent Deo fuo propter ho- 
minesipforumque falutem. Hadtenusitaque, 
addu&is feptem teftimonijs, oftenfa eft illa 
propofitio, quasfuitfupra verfu 4.Filium ex- 
cellentius nomen fortitum nra? Angelis. In 
Scripruris enim fit mentio Filij: prin um, vt 
Filij Dei : feeundo , vt Dei adorandi : tertio,vt 
Regis>cum Throno & fceptro-.quarto vt Cr ea- 
toris : quinto vt Regis fedemis ad dexterotn 
Patris. Angelorumautem mentio fit-vt Spi- 
rituum miniftratorum.N;m quod nomen vo- 
cat, verfu. 4. egoaccipio illod nondenomi- 
netantum FilijDei, dequoin duobusprimis 
teftimonijs,fed etiam de alia quacunq; Chrifti 
appellatione &mentione : dequain reliquis 
teftimonijs 

lArgumtntum Capititfecundi, 

HuiusCapitis tres funt partes.Prima eft.Condufi • 
principalis exhorutionis, verf. j. Deindeeftfecun- 



I N IP IST. 

n , tra&atum & explica- '. 



IO A N A L. 1 G 

dum hortationis argumcntum 

tum,averf. ». adpoftrema verbaverf. 8 Vndeini 

tium fumit tertia pars capitis , pofita in varia digreflio 

ne ac multiplici occupatione : quarum prima? duae funt 1 K 

de Chrifti gloria , ad verfum vfque 10. reliqus funt I ( 

de Chrifti pafiione,inde ad finem capitis. 

C A P V T. II. 

I Proptereaoportet nos eo magis attendere tjs 
qtt£ atidiuimus y neauando perfluamus. 

Propterea oportet ) Conclufio exhortationis 
poftdigreflionem^quasfuitindeaverf.z.Ca.i. 
Non infert fimpliciter oportere nosattendcre 
ijs quq audiuimus , fed comparatcaif,e6 magis 
atcendere ijs quae audiuimus^quafi dicat, Quo 
eft Filius,per quem locutus eft Deus hifce die- 
bus vltimi$,perfona dignior ac gloriofior,e6 
magis oportccattendere ijs , quas ex ipfo audi- 
uimus. Ergo conclufio hseexhortationis in- 
fertur ex argumento illo , aperfona Filij Dei, 
non nude tantum expofico , fed in digreffione 
(vtaudiuimus)amplificato.Porro attendere ijs 
qugauditafunt, nihil eftaliud quamidquod 
dicicur poftea ,retinere profeffionem,hoc eft, 
do&rinam Chrifti jam pereeptam,quod qui- 
dem quid aliud eft , quam perfeuerare in fide 
ad finem vfque? Ne^uando ) Quo pertineac 
& fpe&ec illa attentio docetreo autcm fpedac, 
ne quando effluamus,hoc eft, ne quo tempore 
ea<ju«eauditafuntnobis cffluant. Mecaphora 

eft 



AD HEB. CAP. II. U 

efta vafisquaeperfluunt, acnoncontinent in- 
fufum liquorem.Senrentia igitur eft : Attendi- 
te, & m hoc incumbite fummadiligentia, vt 
contineatis &c retineatis ea qua: audiuiftis. 

2 Etenimftfer ^yCngelos dtSlusJermo futt fir- 
mvta , omnifque trdnfgrejfto cr contumdctd iuftdm 
mercedtt retrilutionem tetuUt. 

3 Quomedo noseffugiemus fttdntdm neglexe- 
rimusfdutem? quz quumprimitm cndrtdrt ccefertt 
fer tpfttm Dominum db tjs atu ij,fum dudter dnt futt 
nobis conftrmdtd. 

4 Tefttmonium illis frdente *Deo & fig n ^ O* 
frodtgtjs y ^drijfque yirtutibus & Sprttus fdncli 
dtjlributtombus profud Joluntdte. 

5 Non enim Angelis fubtectt mundum illumfi* 
turum de quo loqutmur. 

6 Teftdtus eft dutem quiddm dlicubi , dtcens y 
Quftd eft homoi\t memorjis eius , dutftttus homt- 
nps^t eum refyicids} 

7 Feciftt eum pdulijfier inferiorem ^/Cngelis: 
glortd & honore corondftieum^r^ conftttuiftt eum 
Jufer ofe d mdtmum tuarum. 

8 Omntd Juliecift fub fedihus e us : Enimue> o 
per hoc quod tifubiectt omntd nthti omiftt quod non 
ftteifubietlum. 

2 Ete<Jtmjiper) S cundum jrgumcmum ex- 
hortationjs,a ctrro Dei judicio quod fequuur 

negle&umpiofefliomsnofiravcl docftnna? ta 
faluificxNun efFugiemus,inquif,fi tantam He- 
glexeiimus laluccm , id eft , falmarem do&u- 



12 ANAL. LOG. IN EPIST. 

nam. Ergo in ea perfeuerate. Anteccdens illu- 
firatum eft compdratione minorum.Si do&ri- 
na per Angelos miniftraM, hoc eft , fi do&rina 
Legis(nam per Angelos fuitminiftrata. Galar. 
3.19.) firma fuit,hoc eft,vt fequentia verba ex- 
ponunt,fi nemo Legis per Angelos dat$,tranf- 
grelfionem impune tulit,quant6 magis non 
efFugiemus fi tant^m neglexerimus (alutem? 
Oinnifque tranJJioJHqc eft epexegcfis verbi pro 
xum:nam idc6fermoLegis, quidwtus eftper 
Angelos, firmusfuit, quiaomnis tran(gre(Tio 
iliius fermonis, & contumacia , juftam merce- 
disretributionem retulit : fermo enim firmus 
cft qui non impune violatur. 

3 QuAquumprimum) Argumenti fecundi, 
quodproxime praecedentibus verbis conclu- 
(umeft, amplificatio inferta per parenthefin 
videtur , ab hoc loco , ad verfurn vfque quin- 
tum.ConcIufioargumentifuir, NosnonefFu- 
giemus judiciurPjfi tantam nrglexerimus falu- 
tem,hoce(i, falutis do&rinam. Amplificatio, 
fiue ratio eft,a minifterio Apoftolorum : quafi 
dicat,Salutis hsec dccSti ina , pr^terquam quod 
per ipum Dominum primum coepit enarrari, 
ecia wbApoftolis qui cumDomino verfati funt, 
ip(um viderunt,ipfum audiuerunt , & (vt efti. 
Io^n.r.i.) manibus fuis ipfum contrefhrut, ab 
Apoftolis , inquam , tanquam teftibus fide di- 
gni(fimis,nobis eft confirmata:Ergo v el hac e- 
tiam decaufa * & propter hoc ipfum minifte- 

riutn 



A D KEB. CAMI, l3 

xiuffi Apoftolorum, non cfFugicmus judicium* 
fi tantam neglexerimus falutem. Notaigitur, 
quo plures lunt tcftes do&rinae ^ Chrifto pri- 
rnum tradirar, eo grauius futurum eft judicium 
noftrum , fi eam do&rinam conteropferimus. 
Sic ergo paucis verbis accipe fummam verf. 2, 
&$.quibustra&atur lecundum argumentum 
propofitae exhortationis. Argumentum cfti 
judicio Dei hoc modo.No effugiemus , fi do- 
ftrinam falutis,qu£ per Filium Dei tradita eft, 
neglexerimus.Ergo non eft negligendaaut con 
temnenda. Antecedentis ratio eft a minori.No 
efFugerunt qui doftrinam Legis > per A ngelos 
traditam contempferunt. Ergo quanto magis 
non cffigient,qui do&rinam (alutis per Dei Fi- 
lium traditam neglexerint.Hujusconclufionis 
amplificatio cft,pr#fertim etiam quum per A- 
poftolos Domim do£tdm } hxc falutis fic con- 
nimata. 

4 Tefiimonium /##)Commendatio cft Mini- 
fterij Apoftolorum,ateftimonijsdiuinis, qui- 
busipforum voeatio extraordinaria confirma- 
ta cft& exornata.Tefiimonia diuina funt,figna, 
prodigia,varig virtutes, ac diftributiones Spiri 
tus fandti,quibus teftiraoni js & donis cxtraor- 
dinarijs teftari voluit mundo Dominus Apo- 
ftolos ita illumina tos & gubernatos f jiffe 3 vt m 
do&rina ccelefti tradenda errare nullo modo 
potuerint. Commendatio haec minifterij Apo- 
ftoloci cq quoque rcfeitur quo ipfum eorum 



,4 ANAI. LOG. IN tPlST. 

minifterium referebatur,nempe ad docendutn 
id quod dixit, eomemptores do&rins falu- 
tis non efFugituros judicium. 

5 Nonemm) Hh<5tenus dgrefljuncula fuitin 
amplificationem propofiti argumenti fecundi: 
Nunc redire videtur ad confi mandam confe- 
cutionem illam qu# fuita mmon ad mjjus 
Contemptores dodrin^ Legis per Angelos 
tradita? non efFugerunt , ergo quanto magis 
non effugie-mus nos>fi do&rinam Filij Dei c5- 
tcmpfei imus. Ratio fequcla? eft a glona Chri- 
ftipra? Angelis^qua? in eo iita eft,quodnon 
Angelis,fed Chriftofubjccit Deos mundum 
illum futurum. De qii*) Hxc verbj docent per 
mundum futurum nihil ahud tntelligi , quarn 
tantam lllam falutem , de qua dixit fupra, verf. 
j.Nam regnum Dei, fiue mundus futurusjfitus 
eft in juituh,paee,g]udio per SpirittLfan&um 3 
denique falute #tei na. Rom.14.17. 

6Tejidtuseft autem) Dignitatem & gloriam 
Chrifti prae Angelis,confii m.it teftimonio Da- 
uidis.Teftimonium hoc elt, cx Pialmo 8.5. In 
hoc teftimonio Da>idis C!tato,primum tft pro 
pofitiod gnitatis hominis, fiuena.urae huma- 
tix in Chnfto(njm de eo prsecipue accipitnda 
funt verba Propherae) propofitio, inquam,di- 
gmtatiscum idmirationequadam.Oritur ati- 
tem admirjtio,ex confideratione, partim vili- 
tatis naturse humana: , p^rtim dignitatis ilhus, 
in qua umc natura noftra inChcifto eft eue&a . 

7 Fecifti 



A D H E B. C A P. I I. IJ 

7 Fecijii cum) Hoc verfu , & principio fc- 
qucnris verfus, eft propofit^ dignitatis naturac 
human^ explicatio-.Primum vcrba h#c addu- 
<5ta funt per occupationem: At Chriftus homo 
faftuseft Angelis inferior, nempequum fa- 
£tus eft obediensPatri,vfque ad mortem>mor 
temautemcrucis?Refpondet primum concef- 
fione,paulifper quidem fa&um Chriftum, An- 
gelis inferiorem rdeinde corre&ione, paulo 
pofttamen Chriftum gloria&honore coro- 
natunr.Tum illa gloria m quam eft eue&usde- 
claratur ex rebus creatis , fuper quas omnes 
Chriftus eft conftitutus Dominus , & Rex , & 
qu# fub pedibus Chrifti omnes funt fubiedar, 

8 Enimuero) Author colligit ex proximis 
Dauidis verbiSjConfe&arium quoddam : nem- 
pe qubd nihil plane omillum fit \ Patre , quod 
non fit Chrifto fubje&um.Confe&arium hoc 
infertur ex nota vniuerfi generis qua creaturx 
fubje&as Chriftocircumfcriptae funt a Prophe 
ta : Nam (x omnia fubjecit , ergo nihil eft noa 
iubjectum. Confeftariumhoc continetfum- 
mam teftimonij adductimam ex eo hoc difci- 
mus , quam late pateat Chrifti dominium , ad 
omnesnimirumcreaturaSjnullaplaneexcepca. 

At nunc nondum ~)>idcmus ci omma cjfe 

Juliefla. 

p Scd lefum illum cermmus gloria & honore 
coronatum, qutpaulijperfuitinfertor ^yCngeliifa- 
Qus^rofUr mortis fcrfeJZionem : ")* hemfm Dci 



%6 ANAL. LOG. IN E P I S T? 

Proomnibtis mortemguftaret. 

10 Decebat enim 1 1 ipfe propter ejuem funt hdt 
omnidyCrper ejuem funt hxc omnia y multos filsos 
ingloriam adducend; princifefalutts ipfirumpey 
affliftiones confecraret. 

ii Nam cr <jui Janfiificat & qui Janflificar^ 
tur,ex lino funt omnes : quam ob caufam non eru- 
befcit iffis Itocarefratres. 

12, Dicensy Annunciabo nomen tuum fratribus 
meisytn medio Eccleft* ttbt hymnos canam. 

13 Et rurjum, Ego fretus ero tffi. Et itemm> 
Eccc ego &pueri ejuos mihi dedit Deus. 

14 Quontam tgttur fueri Jarticifes funtcar- 
nis O* fanguiniSyiffosyijfe quo<^\ cojimtltterparti- 
cepsfaflus eft eomndem, lit fer mortem abole- 
ret eum tjut mortis tmfertum habet> hoc eft > Dia- 
bolum. 

15 St Itberos redderet yuotyuot metu mortis,per 
omnem littamobnoxtj erantferuttuu. 

16 Non enimludeitcet ^Zngelos ajjumpftt ', fed 
femen ^AbrahdL afumpjit. 

1 7 Vnde debuttpcr omniafratrtbus fimtlisfierh 
*\t mifericors efet &fidelis Pontifex in tjsqu* a- 
pud Deum agendaforent, adexptandumpeccata 
popult. 

18 Nam ex eo ejuodperpeffusfuit quumtenta- 
tus eftipoteji &> ijs ejui tentantur fuccurrere. 

%/it nuncnondum)Rtliquo capite toto varia 
eft digreffio>&: multiplex occupatio>prima eft 
aduerius confe&arium proximum , quod col- 

lccium 



A D H l B . C A P. 1 1. 17 

Jc&dm eft ex verbis Dauidis : Atqui, dici pq- 
t;uitabaliquo>rwndum videmusilli fubjeda 
efie omniarRefpondet Author,primumcon- 
ceflione, idquidsmitaefle. Intelligit autem 
nondum Chrifto fubjeda efte omni-a 3 refpedfcu 
membrorum Chrifti,quorum quidem refpe- 
&u nondum plane fubjecta funtChrilio^mors, 
peccatum,DiaboIus. 

9 Scd lefum illum) Refponfionis altcra parsj, 
per correctionem. At,inquit , ipfe Iefus in fe 
confideratus, & vt caput eft membrorum fuo- 
rumgloria, &honore coronatuseft,hoc eft* 
dpminium obcini^it inomnesres,&in fejani 
plane vicit mortem , peccatu m , Diabolum,fi- 
hique ea fubjecit. Qui paHliJper) Alteravide- 
tur occupatio efle, cujus occafio arrepta eft ex 
teftimonio Dauidisrquafi dieat quis, Acqui, tc- 
fte Propheta > certe paulifperfuitinferior An- 
gelis fa<5his. Illud quidem concedit , fimulquc 
caufam fubje&ionis, & finem exponit, Caufa 
fubje&ionisillius,qua ad tempus faftus eft in- 
ferior Angelis,faitmortisperpeffio:Namfub- 
je&io , fiue (vt fic dicam)inferioritasChrifti, 
in mortis perpeflio ne maxime pofita eiWtle- 
nejicio) Hic finis cft,cur in morte fachis fit infe- 
rior Angelis 3 eft autem vt nos a morte libera- 
retrergo finis fumusnos,noil;raque fiilus.SimuI 
caufa cur pro nobis raortuus fic addita eft,Dei 
beneficium , fiue Dei gratia : nam hoc ex Dci 
gratia fuic , & in Dei beneficij? numeranduta 

C 



if ANAL* 106. IK EPlSTr 

cft imprirais , quod Chriftus noftram viccm 
in morte fua fuppleuit , quum nobis alioqui 
aecefTario moriendum fuerit. 

10 Decehdtenim) Ratio cur pro nobis om- 
fiibusChriftus mortuusfit,peroccupationem: 
Eftque ha?c occupatio tertn. Annonpotuit 
Deus alia ratione feruare humanum genus, 
quam mortc Chrifti Filij fui? Refpondet a de- 
coro,fiue ex eo quod Deum facere decuir. 
Deeebat Deum, vt in gloriam adduceret mjl- 
tosfilios, Principcm falutisipforumperaffli- 
ftiones confecrare. Vropter ^uem) Periphrafis 
quardam Dei eft , quas ( vt videiur ) rationera 
continet,cur Deum decebat fic facere:Eft au- 
tem a jure & poteftate Dei , quae innuitur ex 
co,quod propter ipfum, & peripfum funt hxc 
omnia , hoc eft , quod ipfe fic , & finis , & fons 
atque authorhorumomnium. Hincfequitur, 
cumjurequodamfuo potuifiedehis omnibu* 
ftatuere proarbitra^ufuo. 

ii Ndm cr^uij Quarta occupatio. Atdi- 
ceretquis:Qulpotuit pati FiIiusDei,vel quf 
potuitconfecrariper affli&iones? Rcfpondetj 
Et qui fan&ificat, & qui fanftificantur ex vno 
funt omnes, hoc eft,ex vna & communi natu- 
ra,&(vt fic dicam) materia patibili,fiueperpcf 
fionibus obnoxia : Carnem & fanguinem vo- 
at poftea hoc capite verfu 14. Eftigiturhsec 
r dtio per occupationem , cur Deus confecra- 
Herit per afflictioncs Principera falutis noftrc 

Omtm 



A C H E B. C A P. 1 1. 19 

$udm tl eaufam ) Ex teftimonio ipfiufm t 
Quifti,qui vocat tosqui fan&ificatir f atru 
nomine, confirm .t , & Chnftum fan&ifican- 
tcm , & no^ qu fin6tificamur,cx vna & corn* 
muni narura ac maceru efle. 

12 z>iceasy TeftimoniumChrifticonfirmat 
cx Scr pturis,primumex Pfalmo 22.15. 

13 Etmrfum) Sccunda Scripturaeft Pfal.iS. 
3. vbiChiiftusloq itur vt homo & fratcmo- 
fter:n;m fiJucia in Deum hominis eft proprie: 
& c eaturse. Et iterwn) Tercia Scriptura eft 
Efaix8.i8. 

14 Quoniamigitur* Ex proximis Ef<i« ver- 
bis coiigit quod mftituit ,nc.mpe Chriftura 
particpem efie carnis& fanguinis , fiue Chru 
ftumnobifctm vnius efle n^tura?. Hocautera 
fylogi mo infert , inftitutum. Chriftusdicit: 
EvC; ego & puci, h.e.aflociat te pueris-.Arqui 
puen participes funt carnis & fanguinis, Ergo 
ipfeChnftus quoque finvihter p<u ticeps fa&,}$ 
cftcorundem. Sententia propofuionis eftm 
teftimonio Efiiz: Aflumptio cum concLfione 
tft in pnma p<me hujus verfus. Vtfermortem) 
Concl ufionem Uluftrac ex fine iuo : finisau- 
temtriplexex hss& fequentibus verbis elici 
poteft :Pcimusfinis cft,vt moreretur:Scqui- 
turhicfims exproxima conelufiope primutn 
&proxi;ne : N <m fiejofdem naturse nobif- 
cl m f idns eft , pr#fecko mori potuit:atque o^ 

id pfumfa&uscft ejuidemnaturx vc nwrerc- 

C % 



io ANAL i o o. i n ipist] 
iur. Eft jgitur haec principjlis conclufio quam 
infticuit hoc loco oftendendam , nempe Chru 
fturri per jffl;<3iones & mdrtem confecratum. 
^holeret ) Secundus fin;s eft , abohtio Diabo- 
li,fequitur priorem:Nam ideomortuus eft 
vtaboleret Diabolum, Primum eft Diaboli 
qusedjm periphr«fis,& eircumlcriptioideinde, 
ne forte ex circum fcriptione ignoraretur,eft i- 
pfijs expreflanominatio:Nam nominarerum 
fWpefunt notiora nobiripfarumdefcriptioni- 
bus. 

ly Etliheros) Tertius finis , qui fequitur ex 
fecundo : Liberatio noftri : qui antem liberan- 
tur, defcripti funt ex feruitute cui obnoxij erat 
per omnera vit im,hoc eft,exferuili fuacodicio 
ne,qtum quidem oftendit,exillo mortisme- 
tu , tanquam cauffj quadam fua : nam qui me- 
tuuntmortem^illi ferui funt,acferuilifunt co- 
ditione,non autem ingenui,neque filij , & me- 
tuere iraiu Domini feruileeft acferuu arguit. 
16 Nonenim^idelicet) Liberationem de qua 
dixit proxime , & qux per Chriftum eft , dein- 
eeps oftendit cx tribus fuis f jndamentis,quo-' 
rum primum eft natura humana,vel femen A«- 
braha? ifTumptum a Ghrifto : hoc fundamen-, 
tumiltuftrjt ex diuerfis, feuper remotionem 
natu e A ng lica;,v t pote qua* inepta fit ad hoc 
ppu hberationis noftr^. 

*7 VnJie&eouit) Alterumfon^amentam exfu 
pStjon coliectmn, firailitudo nimiru Chrifti & 

noftri, 



AN HE B. C AP. II. 21 

noftd, in qualitaiibus & perpeflionibus,eiufde 
& comunis naturas.^/ mifericors,)Tctt\\x\Xi fun- 
damentum ex proximo. Ex qualitaubus <& in- 
firmitatibuscommunibus euafit Chriftus mi- 
fericbrs& fidelisPontifex apud Deum. Jntjs 
qu.t) PontificatusChriftt qu^dam decljratio 
fu bje&aeft. Declaratio hxc primu eft & rebus 
fubje&is,in quibuscernitur Chrifti Pontifica- 
tus:Cernitur enim in ijs quse ^pud Deum age- 
da iunt : Deinde declaratio eft a Pontificatus 
finc, qui eft ad expiandum pe.cota populi. 

18 Numexeo) Oftenditideo Chriftumfj- 
&um fimilem fratribus per omniu, vt eiTet mi- 
iericors, hoceft,oftendit tertium fundamen-] 
tumfequiexfecundojideomifericordem efTe 
& fidelem Pontificem,qu-6dfratribusfimilis 
fadus lit per omnia : oftendit, inquaro, hoc ex 
r certa quadam fpecie communium afflicfcio- 
num,nempe tentationibus;ex eo,inquit , quod 
perpeflus eft tentationes Diaboli Chriftus e- 
uafitmifericors erga rentatos fimiliter :Hinc 
fequitur fa&om eum fimilem fratribus in om- 
nibus afihcfcionibus, vt mifericors elTet erga 
quocunquemodo afflictos: illuftratioeft ge- 
neris a eerca quadam fui fpecie. 

\Argumentum CdPitis terttj* 

Hoc capite primum habemus atgumermim exhorti- 
tionistertium.adalteramvfque partem verfustf.quo 

c i 



21 ANAI. I O G. I N FPIST. 

Ioco habemus argumentum ex! ortationisquartum,ac! 
?erfumvfque 4. hinc fcquitur conclufio exhorta io- 
ni« .aciverfum vfque 14 averfui.4. repttmofitargu- 
mentiquart;,ad verfum 17. aquo verfu eft tranfiuoad 
argumtmumcxhorcationis quintura, ad miemvfque 
capitis, 

C AP V T III. 

I. VndcfratresfanEli locationis cvleflesparti- 
eipes,conjidtra'e ^fpoftolum cr Por.ttficemprofef 
fionts nofir& C hrtfium lefum, 

2 Ftdelemet jui ipfum confltturt i^itO" Mofes 
fidelis fuit in tota demo tpftus. 

3 Tanto nam^ue ampltert gloria pi<e Mofe 
htc dignus eft babttus 3 quanto matorem hahet 
loonorem h qui confiruxtt domum quam domus 
ipfa. 

4 Omnis enim domus confiruitur ah aliyuo : qui 
"litocondidtt omn a hseceft Dtus. 

5 £t Mefis qutdem fidelis futt in teta domoi- 
fftusi\ tfamulus^ad tejhficanda qu* poft ir ant di- 
lenda. 

6 tsft Cbrijrus, ") tfilius, domuifuapra-efi. 
rndefratres) Nunc Apoftolus rcuerfus ad 
ir.ft;tutum , pnmum dflfcrt argumenrum ex- 
hortarioms tertium reft autem aigumentom 
hoc conjun«5tum , panim ex Proc hetij feu A- 
poftolaru,p«rcimex f ce dotio Chnfti habe- 
mus letum Chiiftum Apoflolum & Ponufi- 
cem profcffionisnoftrar.ergo tenearouspro- 

fellioaem 



A D HE B. CAP. III. 2J 

feflionem, vt concluditpofteacap.4.verfi4. 
Argumentumhoc tertium inferrevidetur, ex 
ijsqu^ab ini:io hujusepiftola? di<5ta funt,ac 
priorem quidem ejus p.ircem ex his quac di<3a 
funiule Chrifti prophetia & minifterio , pofte- 
rforem ex his qu# difta funt proximc, po- 
ftrenunimirum pjrtecapitisfecudi> de Chri- 
ftfpafiione fiue fun&ione Dcerdotali-.paffus 
enim eft Chnftus , vt Secerdos & Pontifex. 
Senius ergo hujus locieft: Quum Chriftum 
habeatis , Sc miniftrum do&rinx quam profi- 
temini,& Sacerdorem,fuo faerifiao ac fangui- 
ne fancienrem ratamquefacientem eam ipfam 
do&rinam(Chriftusenim ratumfjck iuofan- 
guineNouumTeftamentuni)confiderateeum 
diligenter,& tcneteprofeffionem veftram; in 
verbo enim cofiderandi comprehenfa eft con 
clufio exhortjtionis. Vtcdtioms ) Definitio 
qua^dam eft S^ndorum quos dixit:Nam ij fan- 
<5tifunt, qui participes fa£H funt voeationis 
coe!eftis,hoceft>qui vocati funt ad coeleftia. 
Ndmquosvocauiteosjuftificauit,quosjuftifi- 
cauit eos glorificauit. Rom.8.50. 

2 Fidclem ei) Amphficatio eft argumenti 
proximi, a fideliute (vt fic dicam) Chrifti 
inofficio fuo, tam Apoftolico fiue Prophe- 
tico,quam facerdotali. Qui ipfitm tQYifiituity 
Periphrafis eft DeiPatris, qui filium confti- 
tuit Apoftolum & Pontificem , hoc eft, voca- 
uic adilla munera obeunda. De hac vocati- 1 

G 4 



14 AKAl. LOG. IN JE?1SL 

one Fi!f j , vide poftea Cap. y. verfu 5. K- 
delitas Chrifti refpicit vocantem, vei eum qtri 
ipfum vocauit , hoc eft, Deum Patrem ; vt fi- 
delitascujufqueinofficio eum refpicit aquo 
vocatus eft ad officiumquodcunque ficob- 
eundum:N4m illi reddenda ratio eft prsefti- 
ci ofEcij. Vt er Mofes) Fideliratem Ghrifti 
in officio fuo illuftrat fimilitudine Mofis,ac 
fidelitnis ipfius : Mofes enim typus quidam 
fuit Chnfti ,'& magnafuitipfius authoritasin 
Dei populo. 

3 Tdntonam^ue Occupatioeft,ergo eodem. 
loeohabes Chriftumqu6 Mofesfuic, &Mofi 
dunt^xat paremfacis? Refpondec Apoftolus, 
Mofe effedigniorem Chriftum , ac refponfio- 
nem hanc confirmat : Particula enim idsLnam 
j#e,pr£fupponitprimum objectionem, dein- 
derefponfionem ,quafi dicatobjicientipari- 
tatem illam Chrifti & Mofis : Chriftusprse- 
ftantior eft Mofe tanto > quant6 major eft is 
qui conftruxit domum > quam domus ipfa : eft 
itaquehsecratioprimacur Chriftus ampliore 
gloria prse Mo(e dignusfit habitus^a condi- 
tione vtriufque,& Chrifti, & Mofis. Chriftus 
eft conftru&or domus,& ipfeopifex , Mofes 
eft domus, vel pars domus conftru&a? a Chri- 
fto : Has eonditiones comparat in impari: 
Qui conditione fuaimpares funt 3 profe&o 
neccfle eft eospariter impafesefleingloria: 
imparibus tmm debetUr impar gloria. Si lu- 

ber, 



AD heb. c AP. I I I. 2f 

bet,redigerationem in hanc formjm. Con- 
ftru&or domus & domus ipia funt impa- 
res honore & gloria , fiue majorem hsbet ho- 
norem conftru&or domus , quam domus i- 
pia: At Chriftus eft qui conflruxit domum: 
Mofes eft domus ipfa , & Chrifti quafi fabrica: 
ErgoChriftus «^mpliore gloria pne Mofe di- 
gnus efthabitis. Hi^usiyllogifrnipropofitio 
& conclufio, compofica funt in enunciaro 
quod vim habet connexi , aflumptio vt mani- 
fefta fubticetur. 

4 Ommsenimclomus) PrioremsfTumptionis 
partem, nempc eamqu^eft de Chriflo,con- 
firmatabipiogenere. Omnisdomusconftrui- 
tur ab aliquo : Ac Ecclefia eft domus \ Ergo 
conftruitur ab aliquo. Ab alio autem quama 
Deo conftrui non poteft : hoc enimeft quod 
dicit(Porro qui condidit omnia h^c Deus eft) 
Ergo Deuseftejus condicor: AcCbriftus eft 
Deus, vt vkhmus piimo capice,£rgo Ghriftus 
eftejusconditor. 

5 Et Mofes) Alrera ratio intelledx refpon- 
fionis, etium ab impari conduione Mo{isl& 
Chrifti. Mofes in domo Dei fuit fidelisqui- 
dem , fed vt fimulus. At Chriftus vt fiiius do- 
mui fua^pr^eft. Hinc fequirur ampliore.gloria 
prse Mofe Chriflum digniim efie habitumj 
fiueChriftum & Mofen impares effe in glo- 
tia.DomoipJius) hoc eft, Dei,& qu# ?A Deum 
fpe&atproprie > non ad Mofen :famulus, enim 



l6 AKAt, LOG IK EPIST. 

non eft Dominus fimili^ : Mofes autem iri 
Ecclefia tantum £imulusfuit:In Ecclefia enim 
nullum eft vllius dominium , nifi foliusDei& 
Chrifti,fed duntaxat,famulitium. *Ad tefli- 
fumdd) Vfus fimulitij Mofis in domo Dei, 
Conftitutus enim fuit fimulus ad teftifican- 
dum, & id quidem obfcure , qu^ poftea dicen- 
daerantaperte>de Chriftoipfiufq',dominio. 

6 At Chrifim 1 t) Apodofis comparationis 
minorum : Chriftus domui fuaepra^eft vt filius: 
filiusexaduerfo refpondetfamulo: filij enim 
& fomuli longe alia atque alia conditio eft in 
fjmilia.^^jhoc quod dicit fuse,ctW2, reipon- 
detilli quoddifium eftde Mole ipfius % durZ: 
Nam Chriftus vt filius & ha*respr#eft domui, 
non quidem aliena?,fed fu.x. 

Cuius domus fumus nosfifiducidm &>J]>em il- 
Um de ^Urdgloridmur^ ddfinem Iffyue firmam te- 
nuerimus* 

Cums domu* ) Vocibulidomus interpreta- 
tio qu^dam eft ,&ad nosapplicatio qu.ifidi- 
cat; domum Filij intelligo nos omnes creden- 
tes. Atque hic incipit argumentum exhorta- 
tionis quartum , in hanc formam > Si fiduciam 
& ipem illam de qua gloriamur , ad finem vf- 
que tenuerimusjhoc eft,fi tenuerimusprofeffio- 
nem , domus Filij fumus. Ergo teneamus pro- 
feflionem. Argumentum eft a beata noftra 
conditione : beatitas enim noftra in eo pofita 
cft> vtfinmsdomus F1l1j.P0fteaVeriu14.ean- 

dcm 



A D H E B. C A P. I I I. 27 

dcm conditionem exprimit ve bo (jl*to%w 
hoc ei^particjpacioms Chrifli, & comn unio- 
nis cfi Chiifto.fxiTo^o) tinqw.tyy iv £v6t[jL$v T«^p;- 
?**Si fiduciam) TrctfatricL g^cedxirur^hoc voce 
(ignificaturptop.ieaudacii 3 qua fitvr compa- 
fcamuscorJm Tribunali Dei Iud cis Vide r. 
L>.)nris j.21. Hoc quod fcquittir w rexru v*v- 
^waccg ! ojiat»o , effcfium eft ^affviffiag & (pei: 
Namgloiiamur iubfpe gloria? Dei.Rom.y. 
ve f 2, Porro his verb s fiduci^ & gloriationis 
iignificatur dodrina illa qua hxc mihiftran- 
tur : & in hfs tanquam enc£Hff iritelliguntur 
c u(x fua» , fides & fpes: irapfvffia enim eft fidei, 
x6lv%h;jcz vero fpei. 

7 Quapropter ficut dicit Spiritus ille fanllus y 
Hodteft ~\octm eim audierttts. 

8 Ne ohdurate corda 1 efraStcut in exacerha- 
tione,m dietentattonis iliius tn defirto. 

9 vhtte<itaue*unt rne patreslejlri > prola^ 
uerunt me i &' ~\icUruntopera me^quadragtnta 
annis. 

10 Quaprcpter infenfusfui nationi ifu : C7* 
aixiifemper errant corae^neque cepnouerunt ^ias 
meas. 

11 Itaqueiurauitn iramea, St introihunt in 
reauiem meam. 

12 Videtefratres^nequandofit in ^llo ^ejrrum 
eor malum & tnfidele deft, teodo a Deo ^iuo. 

13 Sed exhortamtni altj altos anottdte 3 quoad 
appellaturdtes hodiernm^ ve quus ex *\elu mdurt- 



it A N A L. LOG. IN EPIST- 

turfraudepeccdti. 

Quapropter ) Conclufio eft exhortationi 
principalis , ampliiicata fimili compiratiom 
exhorrationis illius, qua Spiritus (nii&usj 
olim pcr Djuidem populum I raeliticum hor 
tatus eft. Pfal. 9j\ 7. Protafis pr^cedit quin 
queverfibus. Apodofisfiue reddniofequi 
duobus verfibus fequentibus. Sencentia co 
parat^conclufionis ha?ceft,quafidicat,quam 
obrem quem^dmodum Spiritus fanftus p 
D.iuidem hortatus eft aiiquandopopuium If 
raelitieum, neinduraretcor fuum, itd ego ad- 
moneo > nequando fit in vllo veftrum cor ma- ( 
lum&infidele.//b^/>) Propofitio hortation 
Spiritus fan&i.ad popuhim Ilraeliticum. 

8 Sicut in) Declaratio propofitionis, per 
comp:uationem indurationis ac rebeliionis, 
qu^jamolimfuitpopuli. 

9 rl?itentautfunt)T cntMonutn acrebellio- 
rum populi in deferco dechratio & enarrjd 
tio.Et^Vtderunt) Exaggeratiofjdiipforun^ex 
eo quod tot annos Deiopera mirifica in defer 
to viderint. 

10 Quaproptef}Naxvat iram Dei,propter ten 
tationem populi. Et dixi ) hx tubiungit com 
minationem ex ira proft dfcam: in qua primum 
habemus caufam judicij, errorem popuh & i- 
gnorantiam .-deinde judicium ipfum:Iudiciuqa 
effcNon intioibunt in requiem meanr.confir- 
matum eft adhibito iure iurando. 

12 Vtdt- 



i. 



JL X> H E B. C A T. II J' m 29 

iz videte) Apodofis fiue redditio coparatio- 
iis*quafi dicattficut olim dixit Spiritus fanctu* 
kc.ita ego nunc dico vobis, videte fratresne- 
quando , &e. Dehortatur autem ab apoftafia, 
lortarur veroadperfeuerantiam.Cor mdum) 
Qujd fit cor malum fequens verbum exponit, 
ti\ cwm cor infidele : infidelitas amem cordis 
defe&ione a Deo oftenditur : Naminfidelis 
eft,qui deficit a Deo viuo. 

1 4. Chrtjlt entm parttcipes faEtt (umus> [imodo 
frinciptum illud quofuftentamur>frmum tgnutri- 
mus adfinem ^fjue: 

1 5 Interim dum dicitur> Hoiiefi locem eius 
nudteritis , ne obdurate corda lejtra^ >* in exacer- 
battone. 

\6 Nam quidam quum audijfent>exacerha- 
runt Dominum ; non omnestamen tjqui exierant 
ex t/£g)ftofer Mofen. 

Chrtft entm) Repetitur argumentum ex- 
hortationis quartum poft conciufionem.Nara 
participatio Chrilti> vel Chriftiparticipes fie- 
rinihileftaliud reipfa , quam efleeiusdomus 
quienimdomus eft Chrifti,Chriftus in ipfo 
inhabitar. Inquoautem Chriftus habitat^is 
coniun&us eft cum Chrifto : quare argumen- 
rum efta^/Foy/a,fiuecommunionecum Chri- 
fto.J^r/W/p/W))Quidintelligat nomineprinci- 
pij fubfiftehtia?,ipfe fequenci verfu edocet : eft 
autem obedientiafidei , in qua habemusfubfi- 
fteciamquafi noftram. Porrofenfuscft:Sifir- 



IjO ANAL. LOG. IN !PHT. 

mam f enueiimus profeflione noftum Chrifti 
f icti f imus parricipes. 

15 Intfrimdumdiatur ) hoc cft,q< afi dicar, 
princip u intclligo iili d,quod oh.n dixitSpp 
ritus fandtus per Dauid6 , hodie fi vocem &c. 

16" Nam qutddm) DecLratio eft exacerbu- 
tionisill us de qua proximedixit , ptr occupa- 
tionem : Objici enim poruic, Anomnesex- 
acerbaunt Dominum. 3 Refpondet a qu.buf- 
d ;m hoc fa&um, non ab omnibus qui exierant 
cxiEgypto. 

17 Quibus dutem infe fus fuit quddrdgintA 
dnni* ? nonm ijs qmfeccauerant 3 quorum corfont 
concide unt tn deferto? 

18 Qutbus autem iurduit non ingrejfuros i» 
requiemfudm niftijs qut non olelierdnt. 

19 Et ^idemus nonfotutjfe ingreltfroft*r in- I 
(redrditatem. 

Qutbus dutem) Sternit fibi viam ad argume- 
tumexhortcitionis quintum : fumptum a-tera 
cft(vt videbimus) ex eo,quod deftituentur illj 
requie. Si non retineatisprofeilionem, metu* | 
endumeft ne fruftremni ilLi requie,de qua 
dictum eft a Dauidc : Ergo retir>ete profeffio- 
ncm. IiLftratum cft antecedens hoc tribus 
hispoftremis verfibuscapitis tcrtij. Eftattem 
illultrario h fimili exemplo in&delium Iirael — 
tart^quodrradbtur £i*.\oyU\t<h) interrogatio» 
Be & refponfu ne.Senius hujus s erfus eft)fi or- 
natum rhctQricumrcjjcirtmusjIiainfcnfus fuit 

Dchs 



AD HEl. C AP. IIl! Jl 

Deus tot annis ijs qui peccauerant,ac proindc 
eorum corpora in deferto ceciderunt. 

18 Quibusautem) Senfusefl:, Iurauitnonin- 
greffuros rn requiem fuam eos Ifmelitarutn 
qui non obedierant. Summa vtriufque verfus 
huc redit. Illi Ifraelitarum qui a Deo defece- 
runt non ingreffi funt in requiem ipfius. Vndc 
fequitur , & nos , fi defecerimus a fide & pro- 
feflione noftra, non ingrefluros efle in requie, 
Notandum duas has interrogationes, prio- 
rem qux eft verfu 17. pofteriorem qu£ cft 
verfui8. refpondere duobus verbis quorum 
mentio fit in teibmonio illo Dauidis fupra ci^ 
tato,nempe Iurauiin irame*. 

19 £t "yid&nus ) Confirmatio illorum qu« 
dixit duobus verfibus proxim^ pr^cedenti- 
bus, ab ipfa experientia & eucntu rei:quafi di- 
cat, Rc ipfa videmus eorum <\vx di&a funt e- 
uentum & experientiam:videmus,inquamj n« 
potuiffe ingredi in requiem Ifraelitas,proptcr 
lncreduliutem, iuxta lllud Deiiufiurandum, 
quod iurauit m ira f ua. 

jirgumentum Cdptisqudrti. 

Hoc capite habcmus argumentum exhortarionJc 
quintum 3 ad poftremam partem verfus terrij , Inde di- 
greffioeft 5 adverfum 11. Verfu 11. redu ad principa- 
lemconcIufionem,cumquerepetitargumentum quin- 
Ibm, ipfumque Ulurtrat ac confirmat , ad verfunt 
14. quo loco ad conclufionem principalem redic, i- 
pfamque repetit , fimulqueargumentum conclufionis 
^rtium,a Chrifti pomificatu,*d verfam vl timuna. Vcr* 



J}2 ANAL L OG. IN E P I S T. 

fa denique vltimo repetiu eft eadem conclufto , &ex~ 
fiortatio , eique adje&um argumentura e*hortationi« 
fextum. 

C A P V T IV. 

I Metuamm igitur ne^uando derelicla pro- 
m/fionc mtroeundi in re^uiem eius , videatur ali- 
qups ex ~\obis fuijfe frufiratm. 

2 Etenim nobis Euangeli^atum eft,Jicut &>il- 
lis^at nonfrofuit illis auditus fermo^t ^uifde co« 
Um^eratm nonfuerit ipfts qui audierant. 

3 Itroimus emm tn re^uiem nos ^ui credidi- 
musficut dixit<> itaque iuraui in ira meafi ingref- 
funfunt in rc^uiem meam: 

Metuamus igitur) Ex fimili illoexemplo 
judiciorum DeiinIfraelitas,quod tractatutm 
eft tribus verfibus pofttemis capitisteitij,con-r 
cluditfimiliternos, finonretinuerimuspro- 
feflionem , non ingrefturos in requiem Dor 
xnini. Ex quo fequitur inftituta exhortatio. 
Ergo retinete profeffionem. Obferuatum eft 
Jupra iftud efTe argumentum exhqrtationis 
quintum,a priuatione illius coeleftis requietis, 
de qua Dauid in Pfalmo fuo locutus eft. Dere~ 
licla) His verbisinfidelitatemcircumfcribic. 
Nam in£delitas fiue Apoftafia & defe&io,cer- 
niturin dereli&ione promiflionis Dei dc re- 
quie xteroa.FuiJfe Fr^r4ta*)Nempepromiffa 
illa requie. "Qui enimnon primum crcditin 
proD^Ufionem beneficij , profefto is non con- 

fequi- 



iD HEB. CAP, IV. 5j 

fequitur beneficium,primum ergo credendura 
promiflioni^vt deinde re promilla fruamur. 

% Etenim nohis ) Probat confecutionem pr^- 
cedentem > quse fuit & fimili exemplo judicij 
Dei in Ifraelitas contumaces^ad fimilem con- 
ditionefo futuram eorum qui in regno Chrifti 
funt , fi fimiliter atque illi defceeri rit ab eo.Eft 
autem probatio a fimili bencficij Euangeiij 
communicatione * ex qua colligitur neceflario 
{imilitudoinjudicijs,inhaneformam: Nobis 
Euangelizatum eft ficut & illis:atqui non pro- 
fuit illis auditus fejrmo E uangelij, vt qui incre-* 
duli fuerinc, hoc eft,non funt ingreffi in requi- 
emillam,neque confecutifuntbenefieiumin 
verbo promiflqm: Ergo&nosfimiliter^fiin- 
credulifuerimus, nuljum fru&um exaudito 
verbopercipiemus.^^ow^ro/i*/>)Propofitio 
anteceflitin proximisverbis , h«£eft affum- 
ptio fyllogKmi^r f ** ) Ratio affumptionis ab 
incKduIitatelfraelitarum. Auditusfermotum 
; permifcen fidei dicitur, cum fide apprchendU 
tur. Mcuphora eft a potiore, quae propric 
admifceri folet. Conclufio fyllog ; fminoneft 
cxprefla. C^terum h#c efl: iyllogifmi form.ij 
filubet eum breuius conficere: Nobis eftE- 
uagelizatum fimiliter atque illis.Ergo qnem- 
admodum illi non credentes,non funt iogrefli 
requiem promiflam,ita nosquoquedeficien- 
tes a fide> non introibimus in requiem prOmif- 
fam. At Authot jfcbfumpfic priorem compa- 

D 



54 AVXL 10C. I N I P I S T#' 

rationis partem, vt pofteriorem ex ca conclu^ 
deret,cum vtraque pars conclufionis fimul ne- 
*a concludenda fucric:eft cnim probatiofc- 
queltf propofitionis eompofits. 

3 Introimm enim ) Probat quod dixit proxi- 
mc , nihil profuifie illis aaditum fermonem, 
quod non crediderint , hoc eft , non ingreflbs 
foiffcin rcquiem propterincredulitatem : pro- 
bat,inquam,ex eo quodij demum quicre- 
diderunt,introeut in requicm,hoc modo. Nos 
(inquit)qui credimus , 6c non alij introimus in 
rcquicm:Ergoilliqui noa crediderunt , non 
poterant introire in requiem.Contrariorum c« 
nim contrjria funt confcquentia. Eft argu- 
mcntumapari confecutione in contrjrijs. Si- 
tutiixit) Requiemhanc dequa Joquiturcx- 
ponit & declarat teftimonio illo Dauidis,fu- 
periore capitc citato, verf. n.Signifieat enim 
fenonaliam requiemproximis vcrbisintclJi- 
gerc , quam iilam cujus mentio fa&a eft in iilo 
Dauidisteftimonio,quo didum eft,Itaque ju- 
raui in tra mea , &c. Hoc igitur loco digreflio 
eft adoftendendum Sabbatiimum populo Dei 
proprium. 

Licet operilus a Uttis fmitmentie mmii 

ferfeitif. 

4 Ita enim iixit qnoiitm in loco iefeftimo iicp 
Et reqwetiit Detts iiefepimo ab omnibus operi* 
hnsfuis. 

j Et hU rnrfHm>Siintr*ibmt in rejuiem meZ 

6 £"i* 






A X> H E B. C A F. I T . J 

g Quia igitur relijruum ejl *>/ altj introeant m 
9dmi& autbusfrtus annunciatum fuit non wtro- 
itrunt frofter tncredulitatem. 

7 Egrfum yuendamfrdfinit diem,Hodie afui 
Dauidem dicens , tantofojitemfore {froutdiHum 
ejl ) Hodtefi ^octm etus audieritts , ne obdurau 
corda ^efira. 

8 Namfi eos Iefus in requie coUocafet^ne^ua^ 
auamde aliofofihac die loauutnsfmjfct. 

9 Itaque rcliquus eji aliquis fabbatijmus f$- 
fuUDei. 

io Nam qui ingrejfus efl in rejuiem iffi»s> 
reauteuit &* tffi ab ofertbusjuis > ^uemadmodnm 
ajuis Deus. 

Licet oferibt* )YLoz adje&umeft per occu- 
pationem , dici enim potuic , Cum requics il- 
la diei Sabbathini fuerit jam indeacondito 
mundo, populufqueeodieperpetub requie- 
fcerc confueueric : cur di&um eft a Domino 
per Dauidem , itaque juraui , &c. hoc eft , cur 
jurauitDominus,exeIufurum ie populum ^ re- 
quie,quafi non antea vnqua requicuerit? Hu ic . 
©bje&ioni occurric Author, quafi dicat : Iura- 
uk Dominusnon ingreffurum cotumacem po~ 
pulu in requiem fuam, licet eciam i'n Sabbatho 
requicuic.His verbis habemus pcriphrafin diei 
fabbathini, cxipfiuscaufla. Cauffj autemeft 
a perfe&ione oper u Dei in inicio , quum crea- 
tait omnia fex diebus, feptimo aute die requic- 
aicabogenb. fuis.Ergo fenfuseft: Lf^ctopera 



$S ^AMAL tOG. IN IPISPTr 
Dcifuerint perfe&a ab initio,acproindefuf< 
rcquiesSabbathi:Namperfe&io operum Dei 
lmportatrequiem Sabbathi. 

4 ItA enim dixit) Probat hanc rcquiem Sab- 
bathiabillafuperioti diuer (am efle , exdiuer- 
fisdehac&illa teftimonijs. Nam dehac re- 
quie diei Sabbathini > hoc eft teftimoniura 
quod habetur. Gen. 2.2. De requieautem illa 
fuperiori diuerfum quoddam eft teftimonium 
quod habetur. Pial. <>j. n. Nempc fi introi- 
bunt, &c. Ex hisdiuerfis teftimonijs ,innuit 
diueriam efTe requiemdieiSabbathini , abea 
cuius meminit Dauid in Pfalmo luo. 

6 QnUigitHr) Ex proxime addufio tefti- 
itaonio colligittanquam confe&arium quod- 
daiti ,oportuiiTe prsfiniri nouum quendam die 
quafi Sabbathi & requietis , diueriumab illo 
die fiue tcmporc , quooblataeftrequies vete- 
ri illi ac rebelli populo: hunc vocat hodicr- 
tiumdiem. Colligit autem confedarium hoc 
in hunc modum , quafi dicat » Ex hoc teftimo- 
nio Dauidis fequitur populum illum vetercm 
&rebellemnoningreffumeffeinrequiemDo- 
minicujus meminit Dauid, nam jurejurando 
funt exclufi.Hinc rarfus iequitur nouum quen- 
dam diem prxfiniendum fuiffe. Neceflitas hu«' 
jus fequela? hxc eft , Oportuk certe aliquos 
incroire in requiem illam promiflam, Vndc 
jfequitur , quum illi rebelles non introierinr, 

oportuiflfc nouum diena rcquietis alijs ingrcffu- 
: - - - gj 



A D H B B. € A ?. IV. $f 

rh przRnivu&ediefi ~\ocem) Diem hunc 5 ex ver- 
bis Domini apud Dauidem , hodie vel hodier- 
numdiemnominat.Hodierni diei nominein- 
telligit totum illud tempus quantucunque, quo 
offertur gratia in Chrifto Iefu. Tempus hoc 
gratise metimur primoChrifti aduentu, tan- 
quam termino a quo>& fecundo Chriftiaduen- 
tu , tanquam cermino ad quem Pront difiitm) 
Repetit teftimoniumhocDauidis, inquono- 
minatur tcmpus koc hodierni diei. 

8 Ndmfteos) Pcroeeupationem docethunc 
diem pnefinitum non intelligendum effe de 
illo tempore quo Iefusfiuelehofchua collo- 
cauit populum in requic , vel requiefcerc fecit 
interraCanaan: Objici enim potuit, Annon 
cft hicdies ille diesqup Iehofchua in requic 
collocaujtpopulum Dei.VRefpondet, demon- 
ftratque hodiernum hune diem non intelli- 
gendum effe de die illo requictis populi in ter- 
raCanaan : Nam poftillam populi requiem* 
Dominuspcr Dauidemdealiopofthac dielo- 
cutus fuit: Ergononefthi^ intelligendusillc 
dies,qqo collocatuseft populus, acrequieuic 
in tcrra Canaan. Nifimauis hanc effehujus 
Jocianalyfio. Prius docuit ,requiemillamde 
qua locutus eft Dominus apud Dauidem,aliam 
atque diucrfam efle a rcquie diei fabbathi- 
ni s fupra verf. 4.-5. Inde digreilio fuit, qua 
ex teftimonio Dauidis , collegit pfsefinitum 
effe a Dominoquedara nouum requietis dienw 

D 5 



$8 AKAt. iod 1N EPIST. 

*m& prsfiniri eum oportuifle. Nunc vcrf. S. 
reditad inftitutum, docetque illam requiem 
(de qua apud Dauidem)diuerfam effe & requie 
populijn terra Canaan. Objici potuit. Annon 
illarcqwies, derequie populiin terraCinaan 
accipienda eft ? Refponfio negata intelligenda 
eft y cujushic ratio eftreddita. Arg«mientum 
fumptum eft ab iplo tempore &die de quo 
locutus eft Dominus apud Dauidem. Locu- 
tus autem eft de alio die,quam illo quo per Ic- 
hofchuam populus coliocatus eft in requie 
terras Canaan,&de die illo>qui ilJam requiem 
nvulto poft tempore infecutus eft. Argumen- 
tatioeftin hancformam. Silehofchuaeosin 
requie colloeaflet , (iue , quod idem eft>Si haec 
quseeft apud Dauidem requies,ea effet qua» , 
fuit populi in terraCanaan, ducelehofchuci, 
profefiode alio pofthactempore nonfuiflec 
locucus Dominus. A t de alio pofthac tempo- 
re ac die locutus eft , Ergo ha?c requies qua» in- 
ucnitur apud Dauidetn,non intelligendacft 
de illa populi requiein terraCanaari./jirfffit/f) 
Nempeillacodefti ac vera,dequa Dominus 
apti d Diuidem. Hanc kolt e £«£&*/ rcquietis no« 
mine appellatjnam ea demum vcra cft requies. 
9 Iu^eyeli^!4s)Conc\uCioqua inferttum 
n his qux didta (unt. verf. 4. 5. m ex proximo 
verfu, requiem aliquam popuio Dei reliquam 
cfle , & quidem illis verbis Domini apud Da- 
uidem imelligendam.Poftquam enim primum £ 

per J 






AD HEH. CAP, If, 3£ 

per.oc<:$p<itioneni docuit aliam efleillamre- 
quiem cujus meminic Dauid,a requie diei fab- 
bathijdeinde docuit aliam efle a tcrrena illa re- 
quie populi in cerra Canaan:hoc verfu demutn 
roncludit , reliquum efle populo Dci fuum 
quendam fabbatifmum,hoc eft,requiem,cujus 
meminit Dominus apud Dauidem,Nota igituc 
toto hoc loco mentionem fieri triplicis requi* 
tis,prim6requieti$dieifabbati,iecund6requic- 
tis populi in terra Canaan , tertiorequietispo- 
puli Dei in ccelis:Cujus quidem poftrem? du« 
\\\x priores vmbre ac figura: fuerant. Han* 
poftremam fic collegitexremotione duarum 
prascedentium :Dominus apud Dauidem non 
locutus eft derequiediei fabbathi,non locutu* 
cft de requie in terra Canaan;Ergo oportet rc-j 
liquam efle aliquam requiem populo Dei , cu- 
jusmeminit Dominus apud Dauidem. 

10 iVrfw^/)Sabbatifmumhuncpopulo Def 
reliquum , oftendit ex fabbatifmi quadam de- 
finitione,hoc modo: Sabbatifmus eft quo quis 
requiefcitaboperibus fuis ( illuftratur aflum- 
ptiofimilitudine requietis& ceffationis ipfiu* 
Dei ) ergo reliquus eft populo Dei aliquis fab- 
batifmus,fiquidem hsec fic fobbatifmi definitio 
ac ratio nempe ceflatio ab operibus. In requiem 
ij?fiH4 ) Alludic ad verba Domini apud Da- 
uidem ,quibusdixit; Si ingrefluri funt inre- 
ouiem meam. Porro requiem Domini intelli- 
git illam pacem & gloriam Dei immenfatn at 

D 4 



4® A K A L. I, O G. I K E P I S T.^ 

irrefEibilem , cujus Dcus fuos facit participes* 
Ha&cnusigiturdigrcllio fuitindeapoftrema 
parte ver. 3. in qua tantum videtur laborare in 
cxponcndoverufenfumillius requietis,cujus 
fit mentloapud Dauidem. Pfal.95. n.Itaque 
exclufisduabusacceptionibusnon veris ac ge 
Huinis,tertiam aeceptionem requietis,cujus 1 bi 
mentio fa&a eft, veram ac genuinam tandem 
conclufit verf. 9. Hanc autem indicauit quum 
dixit , fabbatifmum aliquem populo Dei reli- 
quum : Hisenim verbis fignificat coeleftem ac 
fpiritualem requiem : Ac fi dixiftet : itaq; reli- 
quum eft 3 vt nomine requietis (cujus mentio fic 
apud Dauidcm ) intelligamus coeleftem quan- 
dam ac fpiritualem requiem,qua tandem frue- 
turpopulusDei. 

11 Studedmus igitur tngredi tn illdm requiewy 
%e^uis inidem inciddt contumdct£ exemplum. 

12, Viuus eft enim fermo vei & efficdx crpe- 
netrdnttor quouis glddio dncifiti , dcfertmgitiif 
q»e dd dimjionem dmma fimul dcffmtusycom- 
fdgum^y &> medulldrum % o» dtjudicdt cogitdtio- 
*es cr conceftiones cordis. 

13 Nec eji l>Ud res credtd yu* non mdnifejid 
fit in conjpeflu if/tHs:imo omnid funt nudd &>?*- 
tentid oculis eius quicum mbis eflnegotium. 

Studedmntigitur) Conclufio eft exhortatio- 
nis: Porro eadem eft fententia cumill^quas 
fuitprimo verfuhujuscapitis.Senfus enim eft 
Teneamus profeffionem noftrara ; tenendo 

enini 



A D HSB. CAP. I vl Al 

cnim profeffionem r ftudemus , ingredi in te- 
quiem. Ne juisin) Cum conclufione repeti- 
turargumentum quintum, illuftratnm fimili 
exemplo contum^ci^ populi veteris:eft autem 
aDeijudicio,quofriiftrabimuracpriuabimur 
ilia^terai requie,ad exemplum illius popu- 
liconturmcis ac intreduli : idem excmplum 
hoclocoeft, idem judicium propter contu- 

12 viuus eji enim)Vxobat pcenamcontuma- 
cias # ex efficicia veibi Dei contrmpu & con- 
tumacibus : Primum autem eft effkacia: verbi 
diuini propofitio:viuus eft(inquit) fermo Dci, 
hoceit ( vt verbum fequens exponK ) efficax 
ad vtrumque, fiu^feruandurn , fiue perden- 
dam,licct pofterius hoc per accidens fiat.Tuna 
propofita verbi efficaci.i declaratur ,primum 
comparcUc , faitacum gladio ancipiti comp*}- 
ratione:Deindefimpliciter,ex effe&isfuis.Efc 
fecta verbi partimfunt inanimohomiuis, par- 
tim in corpore : Iii animo autem rurfjs dupii- 
citer operarur verbum , veienim operaturin 
craflioreanimi parte,quam -Xv^ltjj vocant:vel 
inpuriore,quam fpivitum &mentem appel- 
lant.Paulus ad Ephef. 4. 23. fpiritum mentis 
vocat.Vepbum itaque Deidicit efficax efle ad 
diuidendum, non modocraffiorem anitni par- 
tera,in quafuntaffe#us,fedetiam puriorem il 
la mentemfiuefpiritum.Effedumveibidiui- 
mintorpore duplexeft,pnmum in «xteriori 



4^ ANAL. LOG. IN SPIST. 

corpore , quod intelhgit compag iro , nomine: 
Dcindc in incerioii corpore, quodinteliigic 
medulhrum nomine. His verbis igitur fignifi- 
cat Author^nihil eile in homine,nihiI in animo 
hominis,nihil in corpore hominis, fiue craflu, 
fiuepururr^fiue externum , fiue imetnum , ad 
quod non perting.it verbufn Dei, $c quod non 
A\\x\d:X.Et dtjuiicat) Hxc verbj adijcit , ad cx- 
ponendam.pi oximam allegoriam:Nam quod 
dixitdeJiuifions<mima?/piritus, corop^gum, 
medulkrura, iiludnunc proprieciFert,dumdi- 
cic verbum Dei dijudicarc cogicationes,acco- 
ceptiones cordis. 

13 Necefi^Ud) Sermonem transferta verbo 
Dei,a<£ipfum verbi Authorem Chrillum , & 
iChrifto ipfiufque perfpicacia ac prouideiv 
tia,& Chrifti quafi oculis, quos nihil quatum- 
uis abditu & abfconditumpoteftefRigere,ar- 
gumentatur quodam modo a 1 verbi ipfius ef- 
ficaciam.Nam fi oculus ejus omnia penetrat 
acperuidet , profe&6 verbum ipfius effieax 
cireneceffeeft. 

14 Hdbentes igitur Pontificem mdgnum *ui 
fenetrduit cmlosjefum Filmm 7)eiy tencdmus hac 
profejjionem. 

15 Non enim hdbemus Pontificem qui nonpof- 
Jti dfficifenfu infirmitdtum no$*drum : Scd ttntd- 
*xm ih omnibw fimtliterydbfyuefeccdto. 

Hdbentes igitur Repetita cxhortationis con- 
clufio, vna cum argumcnto tettio,aChriftt 

ponti- 



A D HE B. CA P. IV. 43 

pontlficatu , non folum Pontificem vocat, kd 
m.;gnum addit Epithcti hujus occafio arrc- 
pta vidctur ex !oco proximo , in quo pra:did;a 
eft Chrifti fapicntij ac iumma pcrfpicadtas in 
omnibus rebus peruidedis.Hinc emm ron tan- 
rucn Pontiiicem,fed mjgnii Ponnficempraedi- 
cat.Quipenetrduit ) M&gnu Pontiiice cx eo dc- 
clarat,qucd ccdos penetrarit,h.e.ccelefte illud 
facrarium ^cujus typus erat illud terrenum f'a- 
crariu,in quod lolitus eft ingrediPotifex terre- 
vwxs.lefumFilium) Pontificemex nominefuo 
defignat , & ex peifonj Filij Dei commendat. 

iy Nonenim) Amplificatio cochfionis pro- 
ximse,^ Pontificis Chrifti qualitate fiue condi- 
tioncnepe c-v^tt^Ua quod jfficiatur fenfu in- 
firmitatum noftrarum : hoc autem innuit qi u 
dicir,tentatum eum in omnibus fimihier abfq; 
peceato.In antecedente enim caufa ccnfcques 
eiFe&u intelligendii eft.llluftrata autem eft Lec 
Chrifti (rvfjL7ra6iia,,pcr remotione cotrafrif aVx 
Giia c, quafi dicat,non cft ctVaflaV, fed (ri^pafl^. 

1 6 ^Acceddmus igitnr cumfiducid dd Thr onn 
grdtix^ t corfe^udmur miferuordidm^^rgrdtidm 
inuenidmus dd ofortunum duxdtum. 

^sfcceddmus igitur)Pol\ amplificationem re^ 
petitaeft eonclufio prinapalis , alia quidern 
verbisafupc/rion, fedreipfaeadem. Nomen 
fiducia? vfurpatum eft fupra cap. 3. verf. 6. vbi 
conclufit Sc dixit , Si fiduciarn &c fpem illam 
de qua glodamur,adfinem viq> firmarp tecue- 



44 A N A L. LOG. I N. H P I S T. 

nmus. Eodem ("enfu coneluditnunc,accedcn- 
dum efre cum fiducia ad thronum grati$:Nam 
tenere firm.im fiduciam,& dccederecum fidu- 
ci.i.id thronum gratia:, idemfuntreipfa. J r t 
confetjudmur ) Sj.idet accelTumhune ad thro- 
num gratix, ab vfu, & fruftu luo : igj enim fiet 
vt mifericordiam & grariam confequamur , a 
throno enimgr.iti^proficilci gratiam opor- 
ter, & ad eum peruenire , qui ad thronum gra- 
tiar accedir. Eftqce hoc argumentum ex- 
fcortationis fextum a Dei gratia & miieri- 
ccrdia. 

^Argumentum Cdfiiis ^uinti. 

Hoccapiteprimum eftdigreflio aMnftituta e*hor- 
tatione in confirmationem pontificatusChrifti inge- 
«erc,ad verfum vfque r.quo loco proponit de Melchi* 
fedecodicendam.Idquem eum finem 5 vt confpiciatur 
Chriftum elTe pontificcm fecundum ordinem Meichi- 
fedec. Q^are, vt fuperiore capitis parte probauit Chri- 
ftum Pontificem effe in acnere:ltaverfu n. aggreditur 
adaemonftrandum Chrittum Pontificcm efle fecudurn 
ordinem Mefchifedechoc eft, certurn quendam ordi- 
iiemPontificatusChrifti,verfu 11. apropofitaillade 
Melchiilcdeco do&rim digreditur in repreheofionem 
fegnitiei & ruditatis Hcbraeorum 3 ad quosfcribit ad n> 
aetn vfque capitis. 

c A v v t. v. 

I Ndm omnis Pontifex ex hominihus djfumi- 
tur, &Pro homimbus cvnfHtMturin tjs ^ua dfud 

Dcum 



AD HEB. CAP. V. 4y 

JDeum agenda fun t > 14 offerat cto naria gr ItffiL 
matfrofeccatk: 

2 Qui^uantumfatis eflfofft miferari~\icem 
igmrantmm <cr aberranttum\auod cr l ff* ctrc&r* 
datusft infirmitate: 

3 Etpropter hanc deleat ,ftcutpro pfulo 5 ita 
grprofipfb offene vidimam propeccatts. 

4 Neque jtbupft quifjuam fumithunchono^ 
rem , fed qui ")>ocatur a Veo y jicut & ^/Caron. 

5 Ita c° Chriflus >non fibi hunc honorem tribuit 
Itfieret Pontifex,fid is quidixerat ei>Etlius mem 
ts tu,ego hodte genm te. 

6 Sicut & alibi dicit. Tues Saccrdos in ater- 
numficundum ordtnem MeUhifdec. 

7 Quim diebm carnisfu&^umdeprecationts 
C^fufflicationes apud eumqui poteratiffumfir- 
ttarc a morte^cum clamore ~\alido <cr lacrymis ob^ 
tulijfet)&' exaudttus ejfet ex metu. 

8 Qua^nuisfiliwejfet > tamenexjjs ^uAfdJfits 
efl dtdtcit obedtentiam. 

9 Et conficratus >fattu>s efl ^Author falntis &- 
terna ommbm ^ui tffi aufcuitant: 

io CognominatHs a 1)co Pontifex ficnndum 
trdinem Melchijedec. 

Nam omnis ) Digrcditur in decbntionem 
PontificatusChrifti. Primum autcmpobac 
eum Pontificcm effein genere, inftitota com- 
paratione cum veceribus illis Pontificibus. 
Particulai\T4w, referri debetad verfum 14. 
capitisfuperions:Docet eaimChriftum vere 



r 4^ ANAti LOG. IN HPlST." 

fontificem cfferquod fuit argumentum ex- 
horcatioms tertium, rcpetitum verf. 14. fupe- 
rioriscapicis. Etfenfuseft quafi dicit: Qaod 
dixi eumPontificem efle, id apparec verum 
excomparatione Chrifticum Legali Pontifi- 
ce. Introducitur aucem h^e rauo per occu- 
pacionem. Qu^ri enim potuit, An ment& 
Chriftum Pont ficem dixerit llio verfu atato? 
Nunc itaque probat per comparacionem fa- 
&am cum L^gali Pontifice , Chnftum Ponti- 
ficemefle. Eft autem comparatio intribus, 
quajprimum propofita func inLegali Ponti- 
iice , primis qu^tuor verfibus. Deinde accom- 
fnodanturadChnftum ,ad verfum vfque 11. 
Hocitaque verfu cftprima proprietas Ponti- 
ficisingenere. Pontifex omnis ex hominibus 
affumfcur>& pro hominibus conftiruitur in ijs, 
«jua^pud Deum funt agenda. rtoffer4t)Fims 
cft Pontificis aflurapti & confticuti, nempe 
©blatio donariorum & vi&inurum propec- 
catis , hoc eft , omnis oblatio in genere rerum 
quarumcunque , fiue vitse expertium, vt erant 
donaria,fiue viuemium, vt erant vi&imar. 

2 Quj, qw&ntwm fkti* ) Secunda proprietas 
Pontificisingenere, inquafitcomparacio:Eft 
autemcry/A-arafig/a qua afficitur fenfu m i feri# i- 
gnorantium& aberrantiumr^wo^ & //>/?) Sym- 
pathias ratio petitaa fimili lnfirmicute ipfius 
Pontificis , qua tanquam vefte circundatus cft 
&circumfcptus > hoeeft,omni cx partc.ob- 

poxitfi 






A D H E B. C A P. Y? 4^ 

Eoxiuseft i)(dcm natvxx incomtnodis ac \hijt 
(£t ipfi) Panicula (£/)nota vcl fimilitudincm, 
vcl p^ritatem, quafi dicat,quod pariter ipfe. 

5 £/^ro/tf*r)Infirmuatem Pontificis parcia 
arguit, ex eo quod pariter pro peccatis populi 
& fuijpfius^debeat vi&imam offerre. 

4 Nequefihijffi) Tcrtia proprietas Pontifi- 
cis,in qua fit eomparatio cum Chrifto Ponti- 
fice : Eft autem vocatio Dei , quod non fumac 
fibijpfi hunc honorem, fcd ad eum vocatus eft 
£Dco. Iiluftratum eftfpecialiexemploAato- 
nis qui a Deo vocatuscft. 

5 lt* cr chriflm ) Ha#cnus fuit compara- 
tionis protafis , fiue propofitio , continen* trcs 
proprictates , in quibus fit comp^ratio : Sequi- 
cur nuc apodofis rcdditio fiuc accommodatie 
fimilitudinis. Accommodatur enim & ap- 
plicantur Chrifto fnperiores proprietates Pon- 
tificis, fed Ka6\*y*f a<r/>,Piimum enim applica- 
tur tertia & vltima Pontificis propriet^s.Chri- 
Itus vocatus cfti Deo Patre. Scdts yui) Pe- 
riphrafis eft Dei Patris 5 quafidicat : Scd Deus 
Pjter tribuic ci hunc honorem.Confirmat au- 
tem attributum a Patre hunc honorem, duo- 
busteftimonijs , priore ex Pfalmo 2. 7. pofte- 
xioreexPfal. 110.4. 

7 QuftnAielus) Applieatad Chriftumfe- 
cundacr Pontificis proprietatem , nempefec- 
fum infirmitatum noftraru,& eruyLirtMi*.rXtm& 
enim vidctur innuere,dum dicit jFiiiuia ia die^ 



r 



^8 AKAt. LOGi IK EPl$T\ 

buscarnisiuacexijsqirjpaflus eft didicifleo^ 
bedientiam. Nam e:; cauffainteiligi poteft ef- 
fe&um: paflio aute.Ti Chrifti caufta eft , fenfus 
vero infirmitatum noftrarum effe&um eft. In 
diebus urnis) Hoc cft ,in tempore iniirmitatis 
fua:.N3mChnftus crucifixus fuit exinfirmU 
tate.2.Cor.j. 14. Carnis ergo nomine meto- 
nymicos infirmitatem inteliigit. Quvm dcpre- 
cationes )Hic videtur inierta quasdam defini- 
tio dierum carnis,fiue temporis infirmitatis 
Chrifti. Sumpta eft autem partim ex depre- 
cationibus & iupplicatronibas , cum claraore 
valido ,&lachrymisPatrifuooblatis,partim 
exeflfe&odeprecationum & fupplicationum, 
nempedeprecationum acceptatione. Qnipo- 
ttrat )Periphrafis eft Dei Patiis, qua etiam 
defignatur fundaraentum fuper quo exitru- 
&z funt quafi preces Chrifti , & fides per 
quam precatus eftrnempe Dei Patrisomni- 
potentia, qua potuit ipfum a moite ferua- 
re. Hac Dei potentij niceb.itur fides Abra* 
hami,quo tempote fub fpe contra fpem credi- 
dit. Rom. 4. 2i. Cnm cUmort ) Modus eft ac 
geftus precantis , quo fignificantur preces in- 
tenfiffim^,& quam maxime fe.ic ac vehe- 
mentes. Sic dicitur Chriftus precatus eiTe quii 
in horto effet , cum fudore, qui erat quafi gru- 
mi languinis in terram defcendentes. Luc.22. 
44. Et exauditus ) Hoc eft efte&um depre- 
cationum Chrifti , quo figmficatur Chriftum 

exauditura 



A D H T. B. C A f . V. 4$ 

cxauditum a Patre 3 & libcratum ab illo metu 
quem habuit ex horroribus qui magis magifq; 
impendebant. Neque enim tantum perturba- 
tusfuit dumeffet inhorto,pr^fenti fcnfudi- 
innasirseinnoftra peccata,fed etiamgrauiflU 
roo metu irx futurae. De hac liberatione Chri-. 
ftileges nonnihilapud Lucam 22.42. 45. v- 
bifpoftquam dixit Chriftus>Paterfi vis^trank 
fer poculum hoc a me ) habemus vifum efle i- 
pfi Angelum e codo corroborantem eum 

8 QunmmsliiiiK) He&enus definitio fuie 
dierum carnis in parenthefiquadam^quain-j 
terpellata eft jufta fententia. Nam ha?c con- 
jungenda funt cum ijs , qu# di&a funt princi-* 
pio verfus pr£cedcntis,in hunc modum : Qui 
in diebuscarnis iux quamuis Filius eflet &c. 
Pono his verbis eft paflionis Chrifti aroplifi- 
catio, a perfona Filij Dei. Didicit) Hoceft: 
efFecUim pafiionis. Senfuseft:Reipfa cxper- 
tus eft quid fit obedire Deo &irato Patri 
propter peccata noftra : nimirum cxpertuseft 
non fatis fieri offenfo Deo j nifi , vt Paulus lo- 
quitur (Philip. 2. 8.) obedicntia qua* eft ad 
mortem vfque,& eam quidem ignominiofifli- 
mam & maxime execrabilem , vtpote crucis 
morte-. o.Didicit quidem hocFilius,fed non in- 
uitus,verum fumma voluntate:fecus obedien- 
tiaFilij non fuilTet pro peccatis noftris faiif- 
facho. Quare GaJat. 1. 4. dicitur Filius de- 
diile femetipfurn propeccatisnoftris. 

£ 






JQ ANAL LOG. 1 N IPISt! 

9 Et confecrattu ) Paflionem illam Chrifti 

acobedientiam commendat ex effecffcu fuo: 

l^incenim fadtus eft Chrittus Author falutis 

^terna*, non tantum ( vt dicit Apoftolus ad 

Philip. 2. .9. (obedientiam ipfius fecuta eft ex- 

altacio infummam fublimitatcra,(ed etiam ia- 

lus noftra a^terna. Porro confecratio h#c ( in- 

terprcte ipfo Apoftolo fuptaa.io.) per affli- 

£tiones,adeoque permorcemipfam fuit.Nam 

Chriftus per crucem & morrem confecratus 

fuitadmunus illudfacerdotale, & adhocvt 

Princeps Sc Author euaderet falutis noftrar. 

Omnibus qui ) Notanda eft vniuerfi generis re- 

itri&io. Chriftus quidem fa£tus eft Seruator 

omnibus, fedcum hacreftri&ione , credenti- 

bus. Atque ha?c ipfa fidei reftridio intelli- 

genda eft in generalibus illis fentencijs quas 

paffim occurrunt in Euangelio : vtcumdici* 

tur, omnibus promitti vitam aetema , intelligc 

credentibus. 

io Cognominatus a Deo ) Probatfaluris Au- 
thorem fa&um Chriftum , ^ cognomine illo 
Pontificisdiuinitusipfi attributo. Confirma- 
tio igitur eft a Dei ipfius tettimorixo.Secundum 
cr^/wew)Reftringit Potificatum Chrifti ad cer- 
tam fpedem,fiue certum ordinemmempe non 
quidem Aaronis,fedMelchifedeci:quo figmfi- 
cat cognominatum Chriftum Pontificem, 
non temporarium,fed ajternum. 

1 1 D* (jhq nohis nmltajimt An$ndA>efyfc dif- 



ficilii 



c 



AD HEB. CAP. V. 5l 

ftcilia exflicatw iqwandoqmdem fegnes faUieftk 

De ^ho nobzs) Hactenus comparatione Chri- 
fti Pontificis cum Pontifice Legali docuic 
Pontificem effe Chriftum. Comparatio fuit in 
tribus proprietatibus qu^ in Pontifice omni 
requiruntur. Ex his duas tantum in apodofi 
comparationis Chrifto applieauit : Primam e- 
nim propnetatem, nempe quod ex homini- 
bus affumitur omnisPontifex,non applica- 
tam Chrilto reliquit,vt qu# fatis de ipfo mtel- 
ligi poilit. Nim de hocnonambigitur, Chri- 
ftum ex hominibus affumptum , & pro homi- 
nibus conftitutum effe.Nunc,vt fupraoftendit 
Pontificem effe Chriftum , docet Pontificem 
effe fecundum ordinem Melchifedeci, hoc eft, 
oftenditPontificatus ipfiusfpeeiem. Primun* 
proponit de Melchifedeco dicenda multa , 8c 
ea quidem difficilia : E6 pcrtinent nimirum 
hxc qux dicuntut de Melchifedeco omnia, 
vtmelius confpiciatur Chriftum Pontificera 
efle fecundum ordinemMelchifedeci. Qu>*n- 
doyuidern fegnes) Ratio eft cnr proponit dc 
Melchifedeco dicendum. Eft autem ab He- 
brasorum ad quos fcribit fegnitie & rudita- 
te. Atque hic , etfi propofucrit de Melchi- 
fedecodicendum, tamen tranfitum fibi facic 
ad rcprehenfionem Hebr^orum, quam pro~ 
fequitur ab hoc loco ad caput vfque fepti- 
mum. Quare neceffc cft dicamns Apofto- 

E r 



*£ AKAt. lOG, IN IPIST? 

luqjabinftituto fuo digredi, abdudtum qufc 
dem culp j> nempe ignauia & ruditate jpforum 
Hebraeorum. 

iz Fosenim quos ofortuit pro temporu ratie- 
fte doElores effe ^rurfum ofus eft doceri yu<e Jintc- 
lementa inittj eloquiorum Det:faElique efti* tj *ui- 
hus Uiieftt opus,c?* nonfilido ctbo. 

13 Enimuero cup cum USleres ejl , is rudis eft 
firmonis iuftiti<e: (infans enim eft) 

14 Sed adultorum efi foltdus cibus 5 eorum vi- 
dclicctquipropterbabitum ^ftnfus habent exerci- 
tatos addtfcretionem boniac mali. 

Vos enim ) Propofita eft fegnitics eorum 
in proxima rationc. His autem vcrbis eft 
propofitionis illius argumentum , h. genere 
do<5fcrin<e quoipfis eft opus, nempe ekmen- 
tari,& eatechetiea fiue pueriii. Quos oportuit) 
Exaggerat neceflitatem hanc do<9rin*e ele- 
mentaris, quaipfisopus eft,ex eoquod pfo 
temporis ratione oporcuit effe 5 hoc eft, ex ea i- 
pibrum conditione, quam tempns tam diutur- 
aupoftulabat, nempe vt do&oreseflent,noau* 
tem diicipuli erudiendi in ipfis primis elcmen- 
tis Religionis Chriftiana?. Fatfiqueeftis) Iilu- 
ftratrationem propofitionis, quam exaggera^ 
liitdefinitione & interpretationequadam:Nifi 
tnauisrationemhic reddicur fitijs opus de^ 
mentari do£tnna,ab ipforum conditione,ne- 
peinfantia. Namhjsverbis eft infamis peri- 
phrafis, Infans enim eft cui la&e eft opus , & 

non 



A* D H l B. C A P. T. 5J 

aonfolidoeibo: 

i} Enimuero cui)Vxobzt infjntiameorum& 
ruditatem definitione quadam in£mtis:Infans 
eft,cui res eft cum lade. Vobis opus eft la&e. 
Ergo voseftis infantes. Is jW/j) Dicendum 
fuiile videtur , 1$ infans eft. Sed infantia! effe- 
flum pofuit , nempe ruditatera, pro ipfa infan- 
tia , ac fi dixiflet , Infans eft, ac proinde rudis. 
Sed hanc ruditatem applicauit non ad eos qui 
re vera infantes funt,fed ad Hebr^os qui in re- 
ligtone quodam modo infantes erant,dixitque 
rudis eftfermonis iuftiti*. 

14 SedadultorumJ Illuftratio proximsepro- 
pofitionis&rationis a contraria definitione 
adulti , quafi dicat , Adulti funt contra quibus 
reseftcum foljdo cibo. Eorum~\'idelicet) De- 
finitionis proxima? qu^fi definitio qusedam 
eft, ac fi dieat, dum dico adultos efle quibus o- 
puseftfolidocibo , nihilaliud volo, quatna- 
dultos efleeos qui propter habitum fenfus ha- 
bent exercitatos.Adulti igitqr funt, primu qui 
habent lubitum crcbra exercitatione compa- 
ratum,deinde qui beneficio habitus habet fen- 
fus (hoc eft,facultates animi) expeditos ad judi- 
candum de bono & malo,habitus enim expedi 
tam facukatem in agendo fignificat. 

^Argumentum Cdptisfexti. 

Hoc toto capite digreffio eft ab eo,de quo dic&fani 
iBftkuit verf.n.Cap.5.nepe de Melchifedeco. Iochoaia 



^4 A N A L. L O G. I N E P I S T. 

autem digreffio fuit,capitis j.verf.n.In hac digreflione 
qux eft hoc capite,argumenti magna eft varietas.Primu 
exhortatio cft tribus primis verfibus, ad hoc vc feruntur 
ad perfeftionem, confirmara graui dcnunciatione in A- 
poftatas, ad verfum vfque nonum.Tum corre&io & mi- 
tigatio quxdam eft lllius denunciationis , indc ad verf. 
21. Hinc fequitur fpeciahs qusedam exhortatio ad per- 
feuerandum in charitate & bonis openbus , ad alteram 
vfque partem verf u.Vbipcr occafionem redic ad prin- 
cipalem, exhortacionero quaz eft jl6 perfeuerantiam itx 
fide ,eiuTque argumentumadducitfeptimum , in quo 
amplificando perfiftit, ad verfum vfque 18 eiufque par- 
tcm alteram , vbi ex nono & o&auo argumento princi- 
palem concludic denuo exhorcationem. Verfu deni- 
queio.difcedicaprincipaliexhortatione, paulauraque 
tranfitad idquoddicendumde Melchifedecopropo- 
fuit.cap.f.verf.n. 

Capvt. VI. 

I Quapropter omijfo ^ui in Chrijlo rudes in- 
thodt fermone^ad perfeBtonem feramur.non iact^ 
tntes rurfum fundamentum reJififentU ab oferi- 
lus mortuis drfidet in Deum. 

1 Baptfmatum doflrin&iOt manuum imfofttto- 
nis &* refurreilionis mortuoru , c?" tudtctj dterni. 

3 ^Atque id faciemus , fi quidem permtjirit 
Deus. 

4 Impofjibile eft enim eos quifemelfuerint illu- 
firati<> gufiauerintque donum ccelejle, & farticipe} 
fa&ifuerint Spirttusfan£ti> 

y QuflauerintquebQnum jPei*\'erbum > 4c~\ir- 
tuttsfutttrtfecult: 

i 6 Si 



A D H I B 1 C A P. V I^ <g> 

6 Siproldbdntur,denuo renoudri dl refipfcen- 
tidm^t ^uirurfum crucifgdnt ftbimetiffts filiun* 
peiyO^ a i ignominidm expondnt. 

7 Ndm terrd qu& imbremfepius infe lenien*- 
tem combiberit-) gr frogenuerit herbdm dccommo- 
ddm tjsfer auos excolitur , recipit benediElionem a 
Deo. 

8 ^€t qu&yrofert ftinat fir tnbulos 3 reprobd 
cft^ maledifiione proxim* : cmws txitn tendit 
^ exujiionem. 

Qudproper omijfo) Pergit in digreflione 
ccepca in fine fuperioris capitis. Atque vt 
fuperius reprehendit ipforum rudicntem & in- 
fantiam : Ita hic hortatur ad hoc vt ferantur 
ad perfe&ionem , hoc eft , ad perfe&am dc 
Chrifto do&rinam. Propofitio exhortatio-' 
nisefthis verbis ,inprimapartehujus verfus: 
Cujus fenfus eft. Omiffis rudimentis Religio-. 
nis Chriftianae j feramini ad doiSrinam perfe- 
(Stiorem.A^ow /df/etfm)DecIaratio eft illius do- 
firin^, quam dixit rudes inChrifto inchoare, 
h. e. doftrinse elementaris : eft autem ex parti- 
bus ilttus do&rin^. Sunt autem partesdodiri- 
nx elementaris& fundamentalis,i.Do<9rina 
refipifcentia? ab operibus mortuis.i. Docftrina 
fideiin Deu. $. Doftrina baptifmatum.4. Do- 
dfcrinaimpofitionis manuu. j.Do&rinarefur-' 
re&ionis mortuorum tf.Do&rina judicij xter- 
ni.Ha? enim atqj alias ejufmodi funt partes do- 
Ctiinx elcmecaris ac catechetica:. Ex his colii- 

E 4 



5^ A NA L. t O C. I N E P I S ri 

gere licet, tepor e Apoftoloru fuiffe catcchiftas J w 
ac xaragtyttac > denique catechetica do&rina. 1 pi 

3 yAtjueicLfttciemus)Hoc eft,feremur ad per- \ 
fe&ionem, non jacentesrurfumfundamentu t 
&c.fi Deo i ta fueritvifum,finex:ujus volunta- i 
te ac nutu nihil poffumus. Ergo hoc verfu r 
propofitamexhortationem quodamodo cor- 
rigit,ac reftr i ngic diuina permiflione. 

4 iV^jzm.)Argumetumeftexhortationis 
a grauiflimo Dei judicio in eos , qui poftquarn : 
inftru&i funt fermone illo qui in Chrifto rudes 
inchoat,nonferuntur ad perfe6tionem,fed pio 
labuntunh.e. (vtvno verbodicam)in Apofta- 
tas:Eftautem judiciu adueriusiftos denuncia- 
tum , refipifcenti^ ( vt fic dicam) impoflibili- 
tas.Condrtionem iftoru,qu^ antecedit «Ves-«- 
r/tfv his partibus explicaz.Quifemelfuerint) Pri- 
mapars conditionis eft mentis illuminatio.Gw- 
Jtduttintfue ) Secunda pars eft cordis quidam 
guftusac fenfus,fed fuperficiarius duntaxar. 
Et particifes ) Tertia pars eft participatio ipfius 
Spiritus fanSi , qui eft author &c effc&orpra*- 
cedentium partium ac beneficiorum Dei. Gu~ 
fidHertntqut) QaaLttapars eftparticipatio cau- 
f«e inftrumentalis pr^cedentium beneficio- 
rum, Eftautem Deiverbum, perquodSpiri- 
tus fan<5tus operatur, & mentis illuminatio- 
nem, & cordisfenfum. ^€c\trtutes) Quinta 
parstdeguftatio qusedam virtutum, & ( vt fic 
dicam)potci}tiarura, quas in futuro feculo ple- 

nt 



A D H E B. C A P. V I. 57 

nc percipiemus. Significat autem inchoaticr- 
nem futura^ beatitatis per guftum quendani 
virtutum futurifeculi. Nam & Apoftatasde- 
gufbntillam vitam beatam ante apofhiiam, 
verum(vcficdieam ) fcperficialiter. Guftuse- 
niro hic atque fenfus non eft in profundo , aut 
in imo cordis, fed tan:um (vt fic dicam)in fum- 
ma cute ac fuperficie. Nam verbum Dei fiue 
verbi femen quod committitur cordibus Apo- 
ftatarum, & hypocritarumjComparatur iemini 
quod cadit inter feminandum in petrofa loca, 
qua? non habent multam terram , verum terr# 
quandam fuperficiem , cui fubeft petra. Semen 
quod caditin locapetrofa, exoritur quidem 
ftatim , ac emergit iupra terram,quia non agit 
radicesdeorfutr, : Soleauremexorto, fubita- 
nea illa herba exarefcit : ita femen verbi quod 
caditincor Apoftatx , quahpetrofum , &fu- 
perficiariam duntaxat terram habens, exori- 
tur,ac ftatim quidem exori* ur,verum illa quafi 
ftges & herba. ftatim exarefcet , quia non egit 
radices penitus in profundo cordis, & ager 
cordisnon eft bonus & honeftus. 

6 Si prolabdntur) H#c eft altera pars defcri- 
ptionis Apoftat^rum, ab eorum lapfu ac dtfe- 
ciione , vnde Sc Apoftatas nominantur : Nam 
hoe loco pofita eft pro Apoftatis ipforum do 
fcriptio : primum a ccnditione eorum ante la- 
pfum,qu# quatuor vel quinque partibus expii- 
cata fuit.Deinde a lapfu ipfo.r* dcnm)Hoc eft 



5$ AKAL. L0G IN EPISL 

judicium in Apoftatas denuneiatum^finalisCvt 
vocant)impoenitentia:Nam Deus peccatum in 
Spiritum fan&um , cujufmodi eft Apoftata- 
rum , fpecialiter plcdit finali hac impoeniten- 
ti&.rt fi$irurji*m) Ratip finalisimpoenitentiar, 
vel impoflibititatis refipifcentitf, abipforum -. 
fafio:rurfum ( inquit) crucifigunt fibimetipfis 
FiIiumDei:Tumhocquidfibivelit, verbis fe- 
quentibus exponitur : ad ignominiam eum ex- 
ponunt.Eodem fenfu Heb. 10.29. dicit eos con 
eulcare Filium Dei, & fanguinem foedeirsfper 
quem fuerant fanftificati ) profanum ducere: 
quo quidem fjfto non minus ignominiseexpo- 
nitur Chriftus , quam expofitus eft jgnominia: 
quum aludaeiseftcrucifixus. 

7 Nam tena ) Iudicium hoc denunciatum 
Hluftrat fimilitudine terr£ a quae cum fepius 
imbrem in fe venientem combiberit , attamen 
nihilprofert pmcr fpinas& tribulos: quem- 
admodum;inquir,hujufmoditerra reproba eft 
& mal^didioni jflinis; Ita Apoftatarqui jam 
ia^pius imbfem verbi diuini in fe venientem 
combiberunt, &tamen nullum fru&um bo- 
nnm profcrunt , fed prolabuntur , reptobi funt 
& miledicftioni affines,-h.e.defperata eft eo» 
rum conuerfio & falus. Itidicium in terram 
reprobam illuftratur difTimili benedidione 
tenaebona?, qu«Tprogenerat herbam accom- 
Tnodjmijsaquibusexcolitur.Protafisdiffimi- 
litudinis eft yerf. 7. Apodofis de terra reproba 

eft ver- 






j 



Hppr 

A D H E B. C A P. V 1. $} 

cft^verfufequenci. 

8 ^At qutprofert) Nempe poftquam im- 
brem (^pius m fe vcnientem combiberit. Cuius 
exitus ) Declaraiio maledi&ionis,cujusproxi- 
me meminit. Nam in eo fita eft maledidio 
-tcvrx ftenlis & infru&uofa: , vt tandem com- 
buratur. 

9 Sedperjuafmus nohis de 1 ohis 3 dileBi 3 tftis 
fnehora , £r cum faiute contunfla^ ettamft ttaio- 
quamur. 

io Noneniminiufm efDeus , "\t ohiiuifiA- 
tur operts leftri & lahortofe cbarttatis juam ex~ 
hthmjiis ipftus nomim y vt aut mtnifirauerttisfan- 
flis cr mimjiretis. 

Sedprfuafimus ) Secunda pars eapitis. Cor- 
re&io & mitigatio qua^dam proximi judicij 
aduerfus Apoftatas denunciati, per occupa- 
tionis quandam fpeciem, Hebrasi enim ad 
quos fcribit hxc quae dixitin Apoftatasin fe 
di&a accipcre potuerunt. Ideo Apoftolus 
tempeftiue cccurrit , dickque; eriamfi italo- 
quarour, nemp£ de Apoftatis, tamenperfua- 
fimus nobisdcvobis meliora&c. Notafem- 
peroccurrendum cfte piorum cffenfioni 3 quo- 
ties aliquid quod grauius eft dcnunciatur in 
impios. £t cum ftlute ) Qcx proxime dixit 
roeliora,ea definit quodjmmodo, voca:que 
cum falute eonjuncra , vel ad falutem perti- 
nentia , nam ea demum vere bona funt qu« &* 
lutera afferunt. 



1 

€0 ANAL. LOG. IN E P I ST\ 

10 Non enim iniufius) Argumentum eft per- 
fuafionisillius^quamdixit) Apoftoli,ab operi- 
feus eorum bonis. Ac fi fic argumenturetur: 
Opera veftra bona funf.Ergo perfuafimus no- 
bis de vobis meliora. Nam opera bona confir- 
mant , & nobifipfis , ic alijs qui opcia bona 
noftra intuentur,Deigratiam erga nos,ac falu- 
temnoftram. Philip. i. 6. Periuafum habens 
hoc ipfum fore, vt qui coepit in vobis opus bo- 
nu,perficiat vfq^ ad diem Iefu Chrifti. EtUbo- 
riofe ) Definitio quardam eft operis eorii cujus 
meminit.-definit aute illud ex charitate,tanqua 
fonte & principioiuo;& Dei nomine fiue glo- 
ria,tanqua fine iuo. Nam illud demum eft opus 
vere bonum , quod profe&u a charitate cordis 
interna,dirigituring!orianominis Dci.^tjni 
miniflrdueritit) Nunc adducit in medium fpe-* 
ciale illud opus eorura ex chariratc profe&um, 
& exhibitum Dei nomini. Eft autem quod 
miniftrauerint fandis ; atque etiamnum ijs mi- 
niftrant. Namquumbonumopusdicaturfieri 
erga omnes , tum maximeidmereturbonio- 
perisnomen,quod fit erga fan<3os,hoe eft,do- - 
meftieosfidei. Dumtempushibemus, fimus 
benefici erga omnes,maxime veroergado- ; 
mefticos fidei. Galat.6. 10. Minifteriumhoc \ 
corum non tautum prajteritum dicit >fed etiatn 
pr^fens. Perfeuerantiam itaque innuit in bene 
agendo. Ergo tum maximc perfuademus nobis 
bene fore bonis , quum yidemus cos in bono 

perfc- 



AD MEB. CAP. VI. 6\ 

perfeuerare , non tantum bene coepifle. N$n 
enimini»Jlus) Ratio cft cur fequatur ex ope- 
ribus eorum bonis , bona eorum conditioim- 
pofterum futura , quam ipfe fibi perfuaiara 
effe dixit:Eft autcm fumpta h jufta Dei natun> 
Deus|uftus eft. Ergo quum vosfitisbeneo- 
[ perari, perfuadeo mihi Deumdaturum vobis 
j iftis meliora,&cumfaluteconjun&a. Iuftitia 
f haec Dci diftnbutiua eft, vt vocant,de qua lege 
Rora.i. 6, &deinceps& 2.Thef.i. 6. 7. No- 
ta principium ae fundamentum primum om- 
nis boniquodad nos vfqueperuenit,e(fein 
ipfius Deinattirajufta, veraci,potenti,fapien- 
ti, miiericordi &c. Qooties ergo analyfisfiue 
refolutio alicujusboni fit infuas caufds, non 
prius conquiefcendum eft,quam veniaturad 
primam illam & fummam caufam , Deiipfius 
naturamiEt fides>ae perfuafio noftra ( vt vide- 
re eft hoc ipfoloco) vt fit firma & ftabilis , ne- 
cefle eft nitatur Dei natur^ tanquam priraa 
fuo fundamento. Quamobrem ad hoc vtfic 
fides in nobis folida ac firma>anteomniade- 
bemus fcrutari beneficio Spiritus ipfius Dei 
profunditates, vt deprehendamus aliquoufquc 
naturamillaminfinitam, & incomprehenfibi- 
lem. Obijci poteft ; videtur hoc ioco meritura 
operum polfe colligi : Nam,inquit , Deus eflec 
injuftus fi non compenfaret bona opera; quarc 
fequitur Deum obligatum efle ad compenfan- 
dum bona opera » nifi malit juftitiae fu« re- 



61 anal i o g. i n e v i s rl 
nunciare:vbiautem obligatio fiue debitum, 
ibi meritum eft , qu imobi em bona opera no* 
ftramerentur. Relpondeo pjucis:Deijufti- 
tia quidem poftulut vt bona opera Spiritus 
Sandti (nam dehis loquitur) compententur: 
fed hoc fit non ratione ipforum operum , etia 
fan&iflimorum, cum in ijsperpetuo fic aliqua 
imperfe&io,fed ratione meriti Chrifti fide ap- 
prehenfi a perfona ea quse bene operata eft. 
Qnoties ergolegimusin Scripturademerce- 
de liue compenfatione , vel bonorum operum 
pcrfonas , vel perfonae ipfius qux bene opera- 
tur,toties in mentem nobis venue dtbet Chri- 
ftus,ipfiufque meritum, ad quod mercedis fiue 
compenfationis nomen proprie efi relatum. 
Nam ex omnes improprias locutiones funt , in 
quibus merces v\\x a^ternce, vel omnino gratia 
Dei refertur, vel ad opera perfonar,veI ad per- 
fonam ipfim operantem. In his enim omni- 
bus Metony mia aliqua efl, qua ex eflfedis cau- 
fafignificatur. 

ii Cufimus Autem^t^nufmif^ue ^efirum *- 
iem ofendatfudiu-m ad flenamfyei ^erfudfronem 
ddfinem ^fque. 

12 Vtnefitisfegnes\ 

Cufimw autcm) Tertia pars capitis : arre- 
pta occafione ex proximo locoj adhortaturad 
perfeuerantiam inbonis operibus ,fiueftudi- 
u ra bonorum operum : fimulque dehortatu ri 
fegnitie, qws contrariaeft ftudio bonorum o- 

perum. 



Ib heb. CAP, VI. 6j 

jperum. Non tantum omnes promifcue ad- 
hortatur ad illud ftudium,fed figillatim fin- 
gulos. Durationem hujus ftudij dicit efle o- 
portereadfinem vfque. Nonenim coronntur 
nifi qui perfeuerauerit ad finem.Effeciii hujus 
ftudij tradit TrXvpoqopUv ipei : Certitudo enim 
fpei noftra: , qua fperamus affecuturos nos vi- 
tama^ternam , confirmatur nob ; s hoc ipfo, 
quodfentimus in nobis ftudium bonorumo- 
perum. Vnde 2. Pet.i. 10. Studeteyocatio- 
riem &ele6tionem veftram firmam efficere, 
hxc enim fi feceritis nunquam impingetis.No 
prstereundum eft filentio quod ftudium dicar, 
nempe bonorum operum,non nudc bona ope- 
ra , quo verbo innuit non valere opus , alioqui 
in fe bonum,nifi cx ferio aliquo ftudio, & ani- 
mi propofito exift^t. Velle enimpriuseftede- 
bet,quamperficere 5 &Deus dat fuispriusvel- 
lequam perficere. Deus enimis eft qui efficit 
in vobis,& vt velitis, & vt efficiatisPhilipp.2. 
verf.15. 

12 vtmfttis) Hicdehortarurafegnitie,qu« 
ftudiobonorum operum contrariaeft. 

Sed imitatores eorum qui pr fidemacfd^ 

tientiam obtinentpromijfam htreditatem. 

13 Detis enim foliiatus tsilrahdt , quum mn 
fojfet per qxenquam maioremmrare , iurauitper 
fetjfam: 

14 Dicens, Certe lenedicens lenedicam tthi % 
#• mnltiplscans multifhcaho h* 



^4 ANAli LOG. IN EMSTJ 

\$ jifque ita^uum fatienter exfeBaJfet^aJfe^ 
auutus efl promtjfum. 

16 Nam homines auidem per eum iurantaui 
Jit maior , ataue ufdcm omnts controuerft* finn 
gfi iufturandum ad confirmationem adhibi- 
tum. 

17 Q»ainre Deus^olens ex ahundanti h*re- 
dtkus promijjionis ofiendcre immutabtlitatem con- 
Jiltj fuifidetufjit tureiurando. 

18 f^tper dt+as res immutabtles in atttbusfieri 
nonpotejl l>t mentitusjit Det+s<>~\>altdam cofoUtio- 
onem habeamus nos 3 aui cu-rfum e6 corripuimus 
~>t fiem propcjitam obttneamus. 

Sed imitatores eorum ) H£c quarta pjrs eft 
capitistinquavideiurredire ad principalem 
conclufionem fiue exhortationem, qua horta- 
tur ad perfeuerantiam in fide.N ;m dum patien- 
thm cum fide conjungit perfeuerantum in 
fidefubindicat,fiue fidem quae manet durat- 
quefubomni tentatione 8c afflidfcione. N<im 
gracum verbum eft/xatxpoSy/x/^quodidem eft 
ouod uVojuoW Argumentum quohorUtur ad 
fidem &patientiam,fumptum eft ab exemplo 
▼eterum,&priorum patruro. Eftautem hoc 
ar^umentum principaiis exhortmonis iepti- 
mum. Obttnent) Commendatio eft exemplt 
fiuefa£tiPatrnm,hoc eft,fidei & patientis 
corum , £ fructu illo fidei & patientia* fua?> 
quemtandempereeperunt. Commedatiotuee 
ideo addita eft,vt exemplumPatrum Hebr^os 

magi$ 



AP HES. C AP. Vtl 4$ 

foagts moueac. Promiffam harreditatem 
vocac » quiapnus eft vcrbo promilTaquamre- 
ipfa daca : idque idc6 vt prius ipfi glonficarent 
Deum credendo in verbum promiffionis i- 
pfius» quam rem promiilam accipcrent, mitce~ 
rencurque in cjus pofleffionem. 

13 Deus emmfollicittts ) Tranfi tlo efl: ad fpe- 
ciale exemplum Abrahse > & fidci ac patientias 
ipfius^quo quidem exeraplo Abrah«fpeciali 
illuftrat quod in genere di&um eft de fide 
acpatientia veterum aepiorum Patrum.Hoc 
itaque verfu proponk Deum pollicitumfuiflc 
Abrah^, adhibito jurejurando » atque eo qui- 
dem fadto,non per alium,fed per feipfum. Qjm 
nonpojfet) Ratio curDcusperfcipfumjuraue,- 
rit a7ro tS * JW*Ttf-,ab impoffibili,quia non po« 
tuit per quenquam majorem jurare. Qupties 
enim lurifiurandi neceifuas eft, per majorem 
jurandum eft> fi modofitmajor aliquis, norx 
autem per parem vcl inferiorem. Ac Deo* 
quum non fit major > necefle eft jurare per fe- 
ipfum. Caufla autem cur per majorem juran- 
dum eft,fi modo major aliquis fit,h^c eft: quia 
oportetmajorfitejus auchoritas>quem teftcm 
&vindicemappellamusdum juramus, quara 
eft noftra iplorum qui j uramus>hoc eft > opor- 
tetejus fidesac veraeitasindubitata fir, &is fic 
oportetquo nititur omnis vericas. 

1 4. Dtcensccrtl Poftquam propofuit Deum, 
cum pollicitus eft Abraha?, jmaffe per fei- 

F 



'66 ANAL t : OC. 1N EPfST^ 

pfumjpromiffionemillamDeijurrjnrdndoco- 
firmatam in medium afFert: Verba ha^peti- 
tafuntex Gene r .cap. iz. verf. 17. verba qui- 
dcm ( fateor ) non habent exprefT m aliquod 
Dei jufiurandjm : verum ex v :riu praxedente 
in quo dictum eft , Deum perfeipf^mjnr.fle, 
conftatfuifleipfiusaliquod jufiurandim. A- 
poftolus fjttafle hoc Dei jufiu^anduTi ifto 
loeo expreffir per pjrticulam n fxlw 'h«/c eft, 
juxta phrafin Hebraicam, cumuliri;firr;ebe- 
nedicam. His autem verbis promiffio feminis 
illius benedi#i,h.e.capitis Chrifti, Abrahamo 
eft fafta. 

15 ^tyuc ita cuth)Hic habemus fpeciale ti- 
lud exemplum fidei & patienti^ Abrahx : Ac 
fidixiffet, Abrahamex fancftis Patribus vnus, 
patienter credidit & expeftauit promiffioriis 
Dci complementum. <sCjfecutM ejt) H^ceft 
commendatiofpei&patientia»Abrahami , ex 
cuentu fiueeffeftufuo , nempe proraiffionis 
complemento, cujulmodi commendatiofuit 
ifupraverf.12. 

16 Nam honiines ) Redit ad Dei illam pro- 
miffionem jureiurando confirmaumje^rmjue 
a fimiliilluftraf.fimilitudo aatem fumpra eft 
ab agenda ratione ilIa,qua?horninibiisvfita- 
ta eft in finiendis controuerfijs fuis. Simili- 
tudinis protafis eft hoc verfu ; ac fi dixiflet: 
Hommes quidem jurant ad confirmandam 
promiffionem k fe fu&ajnt Pcr cnrn iurant) 

Ampli- 



1D HfiB. C AP. V l. 67 

Amplificatio cft protafeos, amodo quo ju- 
rant horoiness Iurant per eum qui ipfisma- 
jor eft > nempe & cffentia fiue natura fua, 
& autoritate fiue dignicate: Namjurarenon 
oportec homines * nifi per majorem , non 
authoricate modo & dignitate , fed & natura 
& effentia. Vnde jurare per hominem non 
licet, neeum quidem qui inauthoritateeft, 
& fupra noseminet, vel hac ratione, quod 
natura & eftentia non fic fuperior,licet autho- 
tkate &dignicateemincat. Non eciam iatis eft 
vc is per quem jurat horao,& natura fiue ellen- 
tia fua , & dignitate fiue authoricate major fitj, 
nifi etiam is per naturam mentiiinonpoiTjt» 
hoc eft , immutabilis fit natura cujufmodi eft 
foius Deus. Quamobrem nc pcr Angelum 
quidemlicethomi/ii jurarcquanquam is , & 
iratura,&dignitatCjhdTi3ine fn fuperior. Chri- 
ftum homiriem cxcipio , qui caput eft omnis 
impcrij acpoteftatis. CololTen.^ap.a.verf.io. 
^Atque ijfAcrn omms) Hic iinis eft cur homi- 
ncsdum prqmittunt jufiurandumfimul adhi- 
bent ; nempe vt omnis eontrouerfi^ finis fit» 
jamadhibitovid promifiionemj /lueomuino 
verbum, iureiurando. Notaigitur, Noniu- 
randumnifi in iudi,cio,& coram iudice aliquo, 
idque ep finc vc decidajitur contr ouerfia:. No- 
ta etiam ex his.verbis, legit,imam effe iudi- 
cijillam formam^qua iureiurando finiuntur 
co9trou&ifi«e 9 

F i 



68 ANAL IO0. IN EPfSTa 

17 £>«4 inre) Similitudinis apodofi$;a6 
fi dixiflec , Sic & Deus fidejuflit iureiuran- 
do,hoeeft, iurautt vt confirroaret f.&ama 
fe promiflionem. ro/mx r# ahunJUnu ) His 
verbishabes confilium Dei , fuie finem quem 
refpexit in iurando,hunc nempe vt oftenderec 
Hmmutabilicatem confiJij fui, ac per conie- 
quens immutabilitatem promiflioms,qua?ex 
seterno illo confilio profe&a eft. In antece- 
dente enim confequens intelligendum eft. Na 
hocnotandum eft, nihil Deum promifiiTc, vel 
omnino Iocutum elfe , quod non pnus in aeter- 
no illo confilio fuo dehberatum &c conclufum 
fuit Rom.8. iS.dicit vocarinos ex propofi- 
to ipfius. Ergo verbum illud quo nos voc^t 
in tempore,ante tempora fecularia conclufum 
/uit in $terno illo Dei confilio. Eft & his ver~ 
bismodus, quofidejuflit Deus iureiurando* 
Modus autem eft ex abund mti : Abundanti* 
opponitur neceflitas , riimirurfi qux fimplex 
^ cft, & quse Deum refpicit. NimfiDeumre* 
ipicias, quumipfiusnudj promiflio firmafit 
ac immutabilisj nulla neceflit as eft cur ad pro- 
miffionem addatur jufiu»andum. Neceflka* 
autem eft xm n & relpe&u noftri, quibus 
nuda promiflio noo fufticit, qua fumus per 
naturam ineredulitate & infirmitatc. Eadern 
eft ratio Sacramentorum qua: eft jurifiurandi. 
Nam & ijs non indiget Dei vcrbura , pet fc 
quidem firmum & immutabile, verum ex Dei 

n)ifcri- 



A D HC B. C A P. V I. <?9 

jmilericordia , proptcr infirmitatem noftram, 
cx abundanti verbo Dei funt additn. Verbi 
autem ipfius 8c promiffionum Dei fimpler 
cft necefficas. Hdredibm) Hi funtinquorum 
granm ,&promittit Deus , &jurat:nempe 
hsrcdes vit£ #tern#. Nota igitur,promiffio- 
nes Dei, licec quoad prsedicationera earum ad 
ornnes etiara reprobos fe(e exrendant , tamen 
quoad effieaciam non percinere nifi ad cle&os 
Dei. ( Fideiufit mreiurando ) Verbum gracum 
cft i/xe<riTtuo-»v,quod fignificat interponere iuf- 
jurandum , fiue junfiurandi interpoficione vti 
dumpromiflioht:Namiufiurandum cft quafi 
;Mediatorinter Deum promittentem , Sc ho- 
minescredentes >quod ideo interuenit,vtho- 
mines Deo promitt enti magis credant. 

18 Ft per duM ) Superius finis fuit cur fide- 
jufferat Deus iureiurando , hoceft, iufiuran- 
dum promiffioni (ux adhibuerit. Nunehoc 
verfu finis eft cui & promiferit & iuraucrit, 
nempe vt validam confolarionem habeamus 
.perduas res immutabilcs, nempe proraiffio- 
neraDeiprimum , qusefuapte natura immu- 
tabiiiselt', Deindeperjufiurandum Dei,quod 
fimiliter immucabile eft. Tria funt hlc iro rau- 
cabilia:ConfiliumDei verfupr^cedencispro- 
miffio Dei , & jufiurandum Dci hoc verfu, 
His tribus nititur fides & confolatio noftra, 
licet hoc verfu meminerit tantum duarum re- 
mm i nemp£ promiffionis & jurifiurandi In 



70 ANAL. LOG. IK I P I S T. 

jmlHsfieri) Ratio eftcur pofitiris iliis duabus 

rebus immutabilibus, neceffe eft vt vahdam 
habeamusconioljtionem. Senius hordmver- 
borum eft > quod poftquam Deus promific 
fimul &iurauit, fieri non poteft vt mentia- 
tur , hoc eft > non praftet quod promifit fimui 
& iurauit: Is enim dicitur mentiri,qui quod 
promifitfe fafiurum, quodetiam iurauit, id 
ron prseftat. Fdliddm confoUttonem) Sub va- 
lida confolatione qua? eflfeSum eft, intelligen- 
da venit hoc loco 7r\npo<pop(eL fidei, hoc eft,ccr- 
ta fidei perfuafio,qu# cauffaeft confolatio- 
nis vjlida*. Nomine enim confolationis in- 
telligo pacem illam quar eft erga Deum > & 
quse fuperatomnem intelle&um , & quam A- 
poftolus Rom. y. r. exfide tanquom caufla 
Yua deducit : Iuftificati igitur ex fidc pacera 
habemus erga Deum. Confolationem igitur 
iftam, v*lidam neceffe eft antegrediaturfides 
fitnvi. Hk^nicuslocus fufficit ad conuincen- 
dam aduerfarioruto illam dodtrinam , qua tra- 
dunt oportere nos dubitare de falute noftra 
ac vita a^terna. Nam dubitjtionis do&rinam 
tradere,quidqu#fo aliud eft quam docere> 
tam proroiflionemDei,qtiamipfiusjufiuran- 
dummutabileefle> adtoqueetiamipfuai Dei 
confilinm £ternum> ex quo ifta funt , mutabile 
effe. Qiod fi harc triamutabilia fint,Annon 
oportec ipfum Deum effe mutabileta ? quse 
"fummaeft in Deum blafphemia : Qu6d fiob- 

jiciant> 



AD HE B, CAP, VI. 71 

jieiant,firmam iftam fidem &confolationena 
validam non nccipiendam de fingulis fideli- 
bus, fedindefinite deEcclefia DeijRefpon- 
deo exemplum hoe Ab^ahami, hoceft$certi 
cuiufdam & finguhris hominis, cujuspaulo 
anrc £&a eft meotio , 8c cui Deus promific 
fimul & iurauit , in eundem hunc finem >vt va- 
lidam haberct confolationcm : exemplum, in- 
quam;hoc Abrahimi latis fupetque argue- 
re; qt:6d,&promittat t &iuret Deus,in gra- 
tiam vniufcuiufque fidehs,vt is nominatim fir- 
j m;ira habeat fidem & validam confolatio- 
nem. Nos ^ui curftm ) Periphrafis quaedam 
eft & cieicriptio eorum, adquospertinetva- 
lidj ifta contolatiojdequa locutuseftproxi- 
me, &adquos etiam pertincnt duaeilla* res 
immutab;les , quibus valida ifta confolatio 
nititur. Suncnimirum ij quicurfum eocor- 
ripuerunr, vt fpem propofitam obtineant,hoc 
eft, qui ingreffi funt hoc ftidium Chriftiani 
curforis , & in currendo durant ac peneue- 
rant. Atquehicreuertitur Apoftolus ad prin- 
cipalcm exhortationem, quaad perfeueran- 
tiaminfideSc profeflione adhortatur. Hujus 
autem exhortationis argumentum eft hoc lo- 
coodfcauum. Exhis nota:Nonnifi ad eos qui 
ftudenr pcrfeuerare in fide & profeffione per- 
tineteconfolationem validam. 

l 9 Q^*rn ^elut <mim& anchora?n hahemus 
tutam acfirmam^ ingreiientem 1'fjtte in e*t qnt 

F 4 



7* AVAI,. IOG. |N IPIST. 

funtintrd Trelum. 

20 f^uo frdcurfor fro nohis ingr?ffus eftleftu, 
pcnndum ordinem Melchiftdec , JPontifex failus 
in dternum. 

Qudm ^elut) Digreditur ab inftituta exhor- 
tatione in definitionem quandam f pei , cujus 
proxime mcminit. Genus in deiinitione me- 
taphoricum eft i id quod indicat particula ifta 
(veluc)Eftenimfpes, in qua fidem intelligo 
(Nam fides & fpes in Scripturis indifFerenter 
"folent accipU Eft,inquam fides,fiuefpes,quafi 
anchora anima? noftrse tanquam nauis. Eft 
enim ea natura fua inftabilis & flu&uans ,ac 
circumfertur quouis vento velleuiflimo.Eph. 
^.l^.Tutdmdcfirmdm) Differentia? fidei ac 
fpei fcquuntur : Prima cft > quod anchora fit 
tuta , nempc ab omni iniuria & tentationum 
infultu. Secunda eft quod Anchora fit firma, 
hoc eft 1 firmiter fundata , & fixa , hxc prioris 
cauffa eft.E* ingredientem) Hxc tertia eftquafi 
difFerentia in definitione ipei > a loco illoin 
quem ingreditur , nempe ccrlis ipfis , imo fu- 
premo & intimocoelo, fiue locoqui cft longe 
fupra omnesccclos. Ephef, 4. io.Cujus qui- 
dem loci facrarium illud fiuefan&umfan&o- 
rum veteris Tabernaculi , typus quidam fuic 
Sacrarium enim fiue fan&utnfan&orum,ve)o 
diftin&um erat a fan&o <juod vocant, fiuc 
Tabernaculo exteriori. 

10 Qwfrdcurfor) Ratio qusedara eft curfi- 
^ des 



r A D HEBi C A P. VI# 73 

des fiue fpes noftra ingrediatur vifque in fecra- 
rium : fumpta eft ab Ieiu Chrifto , ejufquc tan- 
quam praecurforis in coelos ingreflu , eoque 
pro nobis , nempc vt pararetnobis incoeiis 
locum.Ioan.i. ^i.fecundum ordmern) Definitio 
que^dam Chrifti adjefia eft ab ejusPonnficatu^ 
& certi cujufdam generis Pontiiicatu. Ergo in 
hsLt definitione Chrifti, Pontifex eft quafi ge- 
nus.Ordo Me]chifedcc,& «ternitasPoniifica- 
tus ipfius, quafi differeti^ , quibusdiftinguirur 
Pontificatus Chrifti a Pontifieatu Aaronis.At- 
que hic quidem redit ad do&rinam illa de Mel 
chifedeco Pontifice propofitam fupracap. j. 
verf.n.quo loco de Melchiiedeco multa dicen 
da propofuit. Ab eo enim Ioco> in hunc vfque 
Jocum perpetua fuit digrelEo ab eo de quo ibi 
dicendum rn ftituit. 

^rgumentum Ctfitisfeftimi* 

Primum hoc capite agitur de Melchifedeco, Chrifli 
Pontificis typo.Acprimum quidem ejus eft defcriptio, 
ad verf. 4. Deinde prarftantia ejus probatur ad verf. 11- 
Secundohoccapiteprobat mutatumeffe facerdotium 
legaie , pariter & Minifterium legale, adverf. 10. Po- 
ftremo de Iefu agir,cujus typus erat Melchifedec,eiuf- 
que pra?ftantiam prx Lcuiticis facerdotibus, probat ad 
finem vfquc capitis» 

c A p v T VII. 
1 Ntm hlc Melchifedec %ex erat Snlem. Fon- 
tifex Detdltifjimhqui occurrit ^tbrttha reuertcn» 
ti * cade regum cr benedixtt ti g 



74 A N A t. t O G. I N EPIST. 

2 C»i e?" decimas ex omnibus impdrtttm eft 
*Abrdbdm:yui prtmum quidem ex interpretutione 
dicttur rex tufittia : deinde ^ere etiam rex Salem: 
yuodefiBgxpMts. 

5 Stne Pdtre , fine Mdtre > [ine genere : nec 
inttium dierum ^ne^ue ~\'tt<ejinew hdbens :fei 
tfftmiUtus Ftlio Det, manet Sacerdos inperpe- 
tuum. 

4 SpeSldte Iteroqudntushtc fucrit ,cuietiam 
decimas ffoliorum dederit ^brabam Pdtriar- 
<bd. 

5 Et tj qutdem qui funt ex fltjs Leui Sdcerdc- 
ttofungentes , pr<eceptum habent decimarum dcct- 
ftenddrum a populo Jecundum Legem^hoc eft afrd 
tribnsfuKiltcet egrefjis ex lumbis Abvdh*. 

6 Is l>ero cuiu6 genm dd tllos non refertur , de- 
limtu dccepitdb t/tbrdhdm>£r hdbentipromtffto 
nesbenedixit. 

7 Torroftne Mld controuerfd id fuod minus 
eji db eo ^uod mdius eji benedicitur. 

8 sAtque htc auidem homines qui moriuntur, 
decimas dccipiunt : tilic dutem is de %uo tejldtum 
ejtquod^iudt. 

9 Et(l>t itdlojudr) tn Abrdhdm decimdtus 
eft etidm ipfe Leui, quidecimasjolet dcctpere. 

lo Ndm is ddhuc in lumbis pdtns erdt , fuum 
occurreret ^€brahdt Melchtfedec 

Ndm hic Melchtfedec ) Redit ad id quod 
de Melchifedeco dicendum propofuit cap.5. 
yerf. n. Nam inde ^ verfu 12. illius capitis, 

digreffus 






AD HEB. CAP. VII. 7^ 

jligrcflus eft ad hune vfque loeum, Hicigl- 
ur propofitdm ibi de Melchiiedeco dofhi- 
n .am perfequi inftituit. Primum autem hoc 
:apite eft Meichifedeci deicriptio:defcribi- 
tur autem vt typus erat Chrifti , ac proinde 
omnes delcriptionis partes de Mcichiicdeco 
typice accipienda? funt ; de Chrifto autem 
vere ae proprie intetligenda?. l{ex erat Sa- 
iem) Defcriprionis pars primaab officio Re- 
gio,quo Chriftum lllum Regem adumbra- 
uit. Pontifex) Secundjdelcriptionis pars ab 
oftieio Siccrdotnli, quoetiam Chnftum il- 
lum Pontificem figurauit. ^ltifftmi ) Hoc 
Dei epithetum &c adjunctum commendat of- 
ficium. NamquoDcusexcellentior > eo di- 
gnior cjus Pontifex eft. Qui ocatrrit ) Ter- 
tia dcfcriptionispars,a certj quadam fun<5tio- 
ne officij & muncris Regij :Occurrit Abra- 
ha?reuertenti a ca?de regum , proferens pa- 
nem fo vinum , non offerens facrificiqm , vc 
voluntaduerfuij. Atque hoc fjcturaRegis 
fuit , non Poncificis. Vide de hoc Genei. 14. 
verf. 18. Et lenedtxit ci) Qu^arta defcriptio- 
nispars^a fundtioneofHctj facerdotdlis. Nam 
Pontificis eft & S.icerdotis benedicere. Si 
loquamurproprielolusDeus& Chriftus be- 
nedicit : homines aucem olim benedixeruat 
vt Chrifti quidam typi. Nunc autem poft ad- 
ucnrumChrifti ipfius 3 qui corpuseft,horaines 
benedicuntjncn vt tvpi,fed vt ferui & miniftri 



7^ AKAL. IOC- !K. EPIS T. 

cjus,ipfius nomine. 

z Cui &* dectmts) Quinta defcriptionis p.arsj 
a pcrfoiutis eiab Abrahamo fpoliorum de- 
cimis ,quofa&o Abraham eum Dei Pontifi- 
cem, 8c Chrifti venturi typum agnouit. Ex *m- 
mbus)Ncmpe fpoliis.-nihil enim fpoliorum il- 
lorumfuit quod non eft decimatum > ad hoc 
v t eflet integra & perfe&a illa decimarum ob- 
latio. Ex hoc ioco videri poteft decimarum 
perfolutionem aliquo modo naturdiem efle: 
Nam tum nulla decimis lata fmt Lex cere- 
roonialis. Dccima? enim propri^ & primum 
ad Deum ipfum pertinebanr. Oblationes au- 
tem qu^cunque debentur Deo, vtfacrificio- 
rum 6c aliarum rerum^principium fuumha- 
bent aiiquo modo a narura ipfa, & hominum 
confcientia. Qui frtmum yuidetn ) Sextade- 
fcriptionis pars , i notatione &definitione no- 
minumqua»habuitMelchifedec:vocatusenim 
primum eft Melchifedechoc eft , Rex Iuftitiae, 
deinde Melehi Sjlem , hoc eft, Rex pacis. V- 
troque hoc nonune figurauit Chiiftum,qui 
proprie appellatur & Rex Iuftiti^ , nempeil- 
liusastern# & per fidem imputat«:& Rcx 
pacis , quac fidei fru&us eft , & juftitix per fi- 
demimputaue:luftificati enimperfidem pa- 
cem habemus erga Deum.Rom.^.i. 

3 SinePatre) Septima defcriptionispars,ex 
co quod expers fuerat omnis cognationis , & 
eonfuiiguinitatis naturate & terrenx > ad mo- 

retn 



A D HB2 4 C A V. V 1 1. fj 

em aliorum hominum > Hoc argumentum ex«« 

licatur tribus membris. Primum eftquod 

: l ine Patre fuerat : Secundum quod fine matre: 

;' rertiu quod omnino fine genere & ^tvtotAo- 

jk/a extiterit* Genef. 14. vnde hsec deprompu 

luntinohabenturiftatotidem verbis,fedquia 

' llic nulla fit rnentio Patris , Matris,& omnina 

fl generis Melchifedeci , ideo filentium illud 

°" Mofis, vel potius Spiritus fan&i eo in loco ,fic 

* nccrpretatur ApoftoJus hoc loco , ae fi ex* 

ft 3reffefuiiTetfcriptum,Melchifedecuro,neque 

: ' Patrem , neque M^trem, neqr, genushabuifle. 

11 Nam certum eft, Moiem ideo non meminiffe, 

vel Patris, vcl Matris, vel omnini genens 

Melchifcdeci*,quiais eratChrifti vcntun ty- 

pus, &Deusvoluit ignorari Melchifedeci& 

Patrem , & Matrem , Sc omnino genus , vt ab 

homiriibuspro typo Chrifti haberetur.Quam- 

obrem nimistemere mihi videntur facerequi 

inuito quafi Deo,Patrcm,Matrem,& omnino 

genus Melchifedeci volunt eognofcere. Vtut 

teft ,h*ecpropri£in Chriftum competum # qui 

«Wto^ fuit qui homo,conceptus nimirum per 

Spiritu fandunv^wTtop ftaitqua Deus, vtpote 

DeiFUiusabajternogenitus : Licecetiamfint 

quidicant,qua homo eum afArrop« fuiffe» quia 

mater ejns Virgo crat, ideoque proprie non 

dieenda mater : Denique fine genere , cogna- 

tione,& confanguinitate iftanaturali fuit qua 

Deus , & Dei Filius. Videtur Paulus 1, Cor. <. 



78 A KAl, I O G. I N E P I stC 
16. profiteri fe Chriftum finc his , Pacre , Ma« 
tre omninoque genere , in pofterum cognitu 
rum, cum dicir;Quod fi etiam nouimusChri 
ftum fecundura carnem, nunc tamen non am 
plius nouimus. Nam in Chrifto ilU vctera. 
cciam in quibuseftcognacioiftahumana , ja 
prxterierunt,&nouj fjfta lunc omnia. Ne 
initmmdtemm ) Vltimj delcriptionis pars , 
eius «ternitate^qucim ex eo coiJigit Apoftol us, 
quodinillo Genefeosloco nulla mencio fia 
vel ortus , vel mortis Melchifedeci. De Mel 
chifedeco quidem hoc di&um eft typice , de 
Chrifto autem vere & proprie accipiendum. j 
Namisvereanernus eft,quum Deusfit^ba:- . 
terno in aeternum,&Pontifex etiam inseter- i 
num , non tantum qua Dcus eft v fed ctiam qua 
homo.FortaiTe non male accipienda funr,quas 
hocloco dicunturdeChrifto,nontam habita 
rationenaturarumejus,quam ofKcij, hoceft, 
Pontificatus ej us. Vt enim Pontifex eft, neque 
genus habet, neque principium, neque finem. 
ldeo hic dicStum eft,eum manere Sacerdotem 
in perpetuum. Sed ajjimiUttts) Cauflam lnnuit 
aeternitatis fiue perpetuicatis hujus Melchife- 
deci,ex eo quod typus fuerit Chnfti,ac proin- 
de affimilatus fuerit ei. 

14 SpefltH liero ) Occafione defcriptionis 
proximae , de excellentia Melchifedeci, agir 
Apoftolus. Propofitio excellentia: eft cum 
pr jefatiuncula quadam , qua attcntionem con- 

ciliat. 



AD HEB» CAW VII. 79 

ciliat.Spe&ate, inquit, Propofitionis fententia 
eft , ac fi dixiflet>Melchifedec ifte m jgnus fuit 
&excellens. Cm etiam decimAi) Argumen- 
ta exeellentia? ipfius omnia ex prbxima de- 
fcriprione funt defumpta. Quortm primum 
hoc efl , a decimis fpoliorum Melchifedeco 
perfolutis , etiam ab ipfo Abrahamo Patri- 
iareha. Epitheton hoc Patriurchas amplificat 
honorem hunc ab Abrahamo delutum Mcl- 
chifedeco. 

5 Etjj ^/We#0 H#c quoque altera eft am- 
plificatiofa&i illius Abrahami; a diflimili co- 
paratione decimarum quas accepit Melchifc- 
dec, & decimarum quas accipiunt facerdotcs 
Leuitici.Lcuitici facei 4otes aceipiut decimas 
fuasapopulo,h.e.afratribusfuis,idqueex Le- 
gisDei praefcripto. At vero Melchiledec deci- 
masaccepit ab ipfo Abruhamo. Protafis eft 
hoc verlu : apodofis fequenti. Qmfrnt ) Peri- 
phrafis eft facerdotum Leukicorum. Pr£cep~ 
tumhahent) Ratio eft curaccipiam daeimas>£ 
Dei mandato. Boc efl a) Definitio qu^dara 
populiafraternaiila conjundione quam ha- 
bent Leuitaj cum populo : quafi dicat , Le- 
uita? accipiunt decimas ab ijs qui funt ex com- 
muni iecum ftirpe. Licet tgreffis ex lumbis) 
Amp!ific^t?o qua^dam eftfa&i hujus populi, 
fiue frar um , ac fi dicat : Licet egreffi fint ex 
lumbis Abraha^quemadmodum 8c ipfi Letii*. 
Uc i tamen perfgluuni ex pra?fcripio Legi* 



$<y anal." log. in EsfsrJ 
Dei Leuicicis facerdotibus decimas , tanquam 
jpfis nujoribus : M^jor enim cui perfoluuntur 
decimae,quam is qui perfoluit eas.Nota Deum 
&ipfiusverbum difpareseffccerc eosquiali- 
oqui iunt pates.Quis te difcernit , inquit Pau- 
lus? quidautemhabes quod nonacceperis?i. 
Corinth. 4. 7. Cuim genua ) hoc eft , qui non 
cftexftirpe Leuitica. Et babenti) Secunduni 
eft cxcellentix Melchifedeci argumentum ,£ 
funfiione illa officij facerdotalis, inbenedi- 
cendo, dequa fupraindeferiptione. Fa&um 
nutem hoc Melchifedeciin benedicendo ex- 
aggerat k conditione Abrahami. Is enim erat 
Abrahara ad cjuera promiifionesDei pertine- 
bant. 

7 Perroftne) Exeoqu&d Melchifedec be- 
nedixerit Abrahae , concludit Melchifedccum 
Abrahamo exeellentiorem, in hanc formam, 
Id quod minus cft ab eo quod mjjus eft bene- 
dicitur. AtaMelchifedecobenedi&useftA- 
braham. Ergo Melchifedec Abrahamo ma- 
joreft. 

8 yCtqut hic quidem) Tertium argumentum 
excellenti» Melchifedeci facerdotis , ab i- 
pfius xternitate.Illuftratum autem eft ex diffi- 
milicomparatione ficerdotum Leuiticorum. 
quimoriuntur omnes. Sacerdotum Leuitico- 
rum hoc loco pcriphrafis qu^d^m eft , & de- 
fcriptio^exdccimis quas accipiunt, vt & Mek- 
ehifedeeiab accepiu decimis circuraferiptio ' 

eft. 






A D HEB. CAP. yitl Zt 

eft. De quo tejtatum ) Probat eutn in «ernunt 
v;uere,exteftimonio Scripturx, qujenulluia 
verbum habetde ejusmorte. Genef. 14. Cum 
igiturScripturafilentio pr^tereat ejusmorte* 
idque dedita opera,ad hoc vt cflet typusChri- 
ftijiequitur igitur eu viuere & nnnere ln «er- 
nu,Nota difcnme mtcr Pontifici Leuitici or~ 
dinis, & PontiHcetn hujusordinis io quo erac 
Melchifedec. Leuitici ordinisPontifices,qui 
totidem erant typi ventuuChnftij varij eranr, 
abjqucalijsteporefuccedebant.Atverohujus 
ordinis iu quo eratMelchifedec,vnicus tantum 
numero fuitPontifex.Vnicumautcm oportuic 
elfe,quia ^ternus fuit,ricc imtiunhdierum a nec 
yit^fioerr, habens. 

9 Et l>tita ) Argumentum exccllentia* Mel- 
chifedeci quartum, ex eo quod non tan um ab 
Abrahamo dccimus acceperr Mekhncdec, 
ifed etiam in Abrahamo ab ipfo Leuijqui pater 
erat Leuiticorum ommum iaeeraot«im. Ex 
quo fequitur , Melchifedecum excellemem 
quendam fu lfeviru, & facerdotibusLeuiticis 
oxnnibus excellenri >rem. 

io Ntmuaihud) Probat in Abrahamo de-» 
cimatum eCe Leui, ex eo quod Leuitum non- 
dumgeoitus fucritinlumbis Abraha? 5 quum 
Mclchiiedec decimas ab Abrahamo accepit* 
quo terrtpore Melchifedec Abrahamo redcun- 
ti a carde Regum occurnt. Nota ex hoc , fa- 
&i;m parentis pariter effe faflum fcminis 

G 



$2 ANAt. LOG, IN EPIST^ 

quodeftinipfiuslumbis, tumcum ipfe fach 
aliquid. Hocmodo faftum Abrahamipariter 
fuitfa&umLeuinondumgeniti, & Leuitico- 
rumomniumfacerdotum ,quieum Patre fuo 
Leuipariterinlumbis erant Abrah^ cum de^ 
cimas dedit Melchifedeco , Hoc modo etiam 
primum illud Adami peccatum , fuil pariter 
noftrum omnium , qui tum in ejus lumbisfui- 
tnus quum ipfe peccauir. Ideo Apoftolus 
Rom.f. 12. in Adamo dicitnos omnes pec- 
cafle : peccatum autem Adami in nos deriuj- 
tum eft , & ratione natiuar corruptionis , & 
ratione reatus a&ualis ipfius peccati , & de- 
fe&ionis. 

11 Porroji confummatiofer leuiticum Sacerdo- 
iium erat(namjub hocjancita Lex eflfofulo)^uid 
dmflius erat ofus alium exoriri Sacerdotcmfecun- 
dum ordinem Melchifedec 3 necfecundum ordmem 
^Aaronis dici? 

12 Mutato enim Sacerdotio > necejfe efl T>t Le* 
gis quo^ue mutatiofiat. 

13 Nam is de tjuo h&c dicuntur , ad aliam tri~ 
lumfertinetydequa nullus attendtt altari. 

14 Valam efl enime tribu lud& exortumejfe 
Dominum noflrumicui tribuinihilde Sacerdotio 
loquutus ejt Mofes. 

1 j Idque etiam magisfatet ex eo quo d ad tnflar 
Melchifedec exorttur Sacerdos altus: 
\6Qui non ex Lege^cutus mandatumfit carnale, 
f 4&w,ejl toezdQsJidex 1'imdtjfolubtlis yiu. 



A D H E B. C A P^ VI I. 8j 

17 Tefifcatur emm ad hunc modum } Tu es 
Sacerdos m <eternum , fecundnm ordinem MeU 
ihifedec. 

18 Nam mdndatum pr^cedens dlrogdtur prof- 
ter ipfiu* imbecillitatem & inutditttem. 

19 Nihil entmftnflificduit Lexifedfuferintra* 
ducla fj>es meliur,per quam dppropinquamus Deo. 

Porrofi ) Occupauo eft : obijci enim potuic 
ab Hebr#is fiue Iud^is > ad ea quas di<5t 1 funt 
proximede Melchiiedeco > ejufqueexeellen- 
tia ac praefbntia. Efto, fit Melchiiedecfit no- 
uusiacerdos, qui non effcfecundumordinetn 
Leui: fit quoque harc quam dicls noui facerdo- 
tis pr^ftantia : Atcamen per Leuiticum facer- 
dotium fuit perfe&io & fmSificatio. Refpon- 
det negatiue: Non fuit per Leuitieum facer- 
dotium perfe&io fiue fan£tificatio.Obje6ho 
fimul &re!ponfio negata ifta fuppreifa eft. 
Negata: autem refponfionis ratio incottex- 
tueft expreifi. Siperfe&io fiue fancfcificatio 
per Leuiticum fjccrdotium erat,quid arnplius 
eratopusalium exoririfacerdotem, (ecundura 
ordinem Melchifedech? &c. At alius exortus 
eft fjcerdos , qui eft fecund um ordinem Mel- 
chifedec (Chriftumintelligit ,cujustypuserac 
Melchifedec , Ergo confummatio fiue fancSi- 

ficartio non eratper Leuiticum fdcerdotiurn. 

Deneg.ita hac conclufione lege cap.io. verf. 

i.Notafinem religionis fiueculrusDeia Deo 

pr^fcripti effe, ythomefit perfectus&con- 

G 1 



$4 A N A L - 1 O G. I N E P I S 7. 

fummatus. Huncfinem Scriptur* facra? efie 
tradit Apoftolus i. Timoth.3. I7.vt perfe&us 
fithomo Da, inquit, adomneopus bonum 
perfe&e inftrudfc s. Perfe&ionem iftampono 
in ijs benedi&ionibus Dei in Chrifto , qua: ad 
alteram vitam fpe&^nt , in voeatione efficaci, 
in jaftificationejin Cin&i&c&tione.NamJUl? bac 
ftncite ) Amplificatio eft qu^dam ejus , quod 
dixit de confummationc qu# eft per Leuici- 
cum facerdotium , per occupationis quand im 
fpecieminferta. Eft autemaropI<ficatioaLe- 
ge, fiue miniiterio Legali , quod fancitumeft 
populofubhoc facerdotio Leuitico. Ex quo 
videturfequi confumm»tionem effeoportere 
pcr Leuiticum facerdotium. Q^id en m cft 
^uod fan&iftcatjfi non miniftenum hoc Lega- 
le? Notandumefthoc loco, neque facerdo- 
tium illud Leuitieuro, neque Legem fub hoc 
jfacerdotio fancitampopulo(ccremonialem in- 
telligo) ijs quid^a.m profuiffe ad perfe&io- 
nem fiue fan&ificationcm, qui feorftm vmbra 
Stcorporeaccepe.ut. Namhoc loco Apoftolus 
typosiltasLegales feorfim fumitarebusipfis 
quasfiguiabar.t > eofque etiam rebus figuratis 
opponit.Sic autem conftituti , nullam vim ha- 
bent ad hominem pe: ficiendumfiue fan&ifica- • 
dum. Tjpos aotem ftc accepit Apoftolus ex 
hypothefi & fenf 1 Iudsomm y qui typos fcor- 
fimarebusfigur^tis fumpferunt, &in vmbr» 
«}uafi rehgionem L>eique cultum pofuerunt. 



A D H E b" C A *r V 1U t$ 

12 Mutdtoigitur ) Altera occupatio eft.Efto 
fooc ( inquit ludaeus aliquis ) mutatus fit facef 
dos,&tranfLcus e tribu vna in tribum alte- 1 
ramtatveronon indc /equitur legisquoqae/ 
hoceft, minifterij Legalis mutationem fieri. 
Annon enim f dixerit Jfub nouo Saeerdotet 
qui fic ex altera tribu , poteft manere vetus il* 
lud legisminifterium , & jam olim praefcripta 
illacoiendiDeum ratio? Refpondet Apofto- 
lus,tranflato facerdotio neceffariomutari quo- 
que Legem,fiue minifterium Legalc totum. 

13 Nam ts ie-fuo) Sequelam fiue connexio- 
nem proximam confirmat: idque hoc argu- 
memo. Primum anatura &conditioneillius 
tribus ad quam tranilatum eft facerdotiunu 
Is,inquit, dequo h#cdicuntur,hoceft ,isqui 
fa&us eft nouus facerdos , pec ea verba Dei 
Patris,quaehabenturPial. 110. verf. 4.(Iura- 
uit Ichouach.TuesSacerdos &c.) is,inquam, 
ad eam tribum pertinet, de qua nullus vnquacn 
attendit altari,h. e. de qua nullus vnquam obift 
aliquam partem miniftcrij Legalis , quod pofi- 
tum eft in facrificijs,aliifque id genus cercmo- 
nijs. Sequitnrergo, tranflatofacerdotionece£ 
fariototiusminifterijiegalismutationemfieru 
14 PaUm ejt) Probatur antecedens enthy- 
mematis proximi. Nouushic(acerdos,vtma- 
nifefto conftat , exorrus eft e tribu Iuda. Ac 
tcibusluda; refpe&u nihildefacerdotio locu- 
tos eft Mofcs,l*oc eft(vtxlixit fupri ) dc Tr&a 

Q $ 



8£ ANAL. L G. I N E P I S T. 

Iudanullusattendit altari,neque a Mofecui- 
quamex hac tribu impofitumeft hocmunuj 
facerdotij.Ergo nouus hic facerdos ^d eam tri- 
bum pertinet de qua nullus attendjt alrari.No» 
tahic Mofem in Lcge fua nihil ptx cripfiffe 
de hoc facerdotio quod eft fecundum ordinem 
Mclchifedeei. Tfadiditmuka(fateor) deordi- 
ne ficerdotij Aarontci: at huius ordinis non 
meminit, neque ems leges prsfcripfit. De 
hoc autero ordine habes Pfalmono. Tradic 
Mo(es(f <teor)hiftoriam Melchiiedeci. Gcnef. 
14. 18. 19. 20. Qup loco eum ex effe&isfa- 
cerdotem fuiffe oftendit , verum de hoc facer- 
dotij ordinenullaslegesprarfcripfit, id quod 
fecit de ordine facerdotij Aaronici. 

15: ldauetti4mmitgis) Secundum argumen- 
tum quo probat fequelam illanv, Quod mu- 
tat o facerdotio neceffe fit legis quoq; m$utio 
nem fieri. Hocargumentum lumptum cft a na- 
tura & conditione ordinis illius ex quo efi hic 
nouus facerdos^nempe Chnftus. Hic f^eerdos 
eft ex ordine Melchifedeci exortus, non cx le- 
gefo&usficerdos, fedexvi indiffolubilis vi- 
tas. Ergo mutato f cerdouo neceffe eft vt Le- 
gisquoq-, mutstiofiat: quidenim huic focer- 
doti,qui non eft ex lege fa&us^cum minifterio 
illoIegah/NotarurfusnuIlam effelegemMo- 
fiic^m de hoc facerdote,qui eftfecundum or- 
dinera Melchifedcc. Cutta manddtum ) Legis 
qu^dam defcriptio eft ; qua arguit ex lege non 

fj&um 



: A D M E B. C A F. VI tl 87, 

fi&um fuiffe eum Saeerdotem : Legis enim 
mandatum eft carnale , h. e. de rebus caducis 
& eujnidis, qu# carnis nomine in Scripturis fi- 
gnificantur. Sedexl>i) Legiopponitvimindif- 
folubilis vitae, tanquam veram caufam qua fa- 
ftusefthic fjcerdos: Per vimautem indiflb- 
lubilis vit«e, intelligit efEcaeiam illam verbi, & 
iurifiurandi Dei,qu#eft ad vitamquse nun- 
quamdifloluuurjhoceft, addurationcm fem- 
pitern^m. Ex hae enim vidurat Pontificatus 
Chriftiin^ternum. 

1 7 Tejlificdtur enim *d hunc ) Probat ve- 
ram hanceaufam iacerdotij Chriiti>fiue Chri- 
ftum fadum efie facetdotem ex vi iudif- 
folubilis vita? , a teftimonio ipfius Dei in Scri- 
pturis,in quibus Pater fic Filium fuum alloqui- 
tur : Tu es Sacerdos in aternum fecundum 
ordinemMelchifedec. Atque hxc verbaPa- 
trisad Filium , habent vim indiffblubilis vitscj 
Ergo fadus eft facerdosex viindillblubilis vi- 
tje.V1dePfal.ji0. 

18 Nam mandutum) Ha&enus primum fuit 
argumentum,quo probataeftLegisfiue Mi- 
nifterij Iegalis mutatio;Sumptum fuita tran- 
flatione iacerdotij : In eo immoratus eft ad 
hune vfque verfum. Hicigitur tubemus fe- 
cundumeiufdem rei argumentum, fumptum 
iminifterij Legalis inefficacitate,fiueimpo- 
tentia&inutilitate. Minifterium illudLegale 
millis yiribus pr^ditum eft* & inutile eft,nem- 

G 4 



88 ANA I. 106, 1 N IPIST? 

pe ad fdn£ificationem.Ergo abrogatuf. 

19 Nthilenim) Ratio cur nullis fit viribus 
pneditum & inutile mandutum , ab efTe&o 
fan&ifieationis fiuc perfe&ionis. Nihil fan- 
dtificauit Lcx. Ergo nulJis viribus pr^dita, 8c 
inutiliseft. Qupd fi enim vis & vtilitas Legis 
fkifTctaliquaprofcflio fuifletea ad fancfbfica- 
tionem. Sed ddfcitd) E diuerfoveramfan&ifi- 
cationis cauffam fubijcic % quam vocat intro- 
du&ionc ipci melioris. Hoc nomine fpei me- 
liorisintelligitEuangelium Chrifti,quod Lcgi 
fucceflit & in cius Jocum introdufium eft. Ab 
cffe&o autcm fuo fie vocat Euangeliura : nam 
Euangelium fpcm gignit meliorem. Peryudm) 
Defcriptioqua?dam huius fpei abeffe&ofuo, 
per eam enim appropinquamus Deo, diruta 
quafi iam raaceria Legis 3 & ceremoniarum, 
qua?noftrumadDcum aditum quaffinterclu- 
ftrunt , obfucruntquc quo minus ad eum ap- 
propinquaremus.Eph.2.i6.Col.2.i4. 

ao Et MdtenH* non dbfifue iurciurdndo fupcr» 
indufia elt. 

21 Ndmillifuidem ,citrd iufiurdndum Sd^ 
itrdotes fdttifunt : htc Irero cum turciurdndo fcr 
eumqui dixit ei% iurduit DominH4,c?* nonpcemte^ 
lit eum Tu cs Sdccrdos in dtemum Jccundum or- 
dinem Melchifedec. 

22 Tdnto fotiorit fasdcru ftonfor fdilm cfi 
leJUs, 

%l Ei illi tuidcm flures fdflifnntfdcerdotes, 

Auoi 



1D HEB. CAP. Vlli Sj> 

quod mors prohtberet eospermanere: 

1 4 <y€t tjfepropterea yuod in dternum manet* 
perpetuum habet Sacerdottum. 

25 Vnde & feruareprorjus potejl eos qui ptr 
ipfum accedunt ad Deumfemper~\tuens , ")tinter- 
felletpro eis. 

16 Talts enim nos decelat PontifexfanElus^ 
innocens,impollutus>>fegre?atus a peccatortbus % ey 
frbltmior cctlisfa&us. 

27 Cni non ftt quotidte neceffe^auemadmodum 
iVit pontifictbus,prtus pro peccattsproprtjs ~\ttttmas 
offerre, dcinde pro peccatis j?opult:hoc entmfectt 
femel auum femettpfum obtultt* 

28 Lexentm homincs conftitutt Pontificesin- 
firmos : acfermo iurijiurandt pojt Legem conce- 
pti, Ptltum conftituit ^ui tn aternum ejtfanftifi- 
qatus. 

Etejuatenusnon) Ha&enushoccapite , dc 
Melchifedeco Chrifti typo, & eius deicriptio- 
neprimum , deindepr^ftantia , defacerdotio 
legali quod abolitum fit : de Lege ipl'a,totoque 
legali minifterio, quod fic abrogcita.Nunc agi- 
turde Chrifto ipfo, cuius typus er,uMeIchife- 
dec.eiufque praeftantia & excelkntia per com- 
parationem cum Leuiticis facerdoribus often- 
ditur.Propofitio igitur oftendenda cft iftj,Ie~ 
fus Chriftus pr^ftdntior Sjccrdos cft, qajam 
fueruntfacerdoresLeuitici.Argumentumpri- 
mum fumptum eft a praflantia foederis illius, 
guiyseft fponlbr Ieius, in hanc foimam. Icfus 



50 ANAL. IOG, IN EPI5 

fa<fhis eil potioris foederis fponfor. Ergo pr«- 
ftantior cft facerdotibus Leuiticis. Enthyme- 
matis hujus antecedens habetur verf.22. Con- 
iequcnsautem fubticctur hocIoco,&intelii- 
gedum relinquitur.Enthymematis autem an- 
tecedens ficprobat.Fa&us eftlefus Sicerdos 
»on abfque iurejurando. Ergo faQus eft fpon- 
ior potioris foederis. Enthvmercutis hujus 
anteeedens habetur verfu 20. Confequens au- 
temverfun. Scquela fic patet. Qui fjdus 
eft Sacerdos, non fimplici nudoque verbo,fed 
adhibito iurejurando^necefle eft is refpeftu 
potioris pr^frantiorifque foederis factus fit 
Sacerdos, Nam vbi Sicerdos >ibi fceduscujus 
foederis fponfor eft S icerdos. Sponfor foe- 
deris vocatur Iefus,quia fpondendo prono- 
bis , & fatisfaciendo fanguine fuo pro pecea- 
dsnoftris , efFecit vt nos in gratiam rediremus 
cum Deo Patie , procurauitque nobis nouum 
fcedus,quodgratia? vocant. Duoenimfpon- 
iori Chrifto fjcienda erant. Primum oportuit 
cum in fe transferre debitum nofttum, pro eo- 
que juftitia? Patris fatiifacere. Deinde opor- 
tuit cum procurare arque promereri nobis no- 
unm gratiam , hoc eft , fcedus nouum , quo fu- 
turum erat vt denuo Dei amici &quifi confoe- 
derati euaderemus.vtrumq; hoc prseftititChri- 
ftusfponfor per faenficium &erucem fuam. 
21 Mamtlii) Oftendit quod dixit proxime, 
cx diflimili comparatione Chrifti Sacerdotis 



'AD HEB, CAP, VII. 5>I 

&facerdotum Leuiticorum:illiquidem citra 
juiiurandumfacerdotes f^<Sti funr, hic vero cii 
jur<°jurando. Protafis veraelTeconfpicitur ex 
librisMofis, vbi agiturde ordinatione Aaro- 
ms, & aliorum facerdotum Leuiticorum , in 
quibusnihillegiturdeiurejurondo in ijsordi- 
nandis rxlhibito :Qu<irenullum fuit. Pereum 
ym) Apodofin probat addu&o in medium 
Seriptur^ tcftimonio illoquodhabetur Pfal. 
110.4. 

23 Etilli) Secundum argumenUim pr^ftan- 
lix f<cerdotisCi>rifti ? aperpetuit<ite facerdotii 
Chnfti,qua? comparate tractatur hocmodo. 
Leuitici fjcti 1'unc frcerdores piures,hoc eft, 
non perpetui,fed al ; j alijsfuccedentes. Atifte 
perpetuum habet S>cerdotium. Ergohicillis 
pra:ftantior. Qnodmors) Ratio eft cur Leuiti- 
ci Sacerdotes plures fint facH,a morte qua im- 
pedita eftperpetuitjs in (acerdorio. Loquitur 
Apoftolus de iummis facerdotibus > (iue Pon- 
tificibus , non au tem de vulgo faceidotum Le-. 
uiticorum. In genere autcm fummorumfa- 
cerdotum vnus t.intum erat vno tempore, non 
plures , cx pra^fcripto Legis diuinse : Quam- 
obrempluraliras hocloco fuccclTiua intelli- 
gendaeft. 

24 ^ZtiJtepropterea ) Ratio eft cur perpetu- 
um fit ficecdonum Chrifti, ab ipfius seterni- 
tite,fiueduratione;crern;i:Manttina*ternum, 
Ergo pcrpctuumhabct facerdouum, non fuc- 



£! ANAL. 106, IN EPIST. 

cefliuum,quale habuerunt fummi f icerdotes r 
Leuitici, qui morti fuerunt obnoxi j.Nota igi- 
tur , Chriftum nullum habere in terris fuccef- 
forem in facerdotio fuo^neque debere hoc T 
nomen viurpaii in Eeclefia Chriftiana poft 
Chriftum ^quificerdotalimuncti, quodpofi- | 
tum erat in vi&imis Sc facrificijsofferendis, 
finemimpofuit. Sumus quidem nos omnes 
quicunque in nofnineChrifti bjptizati furnus, 
certo quodam modo facerdotes , vc & Reges, 
&c Prophct£:vnde Petrus regale facerdotiurn | 
nos vocat. i. Epift. 2, 9. verum poft Chriftum 
n^llum eftiitiufmodi in Ecclefia fpeciale ali- 
cjuod munus & officium. 

2j Vnk crfemart) Tertium eft argumen- 
turn prseftintix Chnfti , quod confequens eft I 
& effe&um £terna*illius ipfius vitse&dura- 
tionis^cujus meminit proximc:Sc*cerdos Chri- 
ftus prorlus , & ( vt fic dicam ) finaliter potcft 
cos feruare qui pcr ipfum accedunt ad Deum, 
nempeper fidem. At Leuicicifacerdotesid 
nonporuerunt. Ergohic ijs prsefhntior eft. 
\$emperl>iu,ens) Ratio cft cur prorfus feruet, 
)Qnia femper viuit. Vt interpellet) Ratio eft fe- 
<juela?,qu:a viuendo interpellat& intercedit 
apud Deum pro fidelibus.Sequitur ergo,quod 
(\ femper viuat,prorl'us & perfede feruet cre- 
dentes:Nonenim in coelis otiolus & inefficvix 
eft, veruoa munus Pontificis excrcet,inter- 
pellaado fiue iatereedendoodoreillo facrifi- 

ciji- 



7D H * B. G A P. YI I. 9$ 

cij ipfius perpctuo. Vnde I. loan. 2.i.poft- 
quam cum aduocatum noftrum vocauit , con- 
tinuoaddidiijipfum propitiationem effepro 
peccntis nofti is >hoc eft, Ccrificium propitia- 
torium. Sequitur crgo cum intercedcre LtLtQf 
incGel:s,virtuteperpetuafjcrificiji!!iu$propi- 
ti.uorij , quod femel eft obtatum in tcrris. 

16 Tdisenim) Aigrmemum quartum prar- 
ftantia? Chrith , a qualitate ipfius, quam expli- 
cat varijs,ijfqueeximijspartioularibusqual;- 
tJtibi s & conditionibus lndu&is, quibus om- 
nibus d^fF-rt a Leuiticis Pontificbus. Pomi- 
fcx eft pius , innocens^impollutus &e. Ex his 
qu£ indu&ae funt qualitatibus > q ^dam ad 
peronim pcrtinent^nimirum qiae hoc verfu 
continwnrur, quaedam vcro ad officirjn ,niini- 
rum qu# h bentur veriu fequenti. Prirr.um 
hoe loco propofitio quced^m eft in genere 
qualitatis qu# requirebatur in Pontifice no- 
ftro. Talis,inquit,nosdecebat Pomifcx, hoc 
eft,h#cqualitus& conditioin Pontificcno- 
ftrorequirebatur. Deinde fequitur explicatio 
generalis propofitionis fiue qualitatis illius 
qux in gencre propofua eft. Pms) Prima qua- 
}itas,qu£erefpicit Deum. Innocens) S;cunda 
qu# refpicit proximum. Imfollum r) Tertia 
qi^refpicicipfiusperfonam.Nam quoadpcr- 
fonam fine macula , & labe eft. Sevegatus). 
Quarta qua? eadem videtur elle cum fi reria- 
nwifi^uodeomparat^ propofitafn ,fattastfr» 



94 AUAL. L0G IN EPIST. 

mirum cum peccatonbus comparatione.Nam J 
cum fegregatumdicit a peccacoribuSjftnfiS • 
eftac fi dixillet , non talem eum elTe quales 
funt peccatores , hoc<eft ,impollutum & im- J 
mundum. sMimior ccelts ) Qujnta eft qualiras, i 
qux&ipfa quoque relpicic perfonam, efte- 
nim perionzedignitas, excellencia, & fublimi- 
tas,qua?comparatione ccelorumipforumex- 
plica.ur. 

27 CV*i#otf J/*)Sextaconditiofiue qualitas,- 
non eft eiimpofica neceflitas ofFerendi quoci- ! 
die : hxc qualitas ad ofhcium & munus facer- j 
dotij pertinet. Quemddmodum illis ) hoc eft, j 
quemadmodum ncceiTe fuit Pocificibus, quos j 
cxlegeoportuic quotideoiFerre fjcrificia.In | 
haeconditione fiuequalitateexprefle c5para- 
tuseftcumLeuicicis faterdotibus,idq', indiffi- j 
miliin fuperioribus non nifi intelle&e. Vrium 
fropeccatu) Septima eft conditio : non necefle \ 
habet vc prius ofFaac vidimas pro peccatis i 
fuis,deinde pro peccatis populi. Et m hdC quo- 1 
que coparaiurcum Leuiticis Pontificibusex- 
prefle. Nam Leuitieos Pontifices oportuit pri- 
us pro peccatis fuis,deinde pro peccatis popu- 
lijVidimasofferre. In fummaitaqueargumen- 
tatio eft.Pontifex nofter pius eft,innocens &c. , 
At tales non fuerunt pontifices Leuitici : Ergo ' 
hic nofter illis prseftacior eftPontifex. Id entm) 
Ratio cur non necefle fit vt quotidie ofFrat 
£foriftus:Semelid fe«t,h. e.femelobtuht:Er- 

go noQ 



A D H E B. C A P. t I I. 95" 

go non eft neceffe quotidie id fd.t\2X.Cumfem€t- 
tffium ) Ratio eft vt videtur iequel^ , Qtya fe- 
mel ld fccii cu femetipfti obruiit : vnde fequi- 
tur non ncceffe efle vt quotidie id faaat^quum 
femetipfumquotidieofferrenonpoflit. Chri- 
ftus emm uepiiis roori non poteft. Rom. 6. 10. 
Nam quod mortuus eft peccato , mortuus eft 
lemei.quod.mtem viuit,viuitDeo. 

28 Lex enim) Hxcratioett, curnonfitne- 
ceffe Chriftumpro peceatisproprijspriusvi- 
ctimjs offerre , deinde pro peccatis populi. 
Sumpta eft a natura & conditione ipfius, Fi- 
lius eft in a?ternum fandtificatus , hoe eft , noa 
eft infirmus aut peccator. Vnde non necefle 
habuit , vt prius pro peccatis proprijs efferrec 
viftimas-.illuftratur hsec Chrifti conditio^a iif- 
fimili Pontificum Leuiticorum conditionc, 
qui infirmi & peccatores erant. Notandum 
quod nondicat fimpliciter PontificcsLeuiti- 
cosinfirmos fuifle, veriim dicat legem confti-* 
tuiffe homines Pontifices infirmos : ncque di- 
cat fimplicitcr Chriftum fuifle in 2:ternum 
fan&ificatum , fed dicat, Legem jurifiurandt 
conftituifle fitium qui in seternum eft fan&fi- 
catus:qua quidem re innuit 3 non tant&m diffi- 
miles effe Pontifices illos Leuiticos &Chri- 
ftum,in natura & conditione fua , fed etiam ia 
ratione vocationis : Nam Leuitici Pontifices 
vocatifuntper legem,Chriftus autcm vocatus 
eft£er ferraonemiurifiurandi, quae vQcationis 



$6 ANAl. L O G. I N E P I S T* 

ratio dignior &pr^ftantior eft. 

^trgumentum Captis otlaui. 

Hoc capitc comprehefa funt pra?fentis ioftituti, hoe 
cft , praeftanriae Chrifti Pontificis , duo argumenta. 
Primum i veriu i. ad verfum 6, Secundum a rerfu 5. ad 
finem vfque. 

C A P V T. VIII. 

I Cttertim eorum qu^dtcimus hxc fumm* 
cft 3 Talem nos habere Pontificem qui conjedttad 
dextram throni maiefiatis tlltus m cceli*. 

2 Santluartj minifier^ac^en tllius tabernaculi 
auodfixit Dominus & non homo. 

j Omnts tnim Pontifexad cffotnda dona gr 
*\i£timaf conftttuttur^ndt neceffefutt hunc quo<+ 
auehabtre quod offerret. 

4 Namfi effet w terra,ne Sacerdos quidem ef 
fet , mantnttbusillit facerdotibus qutfecundum le- 
gem offemnt dona. 

y Vt qui txtmplari & ^mbr* dtferuiunt re- 
rum cctle[Hum > ficut diuimtm dtttum eji Moji 
quumejfet abfoluturus tabernaculum , vide tntm y 
inquit y vtfaaas omnta ad exemplar auod ofienfum 
eji tibi m monte. 

Cdterumeorum) Principio hujus eapitis eft 
argumcntii pnrflantias Chrifti Pontificis quin- 
tum, fumptumetiamabipfiusqualirate. Ar- 
gumento pnemilla e(l pnrf,tiuncula , qua i- 
psu comendatur nobis tanqua xi?aX*ioV quod- 
daio>hoc 4$ , argumemum puneeps ac pnma- 

rium 






•X 1> HEBi CAP, Yili; $>7j 

rium.f a/rw »oj JtaJere)Gcneralisquxdam pro- 
pofftio eft qualitatis Pontificis Chrifti , vc ca- 
pite (uperiori,vcrf.26.^*co»/?^/>) Explicatio 
eft qualitatis Chrifti in genere propofit# , per 
inductionem fiuecnumerationem partiuma- 
liquot ipfius. Prima eft, quod fedet ad dexte- 
ram Dei.Non dicit dextcram Dei, verum dex- 
%eram Throni maieftatis iliius. His omnibus 
vcrbisamplificatfcfsionemillam Chrifti. Vi- 
deHcb.1.3. Seflio quidem hzc Pontificis eft, 
fcd regabs, nam facerdotiura Chrifti rcgala 
eft,vt eorum qui in Chrifto funt.i.Pet.2.s>. 

z Sanfludrfj mimjter) Sccunda ChriftiPon- 
tificis qualitas iiue conditio ,Miniftereft San- 
«duarij , hoc eft, coeli altiflimi , cuiustypus e- 
■rat fandura fan&orum , quod miniftrum habe- 
batPontificcm Leuiticum, Hebr.sML Pec 
proprium fanguinem ingreffus eftfemelinfa- 
crarium:vt enim Pontifex typicus minifter fuic 
jfacranj, fiue ian&uanj terreni : ita Pontifcx 
-Chriftus minifter eft fanfiuarij cceleftis. Ac 
1/eri iliim) Tertia qualitas Chrifti : Minifter eft 
non quidena typici & vmhratilis , fed veri Ta- 
bernaculi. Nam verumhoc locovmbratili& 
typico opponitur.Tabernaculi nomine intelli- 
git corporis fui Tabernaculum , cuius miniftec 
fuit Chriftus in co Patri offerendo pro pec- 
catis noftris. Minifterium hoc Tabernaculi, 
hoc efi,corporis fui,fequitur minifterium San- 
£uarii , & cum eo coniun&um cft neceffarios 

H 



>8 A K Ati L dG, IN EPI S T. 

Nam nbri poteft Chriftus min Oc effe: •£.!*- 
fiujrij coeleftis, nifi minifter p*iiter lic-coipo- 
risfui tanquam faerificij. Nonenim eut yetus 
ac typicusPonufex miniftcr fan&u<ir j terre- 
ftris , ruti qua ratione fuerat fimul rmniitcrr ia- 
crificij.Ergo non poteft Chrirtus miniftet efle 
cocleftis fan&uanj, nifi idemfitminifter ali- 
cuius facrifiaj, hoceft , corporis/ui: £h*pi 
fixit r DominM) Defcriptio qua?dam eit veri 
Tabernaesh. Eftenim Tabernaculum fixum, 
non ab homme , hoe eft , non operauone ho- 
minis , fcd a Dotmno , hoc eft , arcana & fe- 
creta Spirtttf s fan&i operatione. Nam Chri- 
ftusconceptus eft ex Spiritu Cm&o. Eodem 
fcnfu dfeffur Tabernaculum non manufadt m, 
id eft , Tabcrnaculum non huxus ftru&urs. \ 
cap.^.v.ri. 

3 Omnis enim Pentifex ) Explicatio quardjm 
cft qualitatis proximaj de minifterio Taber- 
naculi corporis Chnfti. Docet autem neccffe 
fuifle vt ipfe haberet quod offerret. Argumen- 
tum eft agenere iplo , &ab ofticio & munerc 
Pontificis in genere. Omnis Pontifex ad offe- 
renda dona Sc vi&iruas conftituitur , Ergo nc- 
cefle fuic hunc quoque habere aliquid quod 
offerret. Habere autem non potuit aliquid, 
niii corpus fuum. Etgo neceflanbfuit mini- 
fter Tabernaculi corporis fuiipfius. Quod 
autemneceflc fuit vthaberet Tabernacuium 
corpqris fui quod offerr ec, ex eo apparet, quod 

cum 



A D H E B. C A P. V I \ X $$ 

cumPontifex (it , non typicus,quales erant illi 
veteres Leuitici , fed verus > oporteateum ha- 
berefacrificiaqufleofferret >nontypiea,h.c. yir 
d:imas> verum cprpus fuum ipfius ,quodillis 
©mnibus typicis eft adumbratum. 

4 NdmfieJfetjExphcai quod dixit de feflio- 
ne lllius ad dexteraim Dci , docetque ne- 
cefLnoeum confidere in coelisad dexteram 
Dei , hoc argumento.Si elTet interra ne facer- 
dosquidem effetj hoceft , fi ei perroanendum 
eflet ac viuendum in terris his, non poffct efle 
facerdos,quod abfurdumeft. Ergo non absre 
dixi, eum conledifle ad dexteramDei. Ma- 
ntntihus) Prob.it connexioneproximepr^ce- 
dentem , nempe quod fi eflet in terra,non pof- 
fet facerdoseife. S: efletinterra, manerentad- 
huc facerdotes Leuitici, manentibus autcm fa- 
cerdotibus Leuiticis ne facerdos quidem ef- 
ietChriftus. Ergo fieffetin tcrranefacerdo$ 
quidcmcffet. 

5 Vt qui exemplari ) Probat affumptionetti 
proximi iyllogiimi : nempe,quod fi manerent 
iacerdotes Leukici ,ne facerdos quidexn effeC 
Chriftus, ex eoquoi Leuitici f;cerdotesex- 
emplaria qua:d^m iunt & vmbtae , rergm cce- 
leftium , fa<9i nimirum ad imaginem & fimili- 
tudinero rerum coeleftium. Argumentatio eft: 
Leuitici facerdotes iunrexempliria& vmbr.^ 
rerum coeleftium. Ergo mnnentibus ijs non 
•fictiaeerdos.Chnftus. iequela nimurprQ- 

H 2 



loo TLkAT. lottlm e*ist!! 
pofitioni qu£ intelligitur : nempe non vn^ eo- 
demque in loco conliftcre res cceleftcs cum 
ymbra fua. Deferuke exemplari & vmbrar 
nihil aliud efTe videtur, quam exemplar & vm- 
bram eiTe. Exemplar hoc loco cft fubmdica- 
tio qu^da in gr#co eft vTrdf&yixa , non tutt»^ 
Sicut dminittu) Ratioeft,curLeuitici facerdo- 
tes exemplaria fint & vmbrz rcrum coeleftium* 
aboraculo fiue teftimonio Deiquod habetur 
Exod.25.40. Eftautemde Tabernaculo eiiif- 
que ftru£tura. Hoc autem oraculo mandat 
Dcus Mofi , vt faciat omnia ad typum & ex- 
cmplar, quod oftenfum efteiin monte. Ergo 
voluit Deus Tabernaculum efformari ad ty- 
pum qui in monte oftenfus eft : ac proinde hy- 
podigma effe & vmbram rei cceleftis , ac fpi- 
ritualis, hoeeft, typiiliius quioftenfuseftm 
inonte. Hoc mandatum fpeciale de Taberna- 
culo Apoftolus m genere intelligi vult de 1 js 
ommbus qui fub legeerant,& ad genusipfum 
accommodari. Vndehoc Dei oraculum (iue 
mandatum de Tabernaculo accommodat ad 
Leuiticos facerdotcs hoc loco , ex eoque pro~ 
bat cos exemplaria &vmbras effe rerumeoe* 
leftium. Atquehscdeargumentoquiwo prar- 
ftantiseChrifti. Akeraautem comparationi* 

, diffimilis pars , de Leuiticis facerdotibus , f-up- 
preiTa eft : qua? fic fuppleri poteft. At non e- 
ranttalesLeuitici, nempc qualishic Pontifex 

gofter.Ergo hic iis prsftamior efK 

6 ^tt 



A D HEB. «AP, V I I f * toi 

■6 At nunt nofterillePontifex eoexteSerT 
tius mintftermmfirtitus eft , fuo fr^ftantiom efl 
fceierss mterteffor quod praftantioribtu fromi&it 
jkntitum eft, 

7 Namfi frtus illuitaUfuiffet 1/t nibil in e* 
fofiitre^utri^ haudquayuam fuiffetfetundoejUA* 
fttus locus. 

8 Nam imufans eos>inquit, EcctMts Irenienty 
iitit Domtnm^uumpangamtum domo lfrael(2* 
mmdomo Iudafcedm nouum, 

6 Non fetundum fcedm quoi feti tum fa- 
tribusiffomm^ yuodie frebendi manumipforum 
1* eduterem ees ex t/£gyfto: nam ipfi nonperfti- 
terunt in illo meof<xiere> c?" *£<> dejpexices , iicit 
JDominus. 

io Quamohre m bot eft foeitt* quoifacifcdr 
iomui IJraclpoftiies tlios, itcit Dommus ilndam 
Leges meas meniteorum y &»torit torummfcri* 
h*,m:& ero ipjis Deus<>& iffi erunt mihipofulus* 

II Nejue iocebunt fingulifroximumfuum> 
& fi n Z u ^ fratremfuum , iitentes^ Cognofce Do- 
minum, nam omnescognofcent me y ah eojuipufiU 
lus fUerit intereos,adeum ijfttefui magnusfue- 
nrittntereos. 

1 1 Ero enimpropitius iniquitatihustorum 0* 
feccatis eorum\&* tni^uttatum iffbrum non retor* 
iahor amflius. 

15 Dumnouum ditit antiquauit prius :f>orr>o 
fuoi antiquatur ac feneftit profe eftl/teuaneftat. 

sAtnmt nofitr ) Argumentum prxftanti« fa* 

«3 



I©2 *ANAt. LOO. 1K EPIST^ 

eerdotis Chrifti fextum ,ldem re cum primo, 
qtiod fait capite fuperiori.verf.20.& deinceps. 
Sumptum eft a pr^ftanth foedens in h.mcfor- 
mam* Praeftantions eft fcederis interceflor; 
Ergo miniftenum eius excellentius eft , fiue 
prrrftantior eft Sscerdos. Primo loco cft con- 
fequens,fecundo antecedens. Quodpr<efldntiori- 
JW)Ratio prarftantise foedensa promifljoni- 
bus ,quibus ipfum conftat,h.e.ab ipia foederis 
maneria.De his promiflionibus prseftationbus 
videbimus poftea, in allnto(quod fequitur)Ie- 
remiseteftimonio.Hi; obferuamentionefieri 
duorSfcederum : veteris & noui. Veterisfce- 
derts nomme,non foedus legale tantum, quod 
conditionehabuit operum legalium, neq^grar 
tuirum t intum,quqd eum foedere leg di obfcu 
re propofitum fuit , verum nomine veteris fce- 
deristntelligovtrumq^&leg^lei&gr.ituitum; 
Legale cuius exprefla mentio fa&a eft:Gratui- 
tiicuius non nifi obfcure meminic vetusScri- 
prura. Quod autem vetcris foederis nomine v- 
tiumi]y&legale,&gr:ituitum,aceipicndurofic, 
vel e* eo apparet, quod hoc loco veteri fordeii 
tribuat interceftbres,h.e.Lcuiticos facerdotes, 
qui totidem Chrifti fuerunttypi. InterceiTor 
autem propri c eft gratuiti foederis. E(t quidem 
etiam foederis Iegalis: quia in repetendo fccde- 
rc legaliinimiciti^ erantinter Deum & popu- 
lum : vbiautem inimicitia? ibi interceffione o- 
pus eft. Atque ideo Galat. 3. 12. dicitur Jex 

dau 



1 



AN HE S. C AP. YI II. I03 

data effe per nranum /tio-jTts , Mediatoris>nem- 
peMofis.Hocautemioco,quoddiciturfancim 
efle n^uum focdus praeftamioribus promiflis, 
hab«<ur ratio poriffimum veteris foederis, qu£ 
iegale eft. Nam pr^ftantioresfuntproituflio- 
nes faederisgraruici,quam funtLegaies. 

■7 Namftprius)Qcoapatio. At vetus faedus 
rfle fuit^vt nihii in eo poflet requiri. Rcipon- 
det,(i tale fuiflet vt nihil in eo poflet requiri, 
haud-quaquamfuiflct fecundoqucxfimslocus. 
Similis occup icio fmt cap.7.verf.n. 

8 Nnmincufkns ) Aflumptionis intelled* 
ratio eft a teftimonio Prophet<r, vel Dei po- 
iiiis* Ierem. jr. 31. & deinceps : quo qijidcra 
probat iecundo faederi qua:fuum eile lo- 
•cum. Teftimonium hoc Prophetac conrinet 
promiflionem nouifcederisconjun&am cum 
accufatione populi ob violatum fcedus lllud 
vetus, ideo dir,incufanseos. Eccedies)T*xopo- 
fitio eft noui foederis pangendi: fiue pra^fatio 
eft, in quaproponit Dominus, fc nouum foz~ 
dus cum populo fjo icfhirum. 

9 Nonfc c undum)llluftt3Lt quod dixit de no- 
uofoederepangendo^adiuerficatefiuediflimi- 
Jitudine veteris foederis,cuiushie defcriptio 
qua?dam habetur,petita ab ijs quibufcum i&u 
eft, apatribusnerape; deinde^temporequo 
i&umeft, nempcquodie prehendi &c. Lo- 
quitur itaque de foedere eo quod idum eft: 
cura populo , ex monte Sina per Mofen, inter 

H 4 



&®4 anai. t og. in IVist; 
Deum ikpopulum, Mediatorem. Fuitquidem 
illud fcedus legaJe , fcd non fine obfcura aliqua 
fignificatione foederis gratuiti. Namiffinon) 
Rjtio diffimilitudinis fiue diuerfitatis ptoxi- 
snXyk £i£fco,partimpopuli, partim Dei,FaQum 
populi eft violatio veteris foederis : faQu Dei 
eft reiedio Dei,qua populum fuum defpexit. 

10 (Qttdmohremhic efi) Ha&enuspr#fatio 
fuit, qua prarparatus eft populusad accipien- 
dum & audiendum promitfionem nouifoede- 
ris. Priuiquamautem verbaipfa promiffio- 
nis fubiiciat , rurfus prxfatiuncula quadam po- 
pulum fudm prsparat , 8t attentionem captat-. 
IndamteggsmeAs ) Sequitur ipfumnouumfoe*. 
dus quod promittit.Eft autem his verbisprima 
innouo fdedere promifsio. Promifsio autem 
eft Regenerationis , qua: reipfanihilaliudeft 
quam legis Dei infcriptio > in mente primum, 
Jeinde in corde. Infcribitur autem Lex Dei 
in mente, quum mens renouatur ad imaginem 
Dei, quaeeftin fapientia &cognitione. Vide 
Coloff.5.10. Infcribiturautem LexDeicordi, 
quum ipfum renouatur ad imaginem Dei , fe- 
cundum iuftitiam & fan&imoniam vcram. 
Eph.4.24. Noneftquodhlccolligant Aduer- 
farij diferiraen & differentiaifa Legis & Euan- 
gelij. Quafi vero lex infcribatur t^bulis , vel 
lapideis ,velchartaceis: Euangelium vero ta- 
bulis cordis carheis:quum hlc fermo fit de ipfa 
Lege , fiue Decalogo , quempra^dicit Prophe- 

ttin- 






AD HEE, CAP. Vlir. IOJ 

| ta infcribendum demum cordi, quura prius in- 
I fcriptus fuerit tabulis lapideis. Vide fimilem 
locum.2.Corinth.3.i.& deinceps. Eteroiffis 
Dcus ) Secunda promifsioeftin nouo foedere 
pangendo:prdmittit (vt fic dieam) confcedera- 
tionem,qua fiet,vt iple fit Deus eorum , ij vero 
fintpopuluseius: haecenim confoederatio eft 
inter Deum &hominem virtutefcederis,alter 
aiterius eftquafi poflTeifioqua^dam : Deus eft 
honiinis polTefsio qusedam , & homo rurfus 
Dci : veriim hoc difcrimine : homo poifidet 
Deum, vtaliquid fefuperius & exeellentius, 
Deusautem hominem, vt aliquid mferius & i- 
pfi fubferuiensjhocenim populi nomenfigni- 
ncar.Talis itaque eft confoederatio interDeum 
& populum fuum ,qualis eft inter Principem & 
fubditoSjDominum & feruos. 

ii Nxque docchum)Tevtu promiffio: Erunt 
omnes d-toPifcuLTc* , do£H a Deo, vide Ioan.6". 
45.Sietra£htur. Primumnegatdoeendosho- 
mines aliorum hominum opera: deinde reddit 
eius rationem,ab extraordinaria fcientia Sc co- 
gnitioneDei, quaomnes iunt imbuendi fine 
difcrimine , pu filli a?que atque magni, hoc eft, 
omneserunt -S-^cT/cfWTfti , acproindenon o- 
pus erit do#oribus hominibus. Quod quidem 
non eft accipiendum abfolutc & fimplicite, 
quafi in Ecdcfia Chrifti nulli futuri fint homi- 
nes qui funt dodtuti&addu&uri aliosad co- 
gnitionem Dei in Chrifto, Nam Chriftus 



I06 A N A L. L O O. I N. E P I S T. 

poftquam afcendit in ocelos , dedit ali os quide 
Apofiolos, alios ver6 Prophetas, alios autem 
Euangeliftas^aliosautem Paftores &Dodore$. 
Eph.^.ii.verumaccipiendueftcopjrate, fj&a 
nimirucu veteriilia Eeclefia copai\Jtionequ«e 
roagna ex parte hakebat homines Do&ores, 
quia ..nte Chrifti exh, hitionem,& in coelosaf- 
eenfionem , minor erat in hominibus Spiritus 
ftndi efiicacia:Nondum erat Spiritus fandtus, 
qui.j Iefusnodum erat glorificaius. Ioan.7.29. 
De complemento hujus promiftionis , lege. 1 . 
Thef.4-9.Ipfi n^mqi diuinitus dofii eftis vt di- 
ligatis alij ahos. & 1. Ioan. 2. 20. Atvos vn- 
<5fcionem habetisaSan&oilloprofe&aj&no- 
ihsomnia. & v.27 Sed vnclioquam vosacce- 
piftis k Deo,manet in vobis^ncc necefle habe- 
tis vt quifquam doceat vos &c. 

12 ErocnimfrofitiM^Quatta promiflio^nem- 
pe remiflionis peccatorum. 

13 Dum nouum dicit ) Hoc confectarium 
eft quod infert Author ex verbis Prophe- 
tx , nempe ijs qu# habenturverfu 8. ( & 
tum domo ludu fcedus nounm. ) Ex eo enim 
quod Propheta focdus nouum dixeiit fccdus 
hocpofteriusjinfertfoedus illud prius eadem 
operaantiquatum fuifle , acconfenuifle. Ex 
quo rurfus infert & alteiura confe&arium. 
Quod fi antiquatum fuit ac eonfenuit , fequi- 
tur tum propc fuifle vt euant fceret. quod enira 
antiquutut ac ienefcit vergij; ad intetitum. 






A D H E B. C A P. I X. I07 

^rgumentum Cdpttts noni. 

Hoc capite habemus primum argumenturn pryflan- 
tia?JChrif1i Ponnficis feprimunva pluribus Chrifti pra» 
rogariuis fumptum, ad verfum vfque 13. Quo Joco 6i- 
greffio efr.adverfumvfque 24. Vbiredit ad argumen- 
tummftitutum , & illas Chriftiprsrogatiu.is, quas ad 
fiuemcapitis perfequitur. 

CATVT IX. 

1 Hdbuit tgiturprius fcedusetidm conjittutos 
rtligionts ritus^c^ fdritfudrtum munddnum. 

2 Tdbemdculum enim conflruclum fuit:Pr?m 
quidcm tnquo erant idndeldbrum, &- merifk:gy* 
fropofttt pdnes^uod Sdnfld ~)ocdr/t. 

5 Poft medmrn dutem ^tlum erat Tdberndcit- 
lumquod Ifocdnt Sdniid funaorum : 

4 .yCureum hdbens thurtbulum , & ^/frcdtp 
fcederisvndt^ue circumteffam duro :inaud l>rn<t 
aured hdbens mdnndy^ lirgd ytdron qitAgcrmt- 
#dutt y &> Tdbulxfcederis: 

5 Sufrd hdncdntem Chembin glorioft obum- 
Irdntesproptttdtortum : de autbm non ejl nunc dt- 
iendum fin vuldtkm . 

6 Hts ^ero ttdordmdtis , in prius quidem T<1~ 
lernaculum quout* tCR\potc tnrrediuntur Sacer- 
dotes rttus obeuntes. 

7 Infecundum dutem , femel quotdnnis fclus 
ronttfex y nonftnefdnguine y qucm offctt profetpfo 
Cr piopcpnlt errdtis. 

SBocdecUrdnteJpiritufdnflo) nondum pate- 



I03 ANAL LO^ IM E P I S T. 

fdEldm furjfelidm dd Sdcrdrium , prioreTdler* 
tidtuU ddkuc conftflente* 

9 Quod crat exemfldrfro tempore illoprafen* 
*/ s yuo dona Jjcrificidque offeTuntu>r y 4u><£ nonpof 
funt cvrfcicntidfdnfttfizdre cultorem. 

10 In cibis duntdxat gr pot!ombus y &' diiKr- 
fis dUutionibus dc ritibus camdlibus > ~\fque di 
tempus correttionis impo/itd. 

ir Adueniens dutem Chriflus Pentifex fu- 
turorum bcnorum , fer mdim cr prfefttus Td- 
berndculum , non m*nufdElum , id efi, non huim 
pruUur*. 

11 Nec^Ht per ftnguinem hircomm ejr "^itulo- 
rumfedferpropriumfdnruinem ingreffus eftfemel 
snftcrdrium><£terndm redemjftionem ndilus. 

Hdbmt igitur)Tz anbx. h-oc loco ad Argume- 
tumprtfftannasChfifti feptimum. Agititaquc 
de foedere illo priore ac vetere : ac primum ip- 
fum defcrribitexadiundisduobus:priori, con- 
fticutis rcligionis ritibus,hoc eft^ coftitutionibv 
de ritibus & cei cmomis:poftcriori,loco vbi llli 
rirus pentgi folebant , nempe in Sjn&uario: 
quod mundanum ideo vocat , vtdiftinguata 
ccelefti ilJo in quod ingreffus eft Chriftus; 
mundjnum eft rerreftre & caducum. 

z Tabemdculum)KoL&' v$-\f(*fiv duo illa fce- 
deris fiue T ^bernaculi adiun&a explicat. Pri- 
mumitdque deTabernaculo jgit2a&o»quam 
p c^udenti verfu Zyiw vocault. Taberaaculi 
ei ubfciira quedamdiftributioinprius&po- 

fterius* 



A D H £ B. C A P. IX. 100 

jlerius. Prius defcribitur hoc verfu, primuna 
cxinftrumentisfacris , deindeexrebusfacris, 
tenio ex nomine fao.LucernajPtiixwm inftru- 
memum Lucerna, kvytia. fiue hv%yv%os fuit qui 
ad latus San<5fci Mcridionale coiiocatus eft. 
Menfa) Secundnm <nftrumenrum Menfa, qusr 
ad latusSm&iSepientrionale colloCdt.i crac. 
Etfrofofttiftnes ) Hxc res facra eft quaemenfae 
cracimpoficijvidelicet^p ncs propoiititij",qui 
quidem panes difpofiti fuerutx ieni duobus 
ordinibus. Leuir. 1 4.6". Quodfan&a) Hoc no~ 
men cft prioris Tabernuculi purtis. 

3 Pofl medium ) Periphrafis qu#d,)m pofte- 
I riorisTaberndCuli , Dixifletenim, Pofterius 

vero Tebcrnaculum eratquod vocant > &c 
veriim pro eo dixitpoft medium velum erat 
\ Tabernaculum quod vocdnt , &c. ponens pro 
Tabernaculo poftcriori Tabernaculum fnurii 
poftmediumvelum. Medium dicit veiumrc- 
fpe&u primi, quo fm&um diftinguebatur ab 
acriopopuli.VideExod. 2,6.53.36. Defcribitur 
Tabernaculum poftcrius, primuma nominc 
fuo>vocant enim illud Sm&a fan&orum. 

4 tsfureum halens) Secunda parsdefcri- 
ptionis^abinftrumentisficrisduobus^quorum 
primum erat thuribulum,altare fufficus , quod 
cxtra velum coram arcapofitum fuifle vide- 
tur.Exod. jo.5. & dcinccps. N^m illic expref- 
fe dickur thymaterium ponendusn effc ante 
yelum; deindeprscipiturvtquotidie iufiitus 



nO ANAL. LOG. 1N K P I S T. 

adoleatur , id quod fieri non potuiflet fi ii£ 
tra velum fuiftet collocaium, quippe intia 
quod femel tantum in anno ingrediliceb*t. 
Et arcam) Hoc fecundnm eft inftrumencum 
facrum quod rurfus defcribicur, primum ex 
omatu fuo , te&oiioaureo : dnndcex rcbus 
frcris ,qoxin arcaerant , vma aurea babente 
man^,virga Aaronis q q germiniUit > & tibulis 
federis, equibus tabulac fcedens , propr elo- 
quendo , in arca feu incra arcum recondits fue- 
runt: Vi*ga atuem Aaronis, itemque manna in 
vrnarecunditumcoram arc.jjrepofirafuerunt, 
vt liquet ex i.Reg.8.<>. Exod. 1.6.54. )y Numeri 

5 Stipra hanc autem ) Defcripta j jm eft arca 
abijsqua^di&afunt fijiffe inipta arca nemp& 
vrna &c. Nunc defcribnur ab ijs qu# dicun- 
tur foilfe fupra arcam , nempe Cherubinis 
qui operculo arcx iri duabus oris e regione 
infiftentcs,alisadfe inuicem conuerfis oper- 
culum obumbrab.nt, mter quas alas gloria 
lehoua?, id cft, Iehouah gloriofus refidebjt,<& 
confulentibus relponiadabdt. Vide Exod.2j. 
18. & deinceps 1. Reg. 6. 27. clonoji) De- 
fcriptio eft Cherubinoium. primum ab adjun- 
dfca gioria , deinde ab ofticio : propitutorium 
eratopcrculumarcse. De^mbus.) Rcijcit ab 
hoc loco & tempore accuratiorem fingulo- 
rum iftorum explicationem. His autcrn tta) 
HaSenusdeSanctuariamiindano fiue Taber- 

oaculo, 



r A D H E B. C A P. I X. tri 

raculo, h. e. de loco, in quo rirusperagi fole- 
banr.Nunc de ipfis ritibus, h. e.de altero prio- 
lisfoedcris adjundo^gicur. Hisverbis tranfi- 
tio qu^dam eft , quafi dicar , atque haec ha<5te- 
nusqu^ad Tabcmaculum pcrtinenta nob»s 
Sta ordinata funt & difpofira. Nunc dicendum 
eft fccundo loco de ritibus, qui peragi lolebat 
inTaberoaculo. 

6 lnprim qmdem)Viimo loeo agit de ritibus, 
quiperagebancurin Tabernaculo priori fiue 
jfandto: vbi h^ctria habes. Primum iuntper- 
fon^ qu^ ing<ediebantur piius Tabernacu- 
ltim&ritusobibant:Perfonae erant Saeerdo- 
tes ingenere,tam princeps ficerdotum, quani 
fjcerdottim vulgus. Ddnde mentio fittem- 
poris quo ingrediebantur , Scobibantritus fi?~ 
cerdores. Tempus eft in genere qoodcunque 
&quotidianum. Terti6 habesderitibus. Ri- 
tus erant in gencre quicunque,h.e. oblationes 
omnis generis & preces. Atque ideo vtitur ge- 
nerali verbo rituum,eo fignificansrituscuju{- 
cunquegenetis. 

7 Infecundum autem) Hic agit de ritibus qui 
peragebantur in fecundo Tabernaculo, fiue 
Sanfto fan£torum , vbi primum habes de per- 
ibna,qu£ ritus peragebat,nempe Pontifice fo- 
lo : deinde habesde tempore quo ingredieba- 
tur inSan&um fanftorum , & peragebat ri- 
tusttempuseft vnum tantum, & vnusd:esan«* 
ni cujufque : tetcio habes de ipio ritu qui per- 



112 AKAL. IOG, IM £ P I S T. 

ragebatur femel quotannis , a Pontiiice folo: 
Ricus erac fpeeialis, nempe oblatio f mguinis, 
fubaudi vituli & hirci,in peluim excepti. Vide 
Leuir. 16. 2. & deinceps. Quartb habcs rirus 
fiue oblationis finem ac vfum;erat autem ob- 
latio fanguinis,primum pro ipfo Pontifice:pro 
fe enimofferebat fanguinem vituli : deindc 
propcccatispopuli, proquibuserat oblatio 
fanguinis hirci. 

8 BocdecUrante) Sequitur expofitioritus 
huiusfpecialis, quemobibat folus Pontifex, 
femel dumaxatquotannis, idquenon folum 
pro populi peecatis,fed etijm pro iuis. Expofi- 
tionem hanc confirmat a Spiri tus fandfci tefti- 
monio. NaraidemilleSpiritus quiritusinfti- 
tuit, idem,inquam,rituum a fe tnftitutorum,& 
circumftantiarum omnium qu«e cum ritibus 
coniun&a: funt, interpres eft & expoficor. Ex- 
pofitioautem &declaratio proximiricus, & 
circumftantiarum eiuseft>quodpriore Taber- 
naculoadhucconfiftente ; in quo ritusproxi- 
musaliiqueperagebantur ,nondum patef &a 
fuerit via ad Sacrarium. id quod indicabatur> 
partimexperfonafolius Pontificis, cui, aliis 
omnibus exclufis, foli permiflum fuerut vc 
ingrederetur San&um fan&orum , in coque 
obiret hunc oblatior.is ritum : partim ex tem- 
pore, quod vnicuro erat tantumin vno mno: 
partim exipfa oblatione, quasfuit fanguinis 
cantutn typici: partim deniqueexoblationis 

jfine, 



AD K£B, CAPi XX. Xlj 

Ifine y qui erat , vt oblatio fieret,non tantum 
pro populi peccatis, verum etiam pro pecca- 
tis Pontificis ipfius. Haec omnia indicabant 
fnondum patera&amfuiiTe viam adSacrari- 
um,nempe verum,quod ccrlum eft. 

9 Quod erat) Occupatio: dici potuif.Quis 

jigitur erat vfus prioris illiusTabern^culi?Re 

fpodetTabernaculum iiludprius fuifle^a- 

jpctCoAZaiVimilitudinem, hoc eft,exemplarfeu 

i typum,videlicet alterius Tabernaculi , quod 

immirumeftipfumChrifticorpus.Atquehoc 

primumeftquoextenuat Tabernaculumil- 

lud vetus : akerum eit a tSpore cui inferuie- 

bat.Tempus erat illud prsfens, non quod fu- 

turumerar inaduentu Chriiti. Tertiumquo 

extenuat illud vetus Tabernaculum,eft £ do- 

nis & facrificiis qux in co offercbantur , pro 

tempore illo prasfenti:eiufmodi autem erant 

ea,quac non poterant confcientia fanftificare 

cukorem,Ji.e.abolere malam confcientiam* 

quascftpeccatorumcommiflbrum. 

10 In cibis) Probat illa dona facrificiaquc, 
quae inTabernaculoofferebantur, non po- 
tuiffe fan&ificare confcientia cultore , a na- 
tura ipfa,& gcncre carum rerum , qua? dona- 
bantur Stfacrificabantur : Erant autem car- 
nales rcs & externae:, vtpotc cibi , potiones, 
diuerfe ablutiones , acomninb ritus huiuf- 
modi. Vfaue <td temfws ) Altcraratioeft, cur 
non potcrant fan&ificare confcientia cuko- 

I 



114 AKAI< IOG, IN E M S T.^ 

renv.quia vt crant carnaliatantum, ita erant 
temporaria tantum,impofita (fubaudi) one* 
risinftar , vfque ad tempus corre&ionis, hoc 
cft, tempus aduentus Chrifti,in quo h^c om< 
nia erant corrigenda,hoc eft, aboieda, mgre- 
diente nimirum in locum typorum &vm* 
brarum ipfo corpore,quod eft Chriftus. 
ii ^Adtteniens <t»tem)Hic reuertitur ad inftitu- 
tam comparationem noui Pontificis cu vete- 
ri illo.Propofitio fuit v-7.de veteri Pontifice, 
hicaflumptioeftdenouo. In hancformare- 
digitur argumenutio. Vetus Poiuifex feme! 
quotannisfbluSjidq-, non finefanguine >quc 
offerebat etiam profuispeecatis,in facrarm 
•erreftreingrcdiebatur. At.Chriftus Potifex, 
nimirilm futuroru bonoru,in aductu fuo,per 
maiusTabernaculu,5c pcrfanguinepropri- 
um,ingreflus eft femel in facrarium ccelcfte, 
coq, fadlo na&us eft nobis Redeptioncm x- 
terna. Sequitur ergo Chriftum praftantioi e 
cfle Pontificem illo veteri. Argumentum efl: 
excellenciae fiue prseftantia? Chrifti feptimii. 
SumptumelH multis prasrogatiuis, quibus 
Chriftusvetercmillum Pocificem exupcrat. 
Pontifex futuromm) Non fimpliciterPontifi- 
cem nominatjfed addit i>ona illa,fiue benedi 
ftiones fpu ituales,quarum eft Pontifex , h.e. 
quas Pontificatu fuonobis acquirit. Hocadr 
ie&um eit admaiorem PontificatusChrifti 
commendationcm: futura bonavocat, quia 

tum 






AD HfiB, CAP, IX, Ilj. 

um futura crant , cum erat vetus Pobtifcx, 
joafi dicat, bonorum qu# non erant prasfentia 
:um quum erat vecus Pontifex, fed tantum fii^ 
ura : Coeperunt autem effe poftquam iam ad- 
lenit Chriftus Pontifex.TVr mams) Prima pr^ - 
:ogatiuaChrifti Pontificis. Ingreffus cft per 
naius& perfe<9iusTabernaculum ,quamfuit 
Uud vetus per quod ingfeffus eft Pontifex 
/erus. NonmannjaEium ) Rxc verba rationem 
:ontinent , cur maius & perfe&ius vocatum fit 
iioc Tabernaculum. Eft autem ab ejus ftru- 
Sura , fiue a modo ac ratione , qua fa&um &c 
sxftrc&um eft.Non cft fa&um manu, fubaudi 
ihominum , h.e. vllahominumopera,fcdfa* 
Qum eft manu& operacioneipfius Dei , per 
Spiritum fuum fan£tum:intelligit autem Chri- 
fti corpus fiue humanam naturam. 

12 Neqweperptnfuinem) Ftec fecunda pr#- 
rogatiua eft Chrifti Pontificis, qua exeellit 
veterem, Cernitur autem hxc pr^rogatiua in 
facrificio quod Chriftusobtulit. Semd) Ter- 
tia eft prasrogatiua. Vctus Pontifex femel 
quotannis ingreffus eft San&um fandtorum. 
At Chriftus lemel tantum omninoingreffus 
cft coelum. In facrarinm) Qunnapra^rogatiua 
a loco in qucm ingreffus eft Chriftus , facrario 
coelefti, quod k*Ti '%o%Zuj hoc loeo (vt etiam lu- 
pra verfu 8.) fimplicitcr facrarium vocatum 
eft. ALternam ) ttxc quinta eft prsercgatiua 
Vetus Pontifex fua oblatione non potuicfan- 

I 2 



3 t£ anAi. ibc! in ipist^ 
&ificare eonfcientia caltorem. At Chriftu*. 
fuo facrifieio afternam redemptionem eft na- ; 

13 Namjifanguis taurorum & h ircorum& 
cinis iuuenc* aftergens in^uinatos <> fanlliftcat ad 
tamis puritatem? 

14 Quanto magis fanguts Chriflirfutperjpi* 
ritum Aternum fetpfum obtulit inculpatum Deo> 
purgabtt confctenttam Iteflram a mortuts optrtbus^ 
adjeruiendum Deo lituo. 

15 ltayue ob id noui Fcederis Mediator cfl > "V* / 
morte intercedente ad redemptionem earum pr<e- 
uaricationum qu&fuerant fub prtore Teflamento^ 
tiui l/ocatierantypromijfam dternam haredttatem 
tcriperent. 

\6 Nam "\Vt Teflamentum eji^mors interce- 
dat necjfe *fl teflatorts. 

17 Teflamtntum enim in mortuis ratum efl: 
euadoyuidem nondum l>alet quum "\iutt teftator* 
18 Vnde neprius ^uidem tllud abfjuefangutne 
dedicatumfutt. 

19 Quum enim Mofes omnia mandatafecun- 
dum Legem recttdjfet tottpopulo y fumptojanguine 
*)ntulorum grhircomm y cuma^ua cp^ lana cocci^ 
na & hyjfopo , ftmul ey* ipjum librum &* totum 
fopulum aj^erftt. 

20 Dtcens Bic ejl Janguis Teflamenti $uod 
mandautt Ifobis Deus. 

2i Infoper autem & Tabernaculum>& omnia 
^afa facrommjanguwe ftmiltter afttrftt. 

zz tt 



ad heb. cap. ix* 117 

12 Et omnid fere fecundum L egemfanguine 
furificdntur : &* tbfjnc fitnguinis ejfufione nonfit 
remifiio. 

25 Itd^ue nccejfefuit cxemfldrid quidem eo~ 
am quajunt in ccelu y htfie rebus purificdrt , ipfit 
lera caelefkidfQtioribus quamh<e juntl^iEitmis. 

Ndmftfitnguis.) Digreffio eftaprafentiin- 

ftituto,in quo probat proximam Chrifti Pon- 

tificis pr^rogatiuam. Argumentum fump- 

tumeftaminori comparatione efficacias fan- 

guinis taurorum , & hircorum &c. ad fandti- 

Ificandum exterius carnem, & effieaci^ fan^ 

jguiflis Chrifti, ad purgandam interiuscon- 

fcientiam. Argumenti forma eft. Si fanguis 

taurorum &hircorum &c. fan&ificat adcar- 

nispuritatem, quanto magis ianguis Chrifti 

&cc. purgabit confeientiam &c. At primum, 

Ergo fecundum. Sdnguis tdurorum ) Vide 

Leuit. 16. Cmis luuencA ) Vide Nurner. 19* 

verf. 4. &deinceps:vbileges cinerem Iuuen- 

cz combuft^, aqua miftumfuiffe, eaque a- 

qua inquinatos fuifte afperfos. ^/Cd cdrnem) 

Hie feorfim capit vmbras a rebus ipfis ad- 

umbratis. 

14 Qudntomdgis) Apodofiscomparatio- 
nis. Qui per Sfintum ) Hic duo argumtnta 
inferuntur % quibus probat efficaciam fangui- 
nis Chrifti ad purgandas eonfcientias. Pri- 
mum argumentum eft a principali ofFerente 
illum fanguinem , nempe Spiritu sterno, hoc 

I I 



Il8 ANAL LOG. IN E P I S T. 

cft , «terna Chrifti Deitate , qua? inofferend 
Chriftumprimashabuit partes. Chriftusqui 
dem Sacerdos fuit^ fefeque obtulic , fateor, 
vtDeus &homo, verum Deitatis prima? e- 
rant partes. lmulfdtum Deo) Hoc altcrum 
argumentum cft, a Cm&itate humanse natu- 
vx , quae a Deitate oblata eft Deo. Oblatus 
quidemeft totus Chriftus Deus & homo.ve 
xum humansenaturarpropric &c pr^cipueob- 
latio eft fidta. Quemadmodum natura quae 
obtulit diuina fi;ic prscipuc ac proprie. Pur- 
gdhtt) Purgarc con(cientiam,hocloco eftab- 
olere peccata qua? malam efficiunt confeien 
tiam. A mortuit) Hic eft quafi terminus &' 
quo procedit purgatio,operanimirum mor- 
tua, hoeeft,peccata: quarideomortuadicun- 
tur , quod mortem peccantis gignant. Nam 
finis&ftipendiapeccatiraors. Rom. 6.11. ij. 
esfd feruiendum) Hic terminus eft ad quem 
procedit purgatiojnempeopera viua & bona 
qua? poiita funt in eo vt feruiatur Deo viuo. 
Deus ideo viuus dicitur, non tantum quia ipfc 
viuit,vcrum etiam qui.i eos qui ipfi feruiunt vi- 
Uificat, quemadmodum peccata morte affi- 
ciuntferuos fucs. 

25 ltd^ue cb id) Malimretinerepropriam 
fignificationcm particula; £ vt legatur,Et , vel, 
atqueobid. Habcturcnim hoc verfu alterum 
argumentum, quo probat Chriftum Pontifiu 
ccm nadum nobissternam redemptionemt 

Sum- 






A D H E B. C A P. IX. 11« 

Sumptum eft a finc cur fif Chriftus Mediator 
noui foederis fiue Teftamenti. Finis eft * vt ac- 
cipiamuspromifljm iltam£ternamha*redita- 
tem , h. e. vt nos in ^ternum redimat. Media 
per qi x ha^reditas ifta a Mediatore foedcris 
ad nos peruenit , hxc funt. Primum imercedit 
morsMcJiarotis fiuefponforis. Deindefcqui- 
tur vocatio eflfioix : hanc excipit redemptio 
pra?uaricitionum , h.e. remiffio peccatorum. 
Rem ffionem peccatorum denique fequitur 
fetefeditas, ffue g'onficatio. Qu/fucrant) Re- 
miflionem peculi3nter tnbuit peccatis quse 
commiflieiar t fufe vetenTeft imento , ea rc 
fignificJns , nonfuifleeam veteris Teftamenti 
emcjciam ad ei abolend^ : verum toto veteris 
Tefbmemi tcmpore Deum ea praeterijfle & 
tolerafle, aduentuajtem Chrifti &nouiTe- 
ftamenti, quodad remiflionem peccatorum 
cfficc?xeft, iam ea planeremififle& aboleuif- 
fe.Vide Roa).$.i<).i6.Promiflionem) h.e. has- 
rediuitempromiffjm. Sicpromillionisnomcn 
accipit Apoftolus Rom.4.13. 

16 Nam ~\bi Tejlamtntum) Probat non nifi 
morte intercedente > Chnftum Mediatorem 
efle noui faederis feu Teftamenti. Arguinen- 
cum eft a n^turaTeftamenti , qu^neceflario 
poftulat Teftatorismortemintercedentem, fi- 
ue argumentum cft a neceflVio Teftamenti 
adiunao,quodeftintercedens mors Teftato- 
t\u Scquitur ereo ad hoc vt fit Chriftus Me* 



UO ANAI. IOG. IN IPIST. 

dialor noui Teftamenti , fiue quod idem eft, 
nouum teftamentum fit ChriiliTeftamenturoj 
neceffe efle vt Chrifti mors intercedat. 

17 Tejiamentum enim ) Probat mortem in- I < 
tercedcntem neeeffarium effe Teftamentiad { 
iundum, ab effe&o quodam mortis , quod in 
co cernitur , vt ratum faciat Teftamenturo, in 
hanc formam. Mors teftatoriseft qu^ratum 
facit teftamentum. Ergo vbi teftamentum,ibi 
xnors intercedat neceffe eft : alioqui enim fine 
morte teftatoris ratum effe teftamentum non 
poceft. Qttdndoymdtm ) Probat hoc mortis 
Teftatoris effecfcum, acontrario vitasteftato- 
xiseffe&o. Teftator dum viuitnon valetneq; 
ratum eft eius Tcftamentum.Ergo mortuo de- 
mum teftatorc valet, & ratum eft eius Tefta- 
jmentum. 

18 Vnde nefrins) Hoc alterum argumentum 
cft , quo probat , non nifi intercedente morte 
ChriftumeffeMediatorem nouifoederis ,fiue 
Teftamenti Sumptum efta fimilitudine vete- 
ris Teftamenti , quod& ipfum Deo non eft 
dedicatum abfque fanguine. Quamobremno- 
uum efeiamTeftamentum necelfario poftulat 
fanguinem Mediatoris. 

19 Cum enim) Probat ex effedis aliquot Mo- 
fis depromptis ex libro Exod. 24. vetus Te- 
ftamentum abfque fanguinededicatu,& Deo 
coni*ecratum,non fiiiffe. Primum Mofis effe- 
ftumfuitjquofumptofanguine yitulorum & 

hirco- 



IA D H B B. C A P. I X. UT 

hircorum &c.fimu! & librum, & totum popu- 
lum afperfit. Hoc effefium Mofis circumfcri- 
bitur fuo tempote , nempe poftquam Mcies 
I omnia mandata Scc.Mandata leeundum lcgcm 
| inteliigic,mandata illa qusein lege Dei ennt 
comprehenfa. Cumaqttd) H<u*umrerum non 
quidem fir expreffi mentio Exo. 24. vnde hax 
recitantur , verumiftastanqucim ordinariead- 
hibitas tum quoque fuifTe,coliigiuir ex alijs lo 
cte^ bi ifta diferte pr^cipicntur. Librum) nem- 
pefoederis. Totum pepulum) Ideft, duodecim 
ftatuas,quas illic erexerat ad repraefentmdum 
duodecim Trabus Ifraelis. Quemjdmodum 
per altare rept ^fentabatur Deus fcedus cum il- 
lis contrahens. 

20 Dicenshicefi) Hoc eft verbum cum figno 
conjun&um , quo fignum fiuc ritus externus 
explicatus eft a Mofe. In Sacrameto enim duo 
funt, fignum vifibile & verbum audibile. Hic 
tfifanguis) Senfus eft , hic fanguis quem habeo 
incrateribus, eftfmguisTeftameoti. Explicac 
enimMofesvfum nlwsfariguinisqijehabebaC 
in crateribus,populum quoque jfpcrgebat. 

21 Infuper autem)\?erou \n effectisMofis.Vt 
librum & populumtom,ficT.ibernaculum & 
omniavafafacriminifterij fanguine afperfit. 

22 Etomnia) Inducboniscompendium eft, 
Secundumlegem) id eft , legalia , fiue ^d iegem 
pertinentia, h.e.dd vetus teftamemum^quod 
hic Lex appellacur. Et tbfawf) Vt ptoxime do- 



121 ANAL. LOC. IN E P T S T. 

cuitipfum vetusTeftamentumnonfuiflecon- 
fecrtitum Deo fioe fang jine ; ita hic docet ve- 
tu$ Teftamentum impletum non fuifte abfque 
fanguiniscfFufione. Implebarur autem vetus 
Teftamentum , cum peceata populi remifFi 
fuerunt ,quorumin ipfo fcedere remilfio erac 
proaiida. Ergo vt foedus iplum non erat iftam 
fine fanguine, it? neque impletum erat fine 
/anguine. Sicresfehibet in nouo fcedere , in 
quo , & propter fmguinem Chnfti pacifcitur 
nobifcum Deus nouum fcedus , &c propter e- 
undem illum fanguinem fccdus illud l&um 
implet & exequicur in nobis juftificandis Sc 
feruandis. 

23 Itaque neceffe) Concludit neceflitatem 
mortis Mediatoris noui fcederis,quam pro- 
bandam fufcepit verf. 16. Conciufio iUuftrata 
eft perd.flimilitudinem vmbrarum , & figura- 
rum, nc (i dixiffet: Quamobrem vt necefte 
fuit vmbrasrerum coeleftium purificari&de- 
dicarirebusiftiufmodiearnalibus,vt fanguine 
vituIorum& hircorum :ita neceffe fuit resi- 
pfascceleftesin nouofoederepurificarifangui- 
neMediatorisChrifti. ViSimas ippellac quii 
tamen vna fuerit Chrifti vietima, fortaffis 
propter vnius illius vi&ima? multiplicem v- 
furu ,inpurgandis multis rebus eocleftibus& 
fpiritualibus. 

24 Non enim in mknnfaSlum ftcrarium tn- 
grefus efl chriftm , fuodftt exeplar^erohcrano 

refj>on- 



A D H E B. C A P. I X. JU 

rcjjtondens >Jed in ipfum coelum 3 l>t appareat nun c 
m conftecluDeipro nobis. 

25 Ne^uelttfepe cfferatfemetipfumftcutPon- 
tifex tngreditur tnfacrarmm quotanms cumfan- 
guine aiieno. 

26 (Alio^%in oportwffet eumfpepdffumfuiffe 
4 condito mundo^ fednunc femel in conjummatror.c 
[cculorum , ad abolendum peccatum , pcr immoU- 
tionemfuiipfius patefaflus cjt. 

27 Etftcut illud fiatutumeft hominibuslttfe- 
t mcl^oriantHr^pofreale> ludicium. 

2S Ita cr Chriflusfemel oblatus lt multorum 
f'Ccatatolleret,altera~\iceab(aucpeccatoconJj>ict- 
eturijs qui ipfum expcciant adfalutem. 

Non entm in) Haclcnus diorefiio fuic. Nunc 
rcuertitur adinftunt.m} compar^rioncm Pon- 
tificis Chrifti, & veteris Pontificis : & ad prar- 
rogatiuas illas Chrifti Pontificis , dequibus 
verfibus 11. & 12. Oceafio arrepta eft ex 
proximis verbis, quibusd;xit Chriftum potio- 
rem efte vi&im.im omnibus vi<5iimis illis Le- 
g-Iibus. Hmcdepi^ftjntin Chrifti Pomificis 
^git. Primo autem repetit prarrogatiuam illam 
qua? fuit fupraver.u.eaqueeum pra?fcrr veteri 
Pontifici. Vetns Pontifex ingrciius cft facra- 
rium mmufaftum, quod exernplu* duntaxac 
fuit vcro facrario refpondens. At Chriftus no- 
uus Ponnfex, non ingreflus eft in manuf.ifium 
faerarium&c. fedin ipfum ccelum &c.Vt ap- 
pareaOIngxdtus Chrifti in ccrlum a finc iuo 



224 ANAt. L O 0. IN E P I S T* 

commendatur, qui eft vt apud Deum interpcl- 
let pronobis.Rom.S.jS.i.loan.z.i. 

25 Nejue^tfape) Hoc verfu h^bes repeti- 
tdtn lecundam & tertiam piaerogatiuam : de 
quibus fupr^vcrfu n. quibus ipfis fuperatve- 
terem illum Pontificem. Vetus Pontifex in- 
grdfuseftin Sjcrariumcum fmguine alieno. 
Ac Chriftus femetipfum obtulit. Vetns Pon- 
tifex fcpe obtulir, nempe quotannis. At Chri- 
fbs.non fa?pe>fed femel tanrum obtulit. 

z6 tAlioquioportniJfet) Probat Chdftonon 

fepe fuifle ofFercndum femetipfum , ab abfur- 

do,eoque dupiici.Primum eft qu<a fi oportuif- 

feteuffi tspe fe offerre,opo?tuifieteumiion 

ciodo ja?pe p aftum cfte,(ed etiam fepe paffum 

eile a condito mundorln hanc formam. Si o- 

ponuiflec Chriftum fa»pe offerre femetipfum, 

oporruiflet eum fspe puflum & mortuumfu- 

ifie a condico mundo; Athoc eftabfmdum. 

Hrgo &c. Sequela propofitionis fie oftendi- 

tur Prirnum quia offerri Ghriftum,eft pati 

n ac mori. DeinJequu fi vnicaChnfti ob- 

o femel ficlvi fuo tempore non fufficiat ad 

liticriem omniumpecc.iroruminde acon- 

•nundo 3 prn:teri{orr;m,pra^fentium, &fu- 

rum , fed oporruilfet eum fiepe offerri, 

ofe&o initium murtisipfius pevendom fii*- 

ilec a condito mundo, quo nimirum tempore 

crenit peccatum. Narti u tepe fien dcbeat- ob- 

tetio propeccatO|CertenecciIecft incipiat ob- 

latio 



A H E B. C A P. X. J2£ 

latiorfjuo tempore primum peecatum coepit<S£ 
commiflumeft. Sednunc) Corre&ioqucedan* 
cft ; quapronunciacChriftum,nonf«Tpe > fedfe- 
melpailum effe ,nonacGoditomudopdiIum ? 
fedin confummatione feculorum,h. epoft- 
quam vcnit plenum illud tempus , a Parre fci- 
licec conftiturum. QA. 4. 4. sld abolcndum) 
Hic finis cur Chriftus fcmel fit pailiis t^ntiim* 
idqueinconfummadone iecuiorum. Eft au- 
temad abolendum peec.;tum, ingenereom- 
nium temporum,p:£teriti,pr£ieni)s,futuri. 

27 Et ftcut) Vc vidctur occurnt.fcandaio 
paffionis Chrifti,tx eo quod obtationem ifta 
lemelfi&am ingcqs Chnici giona eonfccuu 
fir,oftendens fecunda vice abiq; peccato con- 
fpiciendum effe.i.eum gloria, vtpote gloriofu 
nuindi Iudicem.Illuftratur ha:c fententu llmi. 
litudinefumptaib hominibus,quorum morte 
non iteraMm^fed femel fi<9am,idq; ex Dei in- 
ftituto, fequirur iudicium.Generale illud iudi^ 
cium videturinteifigere inquolefus Chrifius 
f jturus eft Iudex.Sic & Chriftus, poft ohlatio- 
nemipfius fidim ,confpicieturgIoriofusiIIe 
ludex , ad faluteipforum qui illum expedtant 
ad judicium illud vcnturum. Aiultom.^eccdtd) 
Innuit efficaciam vmcx oblationis Chrifti fe- 
mclfa&ae. Namvnicailla obiatio efficaxeft 
ad tollenda , non vnius tantum, fed multorum 
peccata. ^sfhfjue feccato) Nempe quod ipfi$> 
cum oblatus eft in cru ce,imputatua* eft. Nam 



llG ANAI. LOG. IN EPIST! 

quinonnouit peccatum* pronobispec&itum 
factus eft,vt nos efficeremur Iuftitia Dei in eo. 
i.Cor.j.ii. Pecc ito impuiato dicitur Chnftus 
mortuus fuiffe iemel. 

^yfrgumentum Capitis decimi. 

Hoccapiteprimum alijs duobusargumentisoften- 
dit Chriftum non fsepius offerendum, fed vnicam eius 
oblationemfufficere,adverf. 19. Deindereditad infti- 
tutam exhortationem,ad perfeuerantiam in fide : eiuf- 
que argumenta duo adducit, nonum & decimutn , ad 
verf. vfque i6.Tertio vndecimu eft exhortationis argu- 
mentum , in quo immoratur ad verf. 31. Poftremo de- 
hortaturab Apoftalia,argumerofumptoabaffli£tioni- 
bus, quas iam ante perpeffi funt pro fide , ad finem ca- 
pitis. Vbiobiteretiam inferuntur argumenta exhor- 
tationis principaks duo , duodecimum& decimura- 
tertium. 

c A PVT. x. 

1 Lex emm~\mbiam obtinens futurorumlono- 
rum> non exprejfam formam rerum, ys hofiijs quM 
fingulis anms eafdem contwcnter offerunt> nunqua 
foteft accedentes fanttificare. 

x ^Alioqm defuffent ojferri> propterea ^u odfa- 
crificames>Jemel furgati> nullorum peccatorum 
AmpUus cjfentftbi confitj. 

3 i/itmtjlii hc repetitamentio feccatorur» 
quotamis. 

4 Non enim fotefl fanguis taurorum &> hir- 
corum auferrefeccata. 

5 QuAfro- 



'a d hsb. c a p. x. 127 

f Quaprofter ingrediens mundum^dicit Sacri- 
fctum £r obiationem nolutjtt, corpw autem apta- 
ftimthi. 

6 Holocautomata o* boftampro peccato non 
dpprobaflu 

7 Tunc dixi , Ecce adfum (in capite Itbrifcri- 
jptumeji de me )^t faciam , Dcus , ~\oiuntatem 
tuam. 

8 Qjmmfuperius dixijfet } Sacrificmm & obla- 
tionem , %r hoiocautomata->& hojttampopeccatv 
nolutfii , ne^ue approbafxi ( $U£ ty.xta Legem ojfe- 
runtur) 

9 Turtc dixit Ecce adfum 1* faciam % 
jDeus,~\oluntatem tuam.Toliitprtns ^tpoflerms 
Jiatuat. 

1 o Qua *> oluntate fantttficati fumus , per ob- 
lationem corporis Iefu cbrijitjemei faflam. 

11 Omnts igttur Sacerdos adftat quotidie ope- 
rans, c^ eafdemfeptus offerens bojltas , qua nun- 
quampofjint auferrcpeccata. 

12 Btc l>ero^na pro peccatts oilata li&imdj 
inperpetuum confedtt ad dextram Dei. 

13 Id quodjupereji expeftans , dontc inimici 
ipftus fcabellum pedum etusfant. 

14 Vmca emm obiatione confecrautt m perfie* 
tuum e$s qui fan£i:ficantiir \ 

1 j Tejttfcatur auum hoc nobis , gr *pfe Spiri- 
tusfan£lus:nam pofIe.*4uam pr<edtxit> 

16 Hoc eji foedws quod pactfar cum eis pofk 
dies tlloS)dtcit Dominus > Indam ieges meat cordi- 



\ 



IlS A N A L . LOGi I N E P l S tV 

hm eorumy & eorum mentibusea* mfcribam. 

17 Et peccutorum iityue iniqtiitutam ipfimm 
non recordabor amplim. 

1-8 Porro 1'biejl borum remifjioy non eft ampli^ 
ns obUtiopropeccato. 

Lex emm ^mbram) Sequitur argumentum 
feeundum , quo oftendit Chriftum non fepe- 
oftercndumfuiffe,fed vnicam ejusoblationem 
fufficere : in hanc formam. Peroblationem 
corporisIefuChrifti iemel faciam functifica- 
mur. E f go non opus eft ixpc lemstipfum offe- 
rar. Argumentum cft ab effedto vnicse illius 
obiationis, nempe perfectione & fanctificati- 
one aoftri.Integer fyllogifmus h\c eft.Si vnica 
Chrifti oblatio femel fidta fan&ificet , non 
opuseftvtipfe £epius fe offerat. At primum, 
Ergo fecundum. Syllogifmi hujus propofirio 
non eftintextu expreffa : affumptio h^bctur 
poftca , ver f . 10. Conclufio intelligenda relin- 
quitur. Illuftratio^ffumptionis adiffimilief- 
fe&o facrificiorum legaliu prsecedit abinitio 
capitis,ad ver&o. Diffimilitudo haec eft, Sa- 
cnficialegiliafa?piusobIara non fan6tificant. 
At oblatio Chrifti femel fadafan&ificat Pro- 
t^fisdiffimilitudinis delegalibus facrificijso- 
ftenditur pluribus argumentis. Primum habe- 
tur verfu primo,a natura eorum qu# lege con- 
tinentur. Sunt tanttim vmbra #t rudisquse- 
dam deiineatio futurorum bonorum > non au- 
tcm expreffa imago viuis ftiis coloribus de- 

pi&a, 



AD HE6. CAP. X. !2J> 

pi&a: Argumenti forma cft. Lex tantum vm- 
bram obtinet,&c. Lex ergo Sdegalia facrifi- 
cia i quae fingulis annis continenter offerun- 
tur k Pontifice,nunquam pofTunt accedentcs 
fanQificare. 

2 ^lio^mnonm^Secxindum argumentum. 

Si facrifitialegalia per fe fan&ificaflent, anno 

defiiirento£ferri?AtquinondefieruntofFerri: 

Ergonon fan<5tificarunt. Proptcre4quod)Vto- 

bat connexionem.fadta femcl bona cdicien- 

tia noampliuscpus eft oblatione. At fi fan6ti 

ficaifent legalia facrificia feciirent bona con- 

fcientia.Ergo i\ fanctificaffent defijflent offer 

ri.Argumetum fumptum eft anatura fan6ti- 

ficationis,qua? nihil aliud eft,quim confcicn- 

tiaepiu-gatzo,abolitiomaIae confcicntia?, quae 

eftipfa peccatorumconfcientia, & effedtio 

bonae confcientiae. Quiftcrtficajfcnt) Cultores 

vocat cap.jj.v.p.vbi dicit facnficiailla non 

poflefanctificareconfcientiacultorcm. 

3 ^Ct^ui *w)Argumentu tertium acoiunda 
fiueadiundtacuanniuerfariis illis facrifielis 
legalibus, omnium fuperioru peccatoru me- 
tionerepetita. Quotitfs enim oblatiofa<5U 
eft,toties mentio fa£ta eft fuperi orum pecct* 
torum. Sequitur ergo non habuifT© facrificia 
illa vim fan£tificapdi &abo!cndi peccaa;fi e- 
nimiam expiataerantpeGcata illa quorfum 
repetebantur, h.e.fiperpriora facnficia cx- 
piaU&abolitaerant, quorfum cumpoftc- 



1$0 ANAL. IOG, INEPISL 

rioribus facrificiis repetiu eorum mentio 
fiebat?Dehis vide Leuit.itf. 

4 Nonenim poteji jArgumcntum quartum 
abimpotentia fanguinis uuroi u & hircoriL 
Oblaciones illae legaleserant fmguinistan- 
tiimbeftiarum.Atquifan^uisbeinarumnon 
poteftauferrepeccata. Eigo oblationes illac 
noti poffunt fandificaro.Sandificare & au- 
ferrepeccata, idemfunthocloco. Obferua 
toto hoc loco } figuras fiue typos feoriim con- 
fiderariarebusipfisfiguratis. 

y Quapropter ) Ex proxima domonftratio- 
ne, qua oftenfum eft legalia facrificia no fan- 
&ificare,infert fublata efle ea,vt volucas Dei 
de Chrifti facrificio ftatueretur & ponere- 
tur: In hanc fententiam primiim affert verba 
Pfalmiftae de Chrifto loquentis. Pfalm.40.ad 
verfum vfque 8. Deinde ea ver ba interpreta- 
tur,ad verfum 10. Ingrediens mundum) ld eft, 
Dei FiIius,quo tempore homo fa&us eft. Di« 
c*V)Introducitura Pfilmifta Dei Filiuspro- 
nuntians fublata eile a Patre fuo facnficia le- 
galia. Nahic eftfenfushuiusloci,ad verfum 
vfquefeptimum:vt Apoftolusipfeinterprc- 
tatur vcrf 9. quum dicit Tollttfrtm. In hanc 
fententiam fuat cmnia quq dicuntur duobus 
his verfibus, exceptohocquodinferitur de 
corpore ipfi aptato,quibus verbis reccditur a 
vocibus iis,quce habcntur illo Pfalmo : Nam 
illjc habetur,(w^ww ferforafli mihi) pro quo 

hjc 



A D H E B. C A P. tf. Jj^ 

hicUgituxCorptts dptdftimihi. ) Sed fenfus cft 
plane idem^Njm vtrobique intelligitur Filiurn 
Dei formatum efle ad fummum obfequium & 
obedientiam Patris fui. Hoc enim fignificatur 
phrafiilta ,qusehabetur inPfalma^e auriutn 
perforatione * qu# fignum erat feruitutis per- 
petuse. Hoc quoque ipfum fignificatur apta- 
tione ifta corporis> h. e.natur^ humana? aptatse 
DeitatiFilij Dei,quo fxSum eft,vtformarn 
fefuiaceeperit^adhocvt fefc fubmitteret Pa- 
tri, &c obediens fieret ad mortem , mortem 
autem crucis. Qje alij afterunc ad Jocorum 
duorum conciliationem,ego hic pr^tereo. 

7 Tunc dixi)His verbis hubes finem>cur fub- 
lata fint facrificia legalia : nempe vt locus eflet 
voluntati Deide Filio fuo Chrifto , ipfiufque 
facrificio. Hic enim profitetur Filius prom- 
ptitudinem fuam ad fefeofferedum & morien- 
dum, ex Patris fui voluntate. Incapitt) h.e. 
in volumine veteris Teftamentiy vel iibrorum 
Mofis,quorum volumedi&um eft MtpaKn me- 
taphorice a fpecie^eo quod couolutum & con- 
plicatum libri corpus ( vt libri quidem fuerunc 
veteres ) quafi opus opitatum eft. Porro his 
verbis contineri videtur argumentum obe-; 
dienti#Chnftiquam hoe loco ipfepradicar. 
Argumentum elt, quiaficdeeo inveteriTe- 
ftanaento fcriptum eft. Seqnitur crgonecef- 
larioipfi faciendum effequod vult DeusPa- 
uv, vc conftcc Scriptur^ facra fua veruas, & 

K z 



Ijl ANAL. LOC IN IPIIT* 

Deusiuftificeturinfermonibusfuis.Rom.3.^ 
8 QHumJhptrius ) Sermonem hunc Chrifti 
qui habecur Pfal. 40. Apoftolus exponitde 
abolitioneiacriHcioium legaJium.&conftiru- 
lione obedientia? & facrificij Chrifti. Nam 
priora Chrifti verba fignificant ( interprete A- 
poftolo ) fublata effe facrificialegaha: pofte- 
xiora vero,quibus dicit,Ecec adfum &c.figni- 
£cat Chrifti faciificium ftatutum. 

10 Qna l/oluntate ) Hadenus fuit illuftrat Jo 
affumpuonis fyllogifmi* quihuiusloci eft, a 
diflimilitudine lcgalium facnheiorum. Nunc 
autcm hubetur lpfa affumptio y fiue dillimili- 
tudinis apodofis. N^mdiflGmihtudinis mcm- 
i>ra harcfunt. Lcg^lia facrificia ixpiiis oblau 
xion fanfiificant^Chrifti vero oblatio femcl fa- 
fta fan&jficat. Notandumquodfanftifieatio- 
iiis hoc cffe&um tnbuat pnmum voluntati 
Det,tanq aam cauffe, deinde obtadoni corpo- 
ris Chrifti, quiaoblatio corporis Cnriftifuir 
cx Dei voluntate. Iure igitjr effectum obla- 
tionisChifti adfcribiturDeiPa«is voluntati* 
vtipfi cumFiliofuo fitgloriafan&ificationis 
Doftrx. 

II Omnis igitur Sdcerdos ) Hic repctit inte- 
gram diflimilitudinem: Protafisdiffimilitudi- 
xiisde hoftijs legalibus habctur hoc vcrfu iu 
Apodofis ver6 tribusiequentibus. Qgdtmtn- 
fttam) Hoc idem eftcumeo quod dixit vcrf. 
1. Nunquara poiTunt fantfihcare feu perfi* 

ccrc» 



A D H E B. C A P. X. 1J5 

cerc. Namperfe&ionis qu#cfFe<5tum eftob- 
lationis Chrifti, p^rs quasdam eft pcccati abo- 
litio, fiueremiffio. In hae itaqocp <rtetotum 
intelligitur. 

12, Htc^erl) Apodofis diflimilituJinisquas 
'fyliogifmi aflTumptio elh Sedetdd dexteram) 
Iufta diflimilitudo poftulabat vt diceretur, 
Chriftus vniea pro peccatis vi#iouoblata,ia 
perperuum durante,kn<l)ficat nosrverum pro 
fan&ificatione poiuit feflionem Chrifti ad 
dexrecam Patris , qu# fmfiificationis noftrt 
coniequens eft,& necefTirio cam antegredien- 
tem pnefupponit. Nam tum demum coepit 
Chriftusfederead dexteram Dei, & gtoriara 
fuam adeptus eftjquumvi&imafuafemelob- 
laca, fuos fan&ificaffet ac perfeciflet. Vnde po- 
ftea verfu 14. feffionis huius ad dextera m Dei 
rationem reddit ex co <juod vnica fui oblatio-' 
ne fuos fanfiificarit. 

ij Idquod fapereft^Hzc verba innuunt non- 
dum efle perfe&atn & complctam Chrifti , e- 
tiim ledentis ad dextenm Patris , gloriam» 
NamChriftus ad dexteramPatrisfedens,ex- 
pe<5hrdonee inimiciipfius fcabellum pcdum 
cius fiant, Confer hunc locum cum co qui eft 
i.Corinth.ij. 24.2^. i6.Confecr4uitin) Senfus 
eft.Perfecit atque abfoluit eos,qui fan&ifican- 
tur : quo fignificat perfeSionem hanc poficam 
iti fan&ificatione. 

15 71^/j?f4^4^^)Sequiturargumcntum 

K , 



Ij4 ANAt, LOG. IN EPIST. 

tcrtium>quo oftenditChrifti oblationem illam 
femel fadtam fufficere. Argumentum eft ab ef- 
fe&o illius oblationis , peceatorum rcmiffione 
&oblationc,qu£parsqu<£Jameftperfe&ionis, 
qua pro argumento vfus eft proxime.Namper- 
fe£Honisnomen(vtmini videtur^comprehen- 
dic in fe omnia fimul beneficia , qux Chrifttis 
morte fua nobis promeritus eft,in quibus cen- 
feturpeccatorum remiffio. Syllogifmus eft. 
Vbieftpeccatorumremiffio > non eftamplius 
oblatiopropeccato. Atqui ex vnica Chrifti 
obhtioneeft peccatorum remiffio. Ergonon 
eftamplius oblatio Chrifti , fiue fufticitvnica 
illa oblatio. Aflumptionem confirmat tefti- 
monio Spiritus fancti loquentis Ierem. 51. 33. 
Primumpt^fjturSpiritum fanftumhocnobis 
feftificari. Deinde teftimonium Spiritus in 
medium adducit , itl qi:o reftimonio promiflio 
fa&aeftremiffionispeceatoruomnium. Pec- 
catorum ifti remiflio promifta intelligenda 
eftfutura in fcmguineChrifti, quinoui fcede- 
risMediaror eft. Videquardehoc teftimonio 
diximus fupra.cap.S.verf.S.&deineeps 

18 Porro^bt) Syllogifmi propofitio. 

ip Qwum igitur^frdtrcs^hdbedmus Ubertdtem 
tngrediendi Sdcrdrium per fkngutnem lef* y 

20 £d l>id audm dedicduit nobis recentem & 
~\>iudmper ^elum^hoc efl } pcr cdrnemfudm: 

21 Quumc[uehAbcd,m\}$ Sdcerdotcmmdgntiy 
prjtfeEium domui Dei. 

11 Ac- 



A D H E B. C A P. X. ij5 

2,2 ^ccedamus cumliero corde,& certd perfa*- 
fionefidet,puris cordihus a confcientia mala. 

2.5 Et abluto corpore aauapura , teneamus con- 
feftonem fyei non ^actliantem:) fidelis enim eft 
$ut promtfit.) 

2 4 Et ohferuemus altj alios, ~)>t nos acuamus 
adcharitatem & hona opcra. 

25 Non deferentes agertgationem ntftri mu- 
tuam^ftcutimos cHa%thufdamy(ed adbortantes 
alij alios> tdaue et magps anod ^tdetts illum diem 
appraptnquare. 

Quum tgitHr>jratres, )Ha£tenus de Pontifi- 
catu Chniti , inde a principio c tpitis ad hunc 
vfque locum. Nurc redic ad inftuutam exhor- 
tationem , qua ai perfeuerantLm in fide ad- 
hortatur. Hie itaque habemusexhortaticnis 
argumcntum nonum , quod fqmptum eft a li- 
bertace ingrediendi facrarium ccelefte : in hanc 
formjm. Quam habemus libertateta ingre- 
diendi (acranum, aecedamuscum verocorde 
&c. Athabemuslibertatemingrediendifacra- 
rium.Ergoaccedamus. Perfangutnem) Liber- 
tatem hanc ingrediendi facrarium explicar, ex 
cauffa efficiente meritoria % fiue pretio quo re- 
dempta eft>nempe Ghrifti fanguine. 

20 £0/4)Libertatemingrediendiexplicat 
deinde a via per quam ingredimur Sacrarium 
ccelefte. Viam hanc defcnbit,primumexeo 
quod dedicata fit a Chrifto & confecrata.De- 
ipde ex eo quod recens fit.Tcrtio ex eo cjuod 

K 4 



%}6 A N A L. 1 G. IN EPIST 

viua fit. Quarto viam ipfam expreffe noml- 
nat, vocatque velum , h.e.vt ipfe exponit car- 
cem Chrifti,quamvelum voeatpcr allufionem 
ad velumquod pr^tendebatur Arcae Dei,qua5 
collocabatur in Sjnfio fan&orum. Sicenim 
naturae humana* velum praetenditur Deitati 
Chrifti,cuius typuserat arca fcrdcris. 

21 Quume^e hdbe4mus)Hoc exhortationis 
argumentum eft decimum 3 apraefe&o domus 
Dei , fiue facrarij in quod ingrediendum eft. Is 
autemeft idem illePomifexmagnus,dequo 
ha&enus.Cum igitur & aditus pateat ad fjcra- 
xium ccrlefte , & Pontifex nofter fu prsfefius 
domuiDei^fiuefacrariOjquid vetatquo minus 
ingrediamur & accedamus? De Chrifti pra:- 
fe&ura in domo Dei 3 vide fupra 6. 3. At Chri- 
ftus vt Filius domuifua? praeft. 

21 *y€eceddmHs)Hxc altera eft parspropofi- 
tioniseonfcquentia?,qua»inceptaeftaverf.i<>. 
Continet autem plures in fe partes , fiue mem- 
bra plura,quorura primum habeturhoc verfu. 
Eftautemopus fidei, quod ccrnitur inacce- 
dendo ad facrarium , fiue in ingrediendo Sa- 
crarium ccelefte. In accedendo triarequirit. 
Primum cor vcrum , h. e. finceritatem cordis, 
quod Paulus cor purum vocat. 1. Timoth. 1. 5. 
Secundum eft 7rA«p o<p*p/a fidei*quam eode fen- 
lu illo loco Paulus fidem <* vv7ronfiTo\ appellat. 
Tertium eft purificatio cordium a conicientia 
nula, quam Paulus illo loco bonam confci en- 

tiam 



AD H E B. CAP. X. 137 

fiamnuncupat.HisigiturtribusmodisoporteC 
affedum eifeejus ammum 3 qui accedit ad D- 
crarium illnd coelefte. 

25 Et alluto corpore ) Secundum membrum 
eftpofteriorispanispropofitionis confequerj^ 
ti#,de quadiximus.Eftautemperfeuerantiain 
operefpei. Opus [pei eftconfeflio nonvacil- 
ljns,h.e.conibnsccnfeflioqu£fpeitribuitur, 
quia fpes vit# ^terna^ facit vc confiteamur 
Chriftum coram mundo. Gloriamurfub fpe 
gloriae Dei. Rom. 5. 2. In cer.enda confeilione 
ipei requinc corpus abluti.m aqua pura,h.e. 
fan<5tific Jtionem hominis^quam adumbrar per 
legales& externasdblutionesfordium corpo- 
ris. Aquam puram intelligit Spititum Dei 
fan&um, cujus typus quidem erat aqua illa 
; legalis , & cujus fymbolum eft aqua Sacra- 
■ mentiBaptiflimi. Fidelisenim) Rationem per- 
feueranti^e in confeilione fpci int'erit,a na- 
> tura >hoceft, veritatefiue fiJelitate Deipro- 
mittentis. Deus qui promifit natura jfua ve- 
rax eft & immutabilis. Ergo perfeueremus 
ineonfeflione ipeig!ori# illius quampromi- 
iitDeus. 

24 Et olferuemv* )Hoc tertium eft mem- 
brum propoiitionis , eft autcm charitat is opus 
pofituminobferuarione noftri mutua. vtnos 
Acudmws) Obieruationem quam dixic ,in eo 
ponir,vt alij alios viciflim acuamus ad chariu- 
tem,& charicatis opus. 



I38 ANAL, LOG, I N £ P I S T. 

25 Non deferentes) Qumum eft propofitionis 
membrum, nd quod quarto ioco adhortatur. 
Cotinetexercitiumpieratis , quodcerniturin 
celebrandis fjcris ccetibus & coicionibus San- 
£onim.> quas hic \7n<rvv*.ytoyis nomine intel- 
ligit.Primum dehortacur adcfertione Ecclcfi- 
afticorum coetuum : deinde adhortatur ad eo- 
rum celebrationem , quam inte!ligit.,cum dicit 
adhortanfes ahj alios, h. e.in vnum coeuntes, 
vcadhortationeSjinftrudtiones^confobtionef, 
& carter<i hujufrnodioflici yn EcdefiaDei ha 
beanciir.ftrfftf) Obirer reprehcnditnoamrrios, 
qui ccerusfacrosnon freqientibant. Idqueeo 
md?is ) Exhortitionis hujus argumentum,a 
propfnquicate vltimi iilius diei,cujus teftera 
appsUat ipforum confc^cntiam (videtis) inquit, 
h.e.hujus rei iplt cftis confci j 

26 Nam Jil^ltropeccduertmus poft dcceptdm 
eopnttionem ^erttdtis , non ddhuc pro peccdtis reli- 
au,aeJ}l:oftia. 

27 Sed horrendd ^udddm expetldtio iudi- 
ttj,<gr ignisfcmor > qut deuordturus e(l aduerfd- 
rtos., 

28 Qui contempferit Mofts Legem dbjque mi* 
fericordid ex duorum dut triu tefltmonio moritur. 

19 Qudnto ( putdti* ) dcerbiore fupplicto dt- 
gnutcenfebitur qut Ftitum Det conculcarit, & fan- 
guincm fcederis.per quemfuerdtfdnttificdtus , pro- 
fdnum duxerit > £r Sptritum grdtite contumcitd, 
**ffeurit> 

30 Noui- 



A D H E B. C A P. X. 139 

50 Nouimus enim eum^uidixit , Meumesi 
Mctfci , ego repcndam, dicit Dominus. Et rurfum y 
2) ominus tudicabit fopulumfuum. 

31 Horrendumesl jnadere in manus Dei~\wi. 

Non f%~\ltr6) Argumcntum fuperiorum ex- 
hortationum , apcrna Apoftafn? Sc defedtio- 
nis : quafi dicat,fi non perftncrimus in fide, in 
(pe, in ctaritare &c. fed poft acceptam verit.i- 
tis cognitionem vltro pecc^uerimus ,nonad~ 
hnc &e. vltropeccautrimus ) Hs verbis habe- 
turdefcriptio qused^m Apoftafia^fiuedefe(5H- 
onis , fiue peccaci in Spiritum fanftum. Pri- 
nuim eft peccatum,dcindc eft peccatum in ve- 
ritatem ipfam , h. e. in Eudngelium Chrifti: 
Nam qui peccat in Spiritum fanchim , oppu- 
gnatipfum Euangeliuro; Tertio eft peccatum 
in veritatem Euangelij ngnitanr.Narn qui pec- 
catin Spiritum fanclum , non ex ignor* ntu, 
fedex fcientia , & contra confcienti.im fuam 
pecca r . Qoartci peccatum eft quod vltro ad- 
roittitur>& fponte, hoc cft, ex m.ilitiofo animi 
propofito. Nam qui pe.ccjtin Spiritumfan- 
flum ncn ex infirmitate peccat, fed ex malitia 
Sc pertinacia animi. Fofi acceftam) hoc eft, 
poftquam lemel fueritilluftratus,guft<iueritque 
donum ccdefte. Heb. 6. ^.& deinceps. Non 
ddbucpdeft , nullum eft facrificium rcliquum, 
quo expietur ejus peccatum : quod fi enim 
ellet , ilJud elTer vel Chrifti ficrificium , vei aU 
terius cujufdam noui Mediatoris. Sed Chrifti 



J^O ANAI. IOG. IN EPIST. 

facrificiumnoneft:nam poftquam femelad- 
miffum eft hoc peccatum , quod vocatur in 
Spiritum fin$;iim,quo coneuicatur Dci Filius, 
profinatur fanguis faederis , & Spiritus gra- I 
tia: contumelia afficitur. IamChriftifacrifi- 
cium ad eom qui fic pcccauit , non amplius ,] 
pertinet, & qui fic peccauit, amittit prorfus jus-j 
oranc in Chnfli facrificium.Ergo non eftChri- j 
fti facrificium quo expiatur hujufmodi pec- * 
carum. Noneftalterius cujufquam nouiMe- ; 
diatorisfucrificium, quoexpiatur hoc pecca- 
tum:Nim nouus aliquis Mediatordari non 
potefljvt neque nouum foedus gratise.Sequitur 
ergo nullum pro peccato hoc reliquum effe 
facnficium. Heb. 6. 6.pro eo quod hic dicitur, 
nonadhuc-pro peccatis &c. habet fieri non 
poflevt denuorenouenturper refipifcentiam. 
27 Scd borrenda) Hoealteraparspoenae eft. 
Namprimafuit , quodnulla fit peccati remil- 
fio : h#c fecunda eft , expe&atio Iudiei j futuri. 
H mc horrendam vocat , quia vel ipla expe- 
datio inferorum horrorem mcutit. Porto hor- 
rendaexpectatio hoeloco nihil aliud videtur ; 
efll j ,quam metus qui fpei opponitur. Narn vt 
fpes eft futuri boni,ita merus eft futuri mali. Et 
igms) Ha?c fpecies poens eft futur^ fiue judi- 
cij,nempe abfumptio per ignis feruorem. Qui 
demraturus) Deferiptio qua^dam cft feruoris 
ignis quem dixit , ab effc&u fuo , qui eft in de- 
uo randis aduerfarij s , hoc eft > i js qui Deo tan- 

quafli 



AD HEB, C AP. X. I4t 

quam hofli bellum indicunt , Sc elatamanu 
peccant. 

28 Qtn contemfferit ) Poenam hanc quam 
dixit confirmat ex minoriexemplo ejus, qui 

ontempfit Mofis Legem. Simile argumen- 
$um vide Heb, 2/2.3. ^fhf^ue mifericordid) 
Notaquum Deus jubet mcrteafficercpecca- 
torem , tum pra^pofteram efle mifcrieordiana 
«jua ei parcicuu 

2 9 Qui Filtum Dei) His omnibus modis pec- 
cat apoftata, &qui a veritatedeficit. Heb. 
6. 6. in eundem fenfum dicuntur apoftata: 
rurfum crucifigere fibimetipfis Filium Dei, 
& ad igndminiam exponere. Triburs modis 
diciturhic peccareapoftata. Primum peccat 
in Chriftum, qua \dyo$ eft> & Filius Dei. De- 
indepeccat in Chriftum 5 qua homoeftcru- 
cifixus. Terrio pcccat in Spiritum fanflum. 
Vndeapoftafiaifta vocaturpeccatum in Spi- 
ritumian&um. 

30 Nouimus entmeum) Alterumprencfiue 
fupplicij apoftafias argumentum ,^ teftmonio 
ipfiusDei,quiprofitetur fe vltorcm omnium 
peecatorum.Vide Dcut.32.35.R0m.12, 19. 

31 £*r#ry^j»)Hocalterumeft tcftimonium 
idipfum confirmans cx eodcm loco. Deut. 32, 
36. Horrtndum eji) Conclufio cft hujus loci 
i*i$t$vniJi*TiKii Dtt Ifiui) Hoc epitheto viui, o- 
ftendic quod dixic , horrendiwn effe incidere 
in ejus nuuus. Naxncum qui manibus qua§ 



141 ANAL. LOG. I N. EPIST. 

jftiis pcccatorem difcerpit,adeo viuus fit,&po~ 
tens ac robuftus,necefle eft horrendum cfle in 
ejus manus ineidere. Sic i. Theff. i.^.grauita- 
tem & ^cernitatem fupplicij impiorum arguic 
a potentu glori^e Domini. 

yil^euocate^eroin memortam Jupertores dies,! 
qmbud pojifuam illuflrati fuijfit, ingcns certamen 
affitVttonumfuftnuifiis. 

35 Partw» amdem , dum £r> cumprolris , & 
turn oppreffomkus^ in theatrum efisprodulliipar- 
tim 1 eroy dumfoi^fallt ejlis eorum aut tn eofatvu 
l>erfmtur m 

34 Nam Cr* deliinculis meis mecumdolui- 
Jiis > CT dtrepttonem facuitatum leflrarum cum 
gaudio accepiftis , Itauiftretts vos habere apud 
~\os potioremfubfanttam in ccelts,0" oma perma 
neat. 

35 Ne igitur altjctte lileram illam profejjio- 
nem l>eslram y au& magnamhxbetpr<£mtjretrtbu- 
ttonem. 

3 6 Nampatientia lobis efi opu* y "\t "\oluntati 
Dei obfeauutt reportetts premifjionem. 

37 ^Adhuc enim tanttllumjantillum^nt^p&my 
gr wi 1/enturus eff,l>eniet>neaue tardabit. 

58 luttus autem ex fde ^tuev.at fi quisfejub* 
duxertt^nonprobat eum animu6meu4. 

39 ^At nos non tj fumus aut nos fubducamus 
dd extttumfed aui credamus ad anim&falutem. 

Reuocate lero ) Dehortatur a defe&ione fiuc ' 
apoftafia > & hortatur ad pcrfcuerantiam, ab af- 

fli<5honi 



AD HEB. CA P. X. 145 

fli&ionibus quas fuperioribus diebusprofide 
Aint perpeifi. Nam non decet eos tam muita 
pafibs efie fruftra. Gal.3.4. Propofuio ex- 
hortationis hoe loco ePt,vt reuocent in mcmo- 
nam iuperiores dies :non enim e memoria 
noftraexcidere debet fupcrior noftra condi- 
tio,fiue profpera fiue aduerfa. Mernentote vos ' 
quondamGentes in came.Eph.2.11, 12. Qui- 
buspoftqutm) Definitio quaedam e& (iiperio- 
rum dierum, ab afihttionibus quibus illis die- 
bus exercitati funt. Illuftratifmflis) Tempus 
afflictionum notat , quod erat non ame fidem, 
fed poft fidem & illuminationem. N.im ndem 
&illuminationem mentis fequitui Crux, Dei 
confilio immiffa ad fidem explorandam. Cer- 
tamen vocat affli&ionum, quia cum afflictio^ 
nibus certamus &c confli(5tamur in htfc vita. 

35 Partim qui&em ) Diftributione expiieat 
afflifiionesqiusdixit : partim erantaffiictio- 
nesquas ip£ perpeiii funt , partirn eront $-i//^~ 
^AtQs/flc, quaeum afflictis aljjsdoluerunt, Cum 
frohris ) Afflidtionem quam ipfi perpefli func 
in eoponit,quod producti fint ia theatrum 
cum prcbris & oppreSionibus , h. e. quod pu- 
blice& infpecUntequafimundo,& probrofi 9 
&injuriofetra<9auiLr.t. Ergo productioh^c 
inpublicum ? &quafi intheatrui^auget &ex- 
aggerat duo ilia affli£tionum genera , nempe 
probrum & opprefliones. Dmnfoaj ) In hanc 
IcntentialoquiYidcturPaulus.2. Timoth.i.J, 



144 A 1* A L - t?G. IN EPIST. 

cummonet Timothcum ne pudeat eum ipfi 
us,qui tum erat captiuus Chrifti, fed potius fic 
particepsaffli&ionum Euangelij. 

34 Ndmcrde Itinculis^eL&Cs-ifcosiv explicat 
fuperiora afflidtionum membra : pofteriuse- 
nim priori loco declirat,prius autempofte- 
rion .De~\inculis) De (rvp7r*Miia. hae vide Rom. 
n.i^.FIete cum flentibus. Cum gaudio) Non 
dicit fimpliciter perpeffos effe eos direptio- 
nemfaculcatum fuarum; verum addit , cum 
gaudio perpeffos. Hoc eorum affli&ionem 
commendat. In martyrio duo requiruntur: 
Primum, vt fit bona cauffa : Secundum, vt ad- 
fitgaudium. Vtrumque complexus eft Petrus 
i. Epift.4.15. Sedfi (inquitj vt Chriftianus 
affligitur aliquis, ne pudefiit,imo glonficec 
Deumtanquam Patrem. Quibus verbisha- 
bes & martyrij cauffam optimam , nempe 
fidem Chrifti , &gaudium quo afficidebet a- 
nimus inmartyrio. Vt ^ttifciretis ) Ratiocuc 
cum gaudio acceperint direptionem faculta- 
tumfuarum , a fide & fpe quam habebant, 
adepturos fe coeleftem fubftantiam , quam 
cum terrenis facultatibus comparat Apofto- 
lus , & in bonitate , 8c in ftabilitare. Qupd ad 
bonitatem potior eft : quod ad ftabilitatern 
permanet in a*ternum. 

35 N$ igitm) Concludit principalem exhor- 
tationem ; perftandura nimirum efTe in fide R^ 
ucfiducia. Qna) Argumentum exhortationis 

duode- 



iiD HEB» CAPi X^ Itf 

duodecimum,i mcrcede fidei.Nota mcrccdg 
effe, non operum noftrorum,fedfidei,h.e- 
meriti Chrilti,quodfide apprehcnditur. 

56 Ntmpdtientid) Occupatio. Obiicieninx 
pptuit : Dicis fiduciam habere magjiam pr^- 
mij retributionem:nosver6fiduci«e fiuendci 
nullu fru£tu percipimus praeter affli&iones. 
Refpondet.Credentibusopuseflepatientia. 
Vt >&* ) Quo finp ilt opus patientia oftendit « 
Nempe vt pofteaquam ex volutate Dei per- 
pefli fuerint affli&iones,reportet promiffio- 
nem,h.e.promiiram mercede. Nota, promif- 
fioncs vitas aeternae fiuntcuexccptione affli- 
ftionum. Quamobrem cu fidc in pronpiffio- 
nes,neceflanb coniungendaeft patientia,cu- 
ius beneficio dur^musfub affli&ionibus. 

37 <y€&huc enim) Alteraoccupatio.At tardac 
Dominus^ac proinde,non nifi tarde repqrta- 
tunfumuspromiflam mcrceiem? Refpon- 
det,paululum admodum temporis adhue fu- 
perefle dum vcniat Dominus.vide i.Vet.3.9. 
38 IuftHttutem ) Cui dcmum tribuenda fit 
vita in aduentu Dominioftendit,nempeei 
quiiufius eft , hqceft , fide Chrifti juftifica- 
tus , is exfide illa qua iuftificatus cft viuet. 
^Atfi fttis) E diuerfo docet cui non fit tribuc- 
da vitain aducntu Domini , ei nimirum vita 
noneftadiudicanda quifefubduxerit , h. e. 
qui ^fide defeeerit. Nonfrobat) Pro eo quod 
dicendum cutnoii viuet^dixit^ non probaw 

L 



i4< akalI log. in *Viir7 

eum animam ipfius.Hic verfusdefumptus eft 
cx Prophcta Abacuc. cap. z.verf^.vbilegi- 
tur.Eccc cbullatin quo no eftredtusanimus 
ipfius:iuftusautemexfide fua viuet. Verilm 
Apoftolus hoc loco ver ba Prophetar non ad- 
duxit exprofellb, fed talem fententiam ac- 
cornmoduuithominibus fui tepons 3 qualem 
Prophetaolim accommodauitijs quipnfco 
illofeculo vixerunt. Atquehichabes argu- 
mentum principalis exhortationis decimum- 
tertium. 

39 ^€tnosnon)Coneikio e& & mitigatio fii- 
perioris (entcntiae, quac fortaflis durior ac fe- 
ueriorvidcri potuit. Hacigiturcorre&ione 
Hebrqoseximit cnumero Apoftatarum, & 
credentibus accenfct. ^dexitium) Obfcuni 
deterret ab apoftafia & defedione a fide , ar- 
gumcto ^b exitio illo quod manet Apoftatas. 
Z*d 4mmdt/alutem)ObCcurc adperfcueratiam 
in fideHebrqoscxcitat, argumentoi falutcf 
illaarterna,qux manetcrcdentes. 

jirgnmcntum Cdfitis Jndecimi. 

Hoc capitedigreflioeftiocommeodationem fidei, 
ad quam ha&enus eft hortarus.Eam autcm commendae 
ab efFedis,primum generalibus ad verfum^.deinde /pe- 
cialibus,i verfu 4.ad fiucm caphis. 

C A P V T X T. 

I Eji 4utemfides,illud fuo exunt fU£J}er<tn~ 
wr,C7* jua demonftrat yut n§n ~\'id*ntur. 

■ 



AD HEB. CAP. XI.' I47 

X 6b cdm enim tefHmonioJunt ornati mAiores* 

3 Per jidem inteUigimm conjfruflum faijji 

mundum ~\erbo Dei , Iftfua cernimus nonftnt ex 

apparentibus fafta* 

Efi autem fides) Digrcditurin commcnda- 
tionem fidehllius, adquamha&enusefthor- 
tatus : commendatio eft ab effectis , primum 
generalibus, tribusprimis verfibus. Primum 
efFe&om generale eft quod fides fit (ubftantia 
eorum qusefperantur, hoe eft , exiftere fjciat 
res quse nondum funt,fed qua? fperantur.Fides 
exiftere fack eaqua? nondum funt >ex parte, 
non autecn fecundum fetota : nam dum credi- 
mus in promiifiones de vita fututa, praefens 
qusedam eft illius vitx fruitio. Eiquod demon- 
j?r<*f(Idem re afiis verbis repetirur:*At^«V fiuc 
demonftrationem vocat* quiaexparteoculis 
ani trii repr^fentat ea,qu£ fecudum fe tota non 
videntur: nam vtdam credimusinpromiffio- 
nesdc vita £terna,tunc eius ex partc eft fruitio 
& participatio : ita eiufdem afpectus eft ex 
parte. Qu# nonvidentur hoc loco, funtea- 
dcmquse iperantur:nam quod non videmus 
jfperamus. Rom. 8.2^. Hoc igirur locoinnuit 
Apoftolus adrairabilem elle fidei efficaciam, 
qua fitvt quarnon fubfiftunt fubfiftant, quas 
nonvidentur videantur. Quibus verbisnihil 
aliudfignificat, quam per fidem inchoari in 
' fcae vita vitam i!lam a^ernam. 

f ob ^w)Secundum effc&ura generale,fi- 

2 * 



J48 ANAL^ LOC. TN IPIST^ 

des maiorum,fiue Patrum effecit vt teftimonlo 
honorificoaliquo fint ornati. Hoc videbimus 
poftciinindu&ione particularium fideieffe- 
dorum.Nota:Commendatio piorum in veteri 
& noua Scriptura eft ex fide propric. Si qua: 
fit ex operibus exprcfla commendatio, eaeft 
qua per opera tanqium effe&a notiora , argui- 
lur &oftenditurhdes. Ergocommendatioeft 
cx opcribus, non tanquamcauflis , ied effe&is 
& teftimonijs fidei in Chriftum , qu# vera eft 
commcndationis omniscauftj. 

5 P*r^/*/»)Tertium effe<5turn fideigenerale. 
Beneficio fidci non tantum videmus apprehe- 
dimiifque futura,vt in primo effe&u, fed vide- 
inusetiamquaz multis retroieculisfa&afunr. 
,Vi demu s ipfam mundi creationcm, imo per fi« 
dem videmus qua: ante tempora fccularia in 
^terno Dei confilio fuerunt j vt ele&ionem & 
prsdcftinationem noftram. Ferbo Det)Pcr fi- 
dem non tantum intelligimus mundu conftru- 
dum fuiffe , veriim conftru&u fuiffefolo vcr- 
bo & nutuDcij ncqucidmodo,fedcxnihilo 
fuiffc conftru&um. Vtf**) Senfus cft , ac 6 di- 
xifler.adeo vt mundus iltc quem cernimus,non 
fitexaliqua apparente ac fubfiftente materia, 
fed ex nihilOjConditus.Videirtur hsec verba #V/ 
96>v»P*tj*4>£ iubiecta effc f uperioribus. Habet 
enim quandam exclamationis & admiratioms 
fpecicm. 

4 ^AUlferjidem } mniorh pretij /kcrificium 

Utm 



A D H E B. C A *« XI. I49 

altulit Deo quam C*in : fer qudm teftimomum 
ohtinuitquod ejfctiuftm^ teftimonium ferbibente 
Deo de donis eim : cr fcr bdnc mortuus ddbuc lo- 
^uitur. 

5 Perfidem Enocb fuit trdnftdtm , ne ^iierei 
mortem:necfuit inuentm , frofterea quodtranftu- 
ler4t eum Dem : fnufiiuam entm trdnsferret*r,te- 
ftimomu obtinuerdt quodfUcwffct Deo. 

6 ^ftcjnifieri non poteft l>tjinefide quifyudm 
ci fUceat : ndm aui dccedit ad Deum , bunc cre- 
dere oportet ejfe Deum, dcfrtmiaUrginijsfui 
ijpfum reauirunt. 

7 Perfidem diwinitus ddmonitm Notdeijs au& 
nondum ^idebantur^entusy dppdrduit drcdm d& 
ferudnddm domumfuam :ferauam arcam conde- 
nduitmundum, & eim autexfideeff iuftitUfd- 
£lm ejthares. 

8 Perfidelfocdtm yCbrabdm dufcultduit Deo 
JtdhiretinUcuauem dccepturm eratin bdtred*- 
tdte: &> extuit^nefciens *uo ejfet ^enturus. 

9 Perfidem commordtus eft in terrd fromif 
fd yt dltena 5 commordtus eft in T dherndculis 
cum Ifddc O* Idcoh cohxredibm eiufdem promif 
fionis 

10 Expeflabdt enim lirbem hdlentem funda- 
mentd^cutus drtifex &* conditor eft Dem. 

1 1 Per fidem &* igfa Sdrd ^im dd concipen- 
dum femen accept , ac frdtter Atdtu rdttanem 
feperit : auld fidelem effe duxerit eum aui pro- 
miferdt. 

l 5 



150 ANAL. LOS. IN EPIST. 

1 1 Qudpropter &* ex lrno>e6fue iam emortuo 9 
natifmt pofteri, quanta eji afirorum ccelimul- 
titudo y gr quaji arenailla innnmerabilis qua cfl 
ddorammaris. 

ij Secundum jidemmortui funt ifii omnes 
non adefti fromiJfa,fid eminus ea confoicati , fofl- 
quam \pGsfu?JfentferJuafa , £r e.i amplcxi ejfent 
dc profefii futjfent fe hofyites erddnenas ejfein 
tetra, 

14 Nam aui hac dicunt s palam ofienduntfe 
fdtriamqudtrere. 

if Quodft illius memoresfuijfent ex quaexic* 
rant 3 habere foterant tempus ad rcuertendum. 

16 Atqui meliotem exfetunt >hoc cfijaslefle y 
yuaprofter non dedtgnatur ipfe Deus>cognomtna~ 
ri Deus eorum:farauerat entm ex m \rbem. 

17 ^ibraham ^uum tentarctur , obtulit ijaac 
ferfidem{)fnigenitum i mc^iz.m i illum ohtultt is qui 
fromifiioncs excepcrat. 

18 .yfd quem dittnmfueratjn Jfaac ^'ocabitur 
tibi femen. 

19 Cum ratiocinatus fiatuijfet , Dcum ^ela 
mortuis excitare pojfe : ~\nie ctiam tliumfimtlitu- 
dine quadam receftt. 

20 Perfidcm de futuris benedixit ifaac filio 
Jacobo cr Efauo. 

21 Pcrfidem^I dcob moriens ftngulis filtjs lo- 
pfh lcnedixit& adorauit baculo mnixus. 

Zl Perfidemjofifh morijcns de egrefiiom filio- 
rum Ijraelmemtntt, dc^ue ofiibus fuis mandauit. 

23 Pcr 



A D H E B. C A P, X I. IJl 

j . 23 Perfidem , Afo/ej ^aa?» ad^ <^f, o«W- 
I' df w £/? menfis tres ap^renttbus fuu , jao^ 'Wr- 
rent lenufium ejfe puerulum , gr non timuerunt 
zdtElum regts. 

24 Perfidem>Mofcs idmgrdndit renuit "^ocd- 
rifiliusfilis Pbdrtonis. 

V) Potius eligens ftmul mdlis ^exari cumpi- 
ndo Det^uam temporarUm retinere peccdtifrui- 
'ionem, 

16 Mdiores drbitrdtus diuitids probru Chri~ 
;?#' > qucim v£?ypttorum tbefituros. Intuebdtur e- 
nim mpr^emtj Urgttionem. 

1 7 Perfidem relt^mt ts£gyptum f nihil times 
ram regis : n<xm "V/ ^ut ^tderet eum %ui eft inuiji* 
nLisyitzfortt dntmofuit. 

28 Per fidem feregitpdfchd & ejfuftonem il- 
amfdnguinis, ne ^uiperimebdt primogenttdy ipfis 
dngeret. 

19 Perfidem trdnjierunt rubrum mare ^ebuti 
^er ftccdm terram:o*#w mzrisfdflopcriculo v£- 
rypttj dbforptifunt. 

30 Perfidem mxnid Iericho conciderunty quti 
ircunddtdfuijfent dd diesfeptem. 

31 Perfidem , Rdhdb meretrix illd non pertjt 
\na cum tjs qui non oledierdnt, quupdctficeexce- 
'ijfctbojjntio explordtores. 

31 Et ^uidpriterea loquor} deficiet enim me 
empus commemordntem de Gedeone y de Bdruc,c?* 
'dmpfonty cr'Iephthe,Cr Dduidc y & Sdmuele , ac 
" ophetis. 

L 4 



15* iNAli IOG. IN £P!ST. 

35 Quiferfidemdebelldruntfegnd, excrcue- 
tunt iuflitidy djfe^uuttfuntfromifioncsyocclufernt 
traltonum. 

J4 Extinxetunt Vtm ignis , effugerunt dcics 
gl<idif y "idlidifdflifunt ex imbccillis> effeili funt 
robujli in bello , exercitus exterorum tn fugdm, 
Hertermt. 

3f Muliercs dcceperunt ex refurreElione 
mortuos fuos : dltj Itero diflenti funt neglefta 
liberdtione , *)t]>otiorem refurrcftionem ndnctfte- 
tentur. 

$6 Ali\ rurfus ludibrid>&- fldgelldfunt exfer* 
thinfufer er Itincula & cdrcerem. 

37 Ldfiddti funty dtffeHi funt > tentdti funt, 
glddio cdfi occubuerunt , oberrduerunt cum o~ 
uiUis gr cdfrinisfellibus , deftituti,opprefli ,mdli 
vcxdti. 

38 Quibus indignus erdt mundus : in defertis 
errctntes , c^ monubus dc Jpeluncis y & cduernis 
terr<e, 

3 9 ^Atque omnes hi teflimonium ddeptiperfi- 
icnhnon obtinuerunt fromijfum tUud. 

40 Qupd Deus denobu melius quodddmpro- 
wderdt, ne dbpjue nobis confecrdrentur. 

^belferfidem) Sequunturparticularia fi- 
dei effe&a, ex quibus eam commendat. Par- 
ticularia voco efl£c<5h> ea qua? funt fidei certa- 
rum quarundam perfonaru. Ac prirnurn quide 
habemus effe&a fidei particulariai quorundaoi 
Patrum, quivixerunt primoillo nmndi fecalo 

ancc 



AD H E E. CAP. XI. 1)3 

ante diluuiu,nimiru Abelis>Enochi,& Nonhi. 
FideAbelistrnhicnumerantur effedtjrprimu 
eft ,quod fidesejus effecerit vt irujoris preaj 
facrificiuobtulerit Deo,quam Gain.Perfidem 
enimiprimum placuic Deo perfona,ceindc ob- 
latio. J>erqu<tm)$ecm\di}n\ eft effe&um fidei 
Abelis,obtinuit tcftimonium quod juftus ellcr. 
Hocpertinet adilluftrandum fecundumillud 
effectu genersle,de quo iupra v.2. Tcftimoniii) 
Oftendit proximii cffidtl fiue tcftimomu ju- 
ftitias, quod obtinuit Abel,ex teftimonio quod 
Deusperhibuitdedonisejus, h.e.de facrificio 
ab eo oblnto. Nihil exprefte legitur in Genei. 
de hoc teftimonio,verum probabile eft ex col- 
tatione fimilium exemplorii-.vt Aaronis Leuir. 
9. 24. Elisei.Reg. 18.38. Dauidis i.P^raIip.21. 
zS.Solomonis 2. Para.7.i.probabile f inqujm) 
eft,facrificium illius ignc ccelitusdemiflb,con 
fumptum fuiffc. Etfer) Tertium eft effectum 
fidei Abelis:fides ejus facit vf, licet jampndern 
fitmortuus, t^menadhuc viuatqnodammodo 
& loquatur.Vide infra 12.24. vidc Genef.4.10. 
vbidicitur fanguinem Abelisvindicta a Deo 
pofcerc. 

5 Perfidem Enecb) Sequitur particulare ef- 
fectura fidei Enochi, furfum affumptus efta 
Deo. We '\tderet)Fm\s,\t ztiperetux amorte. 
Nec fmt) Illuftratiotranflationis fiueaflum- 
ptionis ejus,ex eo quod eam fequutum eft. Sic 
tranflatuseft vtamplms non fuenr inuentus. 



J4 ANAL. LOG. IN EPIST. 

Vroptere a)Rz:io cur non fuciit inuentusrquem 
enim Dcus tranftulic & affumpfit,quisinue- 
uirc potcft ? Priufyuam) Probac per fidem fu- 
ifle tranflatum, hoc fyllogi fmo. Fieri non po- 
teft vtqibfquam fine fide Deo phceat: atqui 
Enoch priufquam transferretjr teftimonium 
obtinuerat qnod Deo placujfiet : Ergo per fi- 
dem placui t Deo, & ex confequenti per fidem 
tranfluusfuit. AtTumptiopra?cedit, Propo- 
fitio fequiturinitio fequentis verfus.De tranf- 
Jatione Enochi hjbesGenef^.n.&deinceps, 
vbiicribicMofescum continenter ambulalTe 
cum Deo;pro quoiicir hic Apoftolus eum 
placuifle Deo. Tetfimontum oUinucrdt ) Hoc 
pcrtincc ad ilhiftrandum generale fidei efFe- 
ftum fecundum. 

6 Ndm qui accedit)Rmo propofitionis,quafi 
dicat , cui in animo eft placere Deo , oportec 
eum credere,&c.Accedere enim adDeum hoc 
loco eft ei placere. Duo funt hicdeDeocre- 
denda. Primurn eft quod fit Deus : Secundum 
eft quod ralis fit, h. e. juftus fit ac benignus in 
eosquiipfum requirunt. Quod de Deopri- 
mum credendum eft,ad eiusnaturimfpe&ac 
^bfolure in fc con(lderatam:quod vero de Deo 
fecundo credendum eft,de Deo eft, non abfo- 
luceinfeconfideraco,fed vc fefe ad nos de- 
mittit. 

7 Verfiicm) Hoc tertium eft pmiculare ef- 
fcftura fidei, nerope Noae. Objc&u fidei No£ 

fuit 



A D H E B. C A P. XI. I$$ 

iiit diuina admonitio , cjuam dicit fuifle de ijs 
ebus,quae nondum cernebantur, nempede 
liluuio poft annos eentum vigmti euenturo. 
ifide Genef.6."Pono hxc veiba indicantef- 
eftum hoc (pcciale fidei No£ pertinere ad il- 
uftrandum eenerale illud effedtum fidcipri- 
-pum. Veritus ) Hoc primum eftndeiNore 
ffectum,internanimirum reuerentia& obe- 
Jientia yifparamtarcam) Secundum effedum 
Sdei No#,externa obedientia in drca apparan- 
3a. ^/Cdfemandam) Secundum boc eftedtum 
itluftrar, primum fuo fine, <id feruand m fimi- 
liidm fuamabaquarumdiluuio, quodDei ver- 
|bo credens cenci futurum expeSatat. Per 
juam arcam) Deinde illuftrat hoc effe&um cx 
duobus alijs effeftis ipium confequentibus. 
Primum refpicit prifcum illum mudum,quem 
condemnauitpcrarcamillam.NamNoaedua- 
bus rebus inexcufabilcm fecit prifcumiHum 
mundumjprimum verboafepr2edic<*to, (quo 
hortatuseltad refipifcentiam>vt venturum ja 
dicium eftugerent ,fuitenimpr;Eco juftitiar. 2. 
Pet.2. yj proprerei quod ei non adhibira fic 
fides. Deinde veibo,ad ipfius veritatem eon- 
firmandjm , adjecit facramentum , arcam : vt 
tum vcvbo , tum facramenro ,pnfcum illum 
mundum condemnarer. EteiHtqu*) Ahernm 
effedum arcar appjrationem confequens, i- 
plum Noerefpicit ,ipfius nimirumjuftificatio 
&falus , prifcimundi condemnationi oppo- 



I56 ANAL. LOG. IN EPIST. 

(ita. Nam facftus eft hseres ejus qu# pcr fidem 
cftjuftitise.Iuftieiamintelligo imputatamqua^ 
Chriftus tanqu im harreditatem itnpertitom-f, 
nibus,qui per fidem ipfum apprehendunt. 

8 Verfidcm locdtus ) Haiienus fuerunt eflfe- 
(ftafidei purticolaria Patrum quorundamqukp 
vixerunt ante diluuium, Sequuntur effeda fi- 
dei pavticularia Patrum quorundam qui vi- 
xerunt p. ftdiluuium , vfquead exitumpopuli 
exALgypio : & primum quidem Abrahami, 
qui Parer credentium vocacur.Rom.4.ii.EfFer 
&um fidei Abi shami, cft obedientia Dei voci 
pr^ftica , qu<Sd Deo ipfum vocanti ex Vre 
Chald^eorum jufculcauerit. Vt abiret) De- 
icriptio qua:dam obedienti^ Abrah imi > qua 
oftenditur in quo pofita fuentb^c obtd^entia, 
ineo nimirum quod abieric in eum locum, 
quem accepturus er;u in ha;reditatem,h.e. ter- 
ram C;njan,qua? typus eratccrlorum.£f m- 
uitnefciens) Amplifieat ill;»m obedientiam A- 
brahami ab ignoratione loci in quemiemuf us 
erat,Deusnon nominauieeilocum quo lturus 
eHer,(ed dixit ei 5 Abi in eam^crram qujm mo- 
flraturus (utn tibi.Genef.12. 1 . Abrahamus nihii 
cun&atus , in hac Dei vocatione acquieuit , &C 
Deum vocante quafi claulls oculis fecutus eft* 
paratus ire quocunque ip(um duceret. 

9 Perfidem commoratus^Secundum effe&uat 
fideiAbr^hami. Nontantum per fidem abijt 
*n terrampromiflam>{ed etiam per fidem io *; 

commc 



A D H E B. C A F. XI. IJ7 

]J;, ommoratuseft. Vtalun^ Exaggerat hoc ef- 

^e&um commorationis in teirapromifla^ex 

Juplici ipfius modo.Pi imum commoratus eft 

n ea vt aliena.Quamuis enim ad jpfum vi pro- 

niflionis Dei jure ipedbit , tamen Abraha- 

dus fe inquilinum &pcregririuni m ea profcf- 

us eft. Genef. 23. 4. In talemaculis ) Alcer 

ommorationis modus iCommoratus eft in 

Tabcrnacuiis ,vc hoc quafi facraaifnto ob- 

lgnarer quod prufelTus eft , oftenderetque 

fe ftabilem iibi iedem in ea regione no fixifle, 

edinea peregrinari. Cum ifaac) Illuftrat 

lunc alterum commorationis Abrahamimo- 

dum,a fimiliexemplofilij & nepotis , Ifaaci 

8c Iacobij vbi obiter vides ipeeiale hoc eftefiu 

fidei Abrahami ,cumIfaaco & Iacobo com- 

municari. Cohdtedibus ) Defcriprio eft liaaci 

&Iacobi:quod harredes fuerint ejt fdemcum 

Abraiumoprom;flionis. Namfadiacftpro- 

miffio tcrr^iliius, non foli Abrabamo, fed& 

femini ipfius, & eadem promiffio lfaaco& 

Iacobo aliquoties repetita e ft. Gen.;>6.^& 28. 

j$>& 35.12. 

10 Exfettabat enim ) Ratio cur Abrahamus 
in terrapromifla commorarus fit in taberna- 
culis:afpe vrbis firmioiis. Expe&abat vrbem 
habenterofundamenta,propcere& nolebat fi- 
xamfibi fedeminterra promilfaftatuere, fcd 
contentus fuit commorari m tabern^cuhs. Pec 
vibenaiubsaceni fundamenta intelligit ccelu^ 






1 



158 ANAI. LOG. IN EPI5T 

quod eodera fenfu vocatur regnum quod con- 
cutinonpoteft,Heb. 12. 284 Cujus Sjcramenli 2 
tum erat terra illa Canaan. Nota igitur vcl f 
teresiIlosPjtriarchas non aequicuifieinfigu- 
ris & vmbris , fed per figuras &c vmbrasintui- c 
toseffe res ipfas , quarum erant figuta* & vm| c 
brx: vtperterramCanaan Abrahamusintui- 
tus eft ceelum. Nam tcrreftrem ilJam Canaaii^ 
propter le non tanti fecerunt, (ed propter renj 
{igmficat *m , neque enim promiffiones Patri- 
busfi&^fuerunt rerum rerreftrium ,fed cae* 
leftium,qu js fub tefreftnbus illisintellcxit, dfc: 
refpexic Deus. Atque ita etiam impleuit Deu$ 
Patnbus promiflionem, duta ipfis refignifi- 
cata, & regno ccelorum, quum interea figni,hi 
e. tcrncCanaan poffcflionem non eilent ade- 
pti. Cuius artifex ) Vrbem hanc habentem 
fundamenta deicribit ab A uthorc fuo, & coa- 
citore Deo. 

11 Verjidem & ?pft) Exemplo fideiAbra- 
hami , cum quo eoniunxit exemplum fidei 
Ifaaci &L*cobi, fubjungit etiam exempluna 
fidei Sitx , enmq; ex eflfedlis fuis commendat 
VtmcuL) Primum efFe&um fidei Sara?;vimai 
concipiendum femen jccepi^h.e.fiJesin Sar, 
amiiiam njtur^ faculratemad concipiendu 
redintegrauit.N«m fides etiam collapfam na- 
turam reftaurat.^c jc?r^r)Secundum effe&urii 
fidei Sarse, quod cum pcr a>tatem , & ad par- 
tum ; & ai conceptionem inepta cflct , acccpit 

tam«n 



AD HB £. C AP, XI." I59 

tamenvim etiam adpartum:& rcipfapraetcr 
smisjaro grandioris rationtm peperit.^woi 
fidelem) Caufam cxplicat horum effedorum 
iidci in Sara , conceprionis videlicct, & partus, 
qubd fidclem , h. c. veracem judicaric Dcum, 
qucmhocloco circumfcnbit piomiffioneilla 
partus Sara? , de qua Genef. 18.14. Nota ex hoc 
ioco y qui credit obfign itqubd Deus fit verax. 
loh. 3. 33. qui vero dubitat de Dei promiffione 
isjudic<*tDeumaon veracem. 

12 QHitproper £?~)Ex prexima rationeinfcrt 
efFe<5fcumillud fccundum fidei Sar«,fed varie 
ampliftcatum:non iblum peperit Sara, verum 
etiam naci funt,non ex multis viris, fed ex vno 
ebquenonadhuc viribusad gignendum inte- 
gro,fed j?m emortuo proptcr a:tacem.(Genef. 
17. 17.18. Rom. 4.19 ynati,inquim,funt pofteri, 
ijque numero infiniti. Quanta eji ) Infinitam 
pofterorum multitudincm oftendit duplici co- 
paratibne parium*, cum numero aftrorum,8c 
nrcnaemaris. Hoc efFeftumpartiturhocloco 
inter fidem Abrahami & S*ua:,per fid£,inquit, 
&ipfa Sara &c. vtcommunefit vcriufqucef- 
fe&um.At Rom. 4. i8.totum tribuit foli fidci 
Abrah.*mi,qui.contrn fpem fub /pe crcdidit, 
vt fieret Parer multarum gentium , quia m hoc 
efFefto pnecipuc enitutt fides Abrahami,quae 
tanta fuit vt Pater omnium credentium di<5tus 
fuerit.Ibid.verni^. 

13 SecmdHmjrdem) Commune efFefium fc* 



l6o A JT.A li IO G, IN E P I S T. 

dci triom Patriarctarura , Abjrahami,Ifaacf, 
Iacobi.Pcr fidem morcui funt,hoe eft*mortem 
sequi boniqueconfuluerunt, & contenti fue- 
runt mori. Non adepti) Amplificatio hujus fi- 
dei qua contenti fuenant mori, ab ipforum con 
ditione in morte : cqjus dux furrt partes.Prima 
eft > quodnondiimrespromiflas adepci eflenr, 
fed cminuse^s confpicati. Neque enimipfi 
vnquam terr^m promiffam hsreditariopof- 
iederunt, fed eminus viderupc eam a pofte- 
ris fuis fuifle poflidendam. Pofyuam credi- 
dtjfent ) Explicac quomodo confpicati func 
promifla , credentes nimirum , & fide ac fpe 
eaarnple<5hnces,eoqueconfpjcatifunt eaocu- 
Io fidei. Fides lguur eft,qu<e facit vt eciam in 
maximarum rerum expe&atione Ijbenter ta- 
men moriamur , & patiamur nos ab ijs diuelli. 
^cprofeJjtyAltezapzrs conditionis ipiorum in 
morte:profe(Ii funt fe hofpices & aduenas efle 
in cerra , eoqye terram illam , etfi a Deo ipfis 
promiflam , non tamen efle ipforum pa- 
triam. 

14 Namquehdc) Occupatio. Anigiturali- 
am patriam qu#fiuerunt. ? Refponfio aftirmata 
eft,& affirmationis ratio redduur,ex illa Patri 
archarum profeflione. Quidicunt (ein terra 
hofpiteseile & aduenas,palam oftenduntfe 
patriam qu^rere.Cum enim profiteor me hof- 
pitem efle in terra,idem eft ac fi dicere , patri- 
am raeam effc ahbi,ideoque eam profiteor me 

alibi 



A D HEB. C A P. X i! lCl 

alibi quxrere. Ergo harc duo coniunguntur, 
hofpitem effe in tcrra, & quacrere coelum. 

15 Quodfi illim) Occupatkmptius.Obiici 
potuic.Quaerebant forcaffe Patriarcha?, A bra- 
ham,Ifaac,Iacob,pacriam cx qua exierac>h.e. 
Vr Chaldasorum,Refpondet negando, & ne- 
gationis racionem afferc fy llogifmoconexo. 
Si memores fuiifetillius Patria? ex quacxie- 
rant,& eam qu^huiffent, potuiffcut in m re- 
uerti,habebant enim tempus ad reuertendu. 
At non funt reuerfi.Ergo non quxrebant pa- 
triam,ex qua exjerant. 

16 JVunc Autem)Occupat\o tertia : Quam i- 
gitur patriam qunerebant?Refpondeteos mc- 
liorem expetere>eamque nominat coeleftem. 
ihtapropter non) Probat eos caeleftem Patriam 
expetiuiffe,a titulo quo fe vocari voluitDeus. 
Vocauitfe Deu Abrahami, Ifaaci, & Iacobi. 
Ergo expetiucrunt illi ccelcftem Patria.Nam 
hicipfc titulus argucbat eosciucselfercgni 
Dci,&cceleftispatrias. Non aitfimpliciter, 
Deum vocaffc fe eorum Deum : fed noa eru- 
buifle vocari eorum Deum: quo fignificatur 
Deum fe iis qitodammodo demififfe hoc ipfb 
quod vocari voluerit eorum Deus. Parauerat 
r»/w)Ratioconfecutionis.Ideb voluit vocari 
corumDeus,quid parauerat iisvrbem. Ergo 
vcl hicipfeDei titulusteftatur eos alia vrbe, 
iliam nimirum cceleftem,expetiuiffe. Vrbem 
enim intclligit habentem fundam6ta,dc qaa 

M 



\€i ahAl. log! in epistJ 
ftipra verf. xo.quam patauerarijs Deusabae» 
terno. Vndt-M.tth.15 34. vocaturregnumele- 
&is paratum ajaaisnrK,ndifundamentis. 

17 jfbraham yuam)T cttiutn eflfe&um fidei 
Abrahami, Cuma D^o tcntaretur & explo- 
raretur,per fidem obrulit Ifaacum. Diatur A- 
brahamus iDacum obtuliffe, quia cili non re- 
ipfa & fa&o,tamen intentione&propofi(o 
cum obtulir , <& Ifaacus Abrahami propofito 
crat iam movtuus & occxivis.Vnigcnitum) Am- 
plficatio effe&i hui^s Abriharm, quod obtu- 
lerit eumcjuimus vnigenitum, quod maius 
cft quam fi filium tantum obrulifler. Isyui 
frtmifiiones) Seeundaamplificatio a periona 
offercntis : isipfe obtulit Iiaaeum,qui promif- 
iiones acceperat. 

18 tsidfitem diStum)Ten\a amphficatio £ 
promiffione jpfa, qua? non fuit generalis 9 de 
quocunque fiho ex Abrahamo gcnito , aut 
gignendo, fedfpecialis deftaaconominatimr 
vt oftenditur recitatis promiftionis verbis. Ia 
Ifa:ic vocabicur tibi femen.Gener.21. 11. 

19 Quumtllud) Caufim oftedit,qua:mouit 
Abrahamum vc offerret filium fuum Ifaacum. 
Caufa fuic confideratio potenti^ Dei , qua vel 
exmortuis excitarepotuit Ifaacum , eumque 
viuificare. Nifi enim perpendiffet (ecum, Dcu 
pofle Ifajcum rnortuum V!uific«re,vt ln eo ie- 
roen vocarctur > nequaquameum obtuliffet. 
Fundamemm igiturtante in Abrahamo fidei, 

fuit, 



AD HEB. CAP, Xl! 1^3 

fuitpotentiaDei, dequa fuitperfuafus;Idem 
fundatnentum fidei Abrahami habes etiam 
Rom. 4.17. vbidicitur credidiffe Deoviuifi- 
canti mortuos,& vocanti ea qux non funt tan- 
quam iint : & ibidem verf.io. 21 aduerlus pro- 
miffionem Dei non difceptauit inficehtate, 
fed robuftus fafius efl fide tributa gloria Dco, 
ac plene perfuafum habes, <ffA»pcpcp»£^ cum 
quodprotniferat po(Teetiaf<cere. Hx^fo^fia 
hsecpotentia; diuinsehomincm \t, fuiientat, 
vt etiam fummas diihcuhates 3 qu# promiffio- 
nibus Dci videntur elTe prorfus contrjris, 
earumque impletionem impedire, facile fu- 
peret. Fndeettam) Euentus fideiqus* Dci illa 
potentia nitebuur; recepit eum fimihtudine 
quadamquafi amortuisexeitatum. Nequeer- 
nim verafuit Iiaaci mors,fed fimilitudiqaria 
(mortuusenim eft rae?e & propofito Abraha- 
mi ) eoque etiam fimilirudinc quadam a mor- 
tuisrefurrexit. Haecaute fimilitudinariamors 
& refurre&io !fanci,typus fuit vcr# mortis &c 
refurre&ionis Chrifti. 

20 Pe rfidem) Secundum particularcexem- 
plumfidei Patrum, qui fuetunt ante exiturn 
populi ex JfLgypto 5 efl If*aci. Ifaacus per fi 7 
dem benedixitduobus filijs,Iacobo & Efauo, 
Iacobum Efauo pneponlt _. quia ius primoge^ 
nitura£pertinebjtadLcoburn,q ; ui propterei 
primam accepit benedi6honem 5 e<mq; nan re- 
rum rcmpoialiwm ttntum,fed etiam fpirituali-. 

M 2 



164 A N A I. I O G. IN E P I S TJ 

um.Efau fecandam accepit benedi<3ionem,re* 
rum temporalium tantiim, non ipiritualm. Be- 
nedift 10 hzc vtraq-, procelfit ex fide, qua Itaac 
tanquam propheta Dei credidic hsec ita cfle fu- 
tura quemadmodum praedicebar. Ergoperti- 
nethoc effcchimad illuftrandugener<«le illud 
fidei eife&um primum , quod commune eft 
cuiufq; fidei , & hic ad extraordinariam fidera 
qualis fuu Prophetarum,extenditur. 

21 Perfidem Ucob) Tertium particulare cx- 
cmplum ridei Patrum,anteexirum populiex 
iEgypta > eft Iacobi , qui per fidem ( extraor- 
dinarian intellige qualis fuit Prophetarum) 
moriens benedixit duobus filijs Iofephi > E- 
phraim & Manafle. Notaigitur,neipfimqui- 
dem mortemimminentem impedire operatio- 
nem Spiritus fan&i per fidem. Eb adorduh) 
Alterum effV&umfidei I cobi. Per fidem a- 
dorauit Deumpcftprolatam benedi&ionem, 
vt eam Deus effe&am rcdderet. bachIo in- 
nixfts ) Situs adorantis notatur , ex Genef. 47. 
31. vbi in Hebraco dicitur ado.afle ad cer- 
uical ledfci : quum hie dicatur adorafle baculo 
innixus, prouc etiamlocum lllum Genefeos 
verterunt feptuagintainttrpretes , fed vtrum- 
<jue coniun&im erat verum. Nara fenex Ia- 
cob bencdi&urui filiis Iofephi , furrexit^le- 
fto # Abaculum manuprehenditquofefufti- 
neret> abfoluta autem benedidione inclinauit 
fe ad ceruicalle&i > vt interei aliqua cx parte 

euara 



I 



A D H E B. C A P^ XI. l£f 

. :tiambacula inniteretur. Hebr^aautem vox 
c ^ua» hic habetur,variatis pun&is , vel ceruical, 
•elbaculum fignificjt. 

21 Perjidemlofeph^Quartum exemplupar- 

ticulare fidei Patrum ante exitum populi ex 

<£gypco,eft lofephi :pritr.uefft&um fideilo- 

ephi eft,quod meminit de egreflionefiliorurn 

Ifrael ex -/Egypto. Pertinec hoc ad illuftran- 

dum generale illud fidei effe&um primura. 1 

Deyue ofihm ) Secundum effe&um fidei Iofe- 

phi : mandauit de offibus fuis , vt perferrentut 

in terram Canaan: oritur cx primo cfft&u, 

quo certo perfuafus fuiclofephus filioslfrae- 

ms terram Canaan pofTe(Turos„ 

23 Per fidem Mofes ) Sequitur tertia clafli* 
«ffe&orum fidei particularium , Patrum qui 
fuerunt ab exitu populi cx j£gypto vfquead 
introitum in terram promiffom , mitio fumpto 
a Mofequipopulum ex ^Egypto eduxic. Ve- 
riim effe&is fidei Mofis prsemittit effefta fi- 
dei parentum Mofis, quibus cranfit quodam- 
mod6 ad effe&a Mofis ipfius. Effe&a fidei 
parentum Mofisduo funt^ct-d-Vrsp^vptopo- 
fita. Primum enim effe&umin fineverfuseft 
internum in corde : non timuerunt iniuftum & 
impium Pharaonis edidum, quo mandauerat 
vc omnesfilij qui nafcerentur Ifraelitis inri- 
uum proiicerentur: Fides enim timorem expu- 
lerat. Secundum effe&um(dequoiaitiover- 
fusjcx hoc priori fcquitur,externum nimirum 

H $ 



\66 ANAL L 6 G. I N E P I S T. 

ipforum fa&um in occultando Mofepertres 
tncnks.Quodlridcrent) Caufa impellens paren- j 
tes Mofis ad eum occuitandum,venuftas pue- 
ruli extraordinaria ( fuit enim diuinitus venu- 
ftus.Adt.7.20 J qux adjuuans fuic cjuda iliiusr | 
fidei,qua occultarunt Mofem : fides enim ipfa, 
qua diuina infpiratione pramiderunt puerulum 
illum foreliberatorem populi, fuitcauflaprin- 
cipalis. 

24 Perfidem) Sequuntur partieulariaefFcda 
fidei Mofis ipfius: Primum eft,quod j jm gr«m- 
dis natu renuit vocari filius filix Pharaon:s. 

2f Potms eligens) Fundamentumaffert hujus 
cfFe&i , cur renuerit Mofes vocari fiUus-filiae 
Pharaonis,quodeft ele&io Mofisfadum hoc 
prarcedens, quaex duobus propofitis atterum 
eligit. Duo haec erant Mofi propofiu, vel vt 
malis afficeretur cum populo Dei , vel vt tem- 
porarijscommodis pecciti frueretur. Exhis 
duobus eligic Mofes potiiis vt malis afficcretur 
cumpopulo Dei , ele&ionem hanc fequitur 
f «ftum , renuit vocari filius filia? Phiraonis. 
7~empordnjs commodis) Peccato tribuit com- 
mod 1 fua : nam miniftrat hominibus honores, 
dignit<ites,opeSj&:c.quibus tanquam illecebris 
Diabolus ad peccandum follicitar; verum hsec 
omnKicommodaremporariafunt:nam interea 
dum his commodis fruitur homo , peccatum 
eum prxcipitat in infcros,<Sc mortem «ternam 
affert:nam finis peccatimors.Rorn.6.2?. 

16 Maio- 



AD HEB. CAP. XI. 167 

26 Maiores arbitratus) Ratio Sc fundamen- 
tum ele&ionis huiusmeque enim temere eiegit 
Mofes ied pra?cedente mentis iudicio & ar- 
bitrio. Propofitis enim duobus illis de quibus 
di<5tum , primum de propofitis mens iudicat, 
Sc refoiuit in alteram partem,maiores nimirum 
eflediuitns probrum Chnfti ,&afflxhones 
cum populo ipfius,quam i£gyptiorum the-au- 
ros.Mentis iudiciu fequitur voluntatis eleclio, 
eligit potius probrum Chrifti , & m^lis affligt 
cum Ecciefia ipfius , quam temporaria peccti 
comoda.-eleQionem poftremo tequuur aclio. 
Probrum Chrifti vocat diuitias maiores quam 
/Egpptiorum thefauros , quo quidem fignifi- 
cat, nihil inhocmundogloriofius efle,nihil 
m ^gis hononficum & pi uris fjciendum ? quam 
Chrifti probru m & crucem> qua: vel omnij re- 
gum tertenorum diademata fucileexuperat. 
Vnde folet Paulus hoc titulo , tanqu.im impri- 
mis gloriofo feornare; quodfuciptiuuslefu 
Chrifti. Ephef.j.i.Philem. r. & G ti. 6. 14.0111- 
iiem aliam glorijndi materia abominatur prac- 
ter crucem Chrifti Jntuebatur enim) Fundamen 
tum eft refolutionishuius^quod mouit Molen 
vt maiores arbitratus fit diukias probru Chri- 
fti,quam <£gyptiorum thefauros. Non tcmerc 
mens in iudicando refoluit in alteram partem, 
Xed in deliberando intuebatur in praemij largi- 
tionem:Deus enim largitur pnemia ijsquii- 
pfumrequirut.fupravetf^.Pr^miumautchic 

M 4 ~ 



1^4 r AKAL. IOG. IN EPIST. 

tribuitur affli&ionibusMofis pro Chrifto,tari- 
quam totidem teftimonijs fideiex quafLxe- 
runt Jtaque impropria eit loquutio, quaprae- 
mium non afcribiturfidei, &merito Chrifti 
iidem apprehenfo f h. c.ctufli: fed efFe&uie- 
ius , vt non fit quod Papifta? in huiufmodrlo- 
qmitionibus meritu fuorum operum qiuerant. 
27 Perfidem relijuh) Alterum efFe&um fi- 
dei Mofis : per fidem reliquit >£gyptum , poft- 
quamrenuiffet vocarifilius filia: Pharaonis:ita 
efFe&a fidei in Mofe incrementa capiunt.Af/M 
titnens ) Externum hoc fidei effe&um oftendtt 
abinterno cordisefFe<ftopK>manafTe: nam fi- 
des primum refarmat cor,illiidq-, ab a/Fe£Hbiw 
vitiofis repurgat, vt hxc in Mofe expellit timo- 
rem ir£ iniuftse Regis : deinde reformat etiam 
cxtemas a&iones. Num 'M yui) Hanc Mofis 
fortitudinein nihil timedoiramRegis,rfcfoluit 
in aItiusfundamentum,vifionemnimirum Dei 
inuifibilis, Pertinet igitur hocad ijluftrandum 
generale fidei efFe&um primum , Demonftrat 
ca qua? non videntur. Nota igitur eiFe&a fidei 
non efle teraeraria, fed folidis niti fundamctis. 
Primuvidit Mofes euquieftinuifibilis. Hinc 
fa&u eft vt forti animo fuerit,& nihil timuerie 
irara Regis:contcmpta Regis ira relinquit &~ 
gyptura. Nota deinde, non eft verc fortis ani- 
mus nifi illius folum hominis qui videt Deum. 
Jslamfortitudiniscaufaeft vifio Dei. 
i8 Perfidem) EfFe3:um aliud fideiparticulare 

Mofis 



'A D H E B. C A P. XI. l6t) 

Mofis fimul & populi , peregir pafcha 8c effu- 
fionefanguinis.NamMofes& populusexDei 
raandato obferuarunt pafcha^ante Jibcraricne 
ex j£gypto , & acccptum parua? pecudisper 
fmgulasdomos cadaManguinem impofuerunt 
duobus poftibus & fuperliminari porta? do- 
mus cujufque Ifraclitarum, quo finguine con- 
fpe&o tranfiuit Iehoua prseter portam illam, 
flec paffus eftinterfectorem,(qui primogenita 
j£gyptiorum oeddebaO ingredi domos 1- 
pforum. Vndefiniseffedihujus Mofis &po- 
puli hic adtjcitur, ne angelus quiptrimebat 
primogenita,ipios tangerer. Vide Exod.t2. 
Notaigiturquanta fuerit vis in typo,infan- 
guineAgni,ad fcruandum Ifraelitas, ne An- 
gelus interfeftor ipfos vel tangeret , nedum 
perimeret : quanto major vis ad feruandum 
efl: in ipfo Chrifti fanguine pro nobis in cruce 
effufo. 

19 Perfidemtranjierum) Aliud effe<3um fi- 
deiMofis & popuJi. Perfidem ialui tranfie- 
runt marerubrum^velutiper ficcam terram. 
Fidesenim ipforum in Chriftum aquascohi- 
buit & fuftinuit , ne in ipfos irruerent. Cuius 
fufto) Amplificatiohujus fidei Mofis&po- 
puli, qua mare rubrum tranfierunt,a contrario 
penitus euentu in jfcgyptijs > qui fine fide eun- 
dem tranfitum tentantes aquis abforpti funt. 

30 Per fidem mcsnid) Quarta clafliseffedo- 
ixm fidei particulanum? eorum Patrum quj 



I70 ANAL. tOG, I N EPIST. 

fucrunt ab introitu populi in tcn\impromifc 
fam tcmpore Iudicum & Regum, vfque ad 
tempus Machaba?orum. Primum hoe effe&um 
fidei , eft Iofuse & populi, qui crediderunt ver- 
bo Dci promittentis fore , vt poltquam fep- 
temdicbus circuiffent Ienchuntem cumfep- 
tem facerdotibus clangemibus buccinisarie- 
tinis,& die feptimo eam eircuiflent fepties, 
conciderent ejus mcenia. Huic promiifioni 
crediderunt Iofua,& populus ,& juxtaprae- 
/criptum Deicircuiuerunf moenia Icrichuntis 
feptemdies. Vnde fecuuis eft euenrusaDeo 
pasdi&us, conrciderunt raccnia Ciuitatis.Vidc 
Iofua? 6. 

51 Verfidem %dbdh ) Secundum particulare 
cfFe&um fidei, Rahab meretncis. Objeflum 
fideiRahab, fuit verbumDei, quopromifit 
Ifraelitas poffeffuros terram Oinaan. Huic 
credidit Rahab> vt ipfa profitefur lofuaez.j^. 
Hinc faftum eft vt feruaretur & non perierit, 
pereuntibus reliquis incolis Ierichuntis , qui 
verbohuic noncrediderant&obedierant. Iis 
quinon ) SignificJt ciu'am perditionis Ieri- 
chuntinorumfuilleinfideiitntem ,qua nono- 
bedierunt Dei verbo. QuumfMifice) Fidcm 
iliam Rdhab merctricis illuftrat fuo operc ; ne- 
queenimfuit fidesotiofa ,fedper charitatem 
agens. Nam pacifice, hoc cft,pacato & benc- 
uolo animo , exploratores Ifraclitarum hofpi- 
tioexcepit, eofque dimifit incolumes,quod 

verae 



A D H!B, CA P. Xt. 17 

v^ra? in ipfa fidei teftimonium fuit>& e am ve- 
ra fide coram Deo juftificatam efle hominibus 
tefiabatur. Vnde dicit Iacobus eam ex operi- 
bus juilificatam effe , hoc eft > ex operibus fuis 
hominibusoftendifie,fc fiJe vera,non mortua 
&operum experce, coram Deo effe juftifica- 
tam.Iacob.2.2 5. 

31 Etqmdpr&tere<t) Per prsetentioneFT. in- 
ducitcaecera exemp!a,qu£ funt hujus eliflis 
alofua primo Iudice , ada^tem M.icrKibaeo- 
rum. Defciet emm ) Rutio prx:eritionis : qua 
figr.ificat fe breuitatis caufa horum oroniurn 
Patrum exempla pr^iermittere.-Inducit autem 
hic . nominatim exempla , primum quatuor 
Iudicum,Gcdeonis,B jrac,Sampfonis,& Ieph- 
the.Deinde Regis vnius,D>iuidis:tcrt : c S imu 
elisludicis, ac Prophetar.poftremo Prophetu- 
rum>vtEli£,Elifa:i, Danielis&e. 

3j Quiferfidem) Vt prius accumuLiuit per- 
fonas, itu nuuc aea\rnuljt perfomrum effecli 
cxfideprom.inantia:N*smfide illa qu^credi- 
derunt Dei verbo, fiueordinaric^fiueextra or- 
dinemreuelito, hxc omnia effecla produ<5U 
iun\ Primfi effe&ii elf, Per fidcm debellarunc 
rcgna(adjacentunimiiiirn)vt Ammonitarum, 
Edoma»orum&c. Exercuerunt ) Secundum 
effe&um : exercuerunc juftitijm, vt Bar^c, Sa- 
muel, D iuid, & reiiqut fere omnes. <Ajfecnti 
Junt) Tertium cffedtum omnibus commune: 
Affecun funt promiffiones. Sic Dauid aflecu* 



IJl AKAL. LOG. IN EPIST. 

tus cft rcgnutn promiirum. Occluferunt ora) 
iQnartum cffe&um : Occluferunt per fidem 
ora leonum , vt Samfon. Iudic. 14. 7.Dauid.i: 
Sim.17. J5.Benajacomcs Dauidis. z.Sam. 25. 
zo.Daniel.Dan.6".25.vbi exprefic fidei Dani- 
eIistnbuitur,quodocclufa funtora leonum, 

J4 Extmxerunt >/wjQ^,intum effe£lum:ex- 
tinxei unt vim ignis, vt focij Danielis, quorurn 
jnigneminje&orurn ne pilum quidem capitis 
ignis exufferat, quamuis viros illos qui ipfos 
intrudebant interfccjflcnt fcintillarejus. Dan. 
5. zi. 27. Efugerunt ) Sextum effe&um: 
Effjgeruntaciemgl^dij , vt Eliasquemmjxi- 
mopere eupiebac lezabel gladio occidere. li 
Reg. 19. z.rdifosf<iBis) Septimumeffe&um. 
Va iidi eujferunt ex imbeciilis , vt Ezechias 
quia?grotauit vfque ad mortem , fide fanica- 
tem & vjjetudinem recuperauit. Ejfettifunt) 
Qct.iui.im tffettum : robuHi cffe&i lunt in bel- 
lo,vt Samfon , quimaxillaafinipercuftit milie 
Peiiichtaros.-fieBaracJeph he.Djuid ,& alij, 
Exercitus* Nonum efft&um-.Exetcitusextero- 
rum venerant in fu^am^vtGedeon , Icphthc, 
&alij pkrique. 

35 Mtlieres dcceperunt) Decimum effcdrurn 
,quodmulieribu*tnbuTtur.Per fidc jcceperunc 
mortuos fuos , ex refurredione vkaj reftitutos, 
vt vidua Sareptjna recepit filium fuum vitoc 
reftiturum precibus Euae. 1. Reg. 17. 22. 25. 
Sic Sdlunajnitis acccpit filium fuum vita? red- 

diium 



A P H B B. C A V. X 3. lj£ 

tlitum per Elifaeuxn.i.Reg^.jg.jy. 

tSflijlrero itftcnti ) Quinta & vltima claflis 

cffe&orum fidei partieularium cfteavumper- 

fonarum qu# fuerunt temporibus M ch.iba^o- 

rum , vfque ad Chriftum. Bieuitatis ciuffi 

non diftinxit hxc excmp!a > neque nominsuit 

certas perfonas,fcd fupprcflis nomiriibus con- 

gcflit effcdfc.i fidei ptrfonarum. Sunt autem 

haec effe&a paflionum m^gisquam a<5tiom:m: 

quum prxcedentia omnia fuerint dCtionum; 

vt videas fidem non minusefficacem elle Sc 

potentem inpatiendojquam injgendo. Hxc 

autem effedb quaefuntpaffiones, partim func 

tcntationes qu^ mortem anrecedunt ,part5tn 

funt mortis genera q> asque crudeliffima , par« 

tim denique cernuntur in fuga perfecutio- 

num miferrima. Tentationum qux monem 

antecedunr, &ad defediioncm follicitant ge- 

neraahquot hic inducuntur. Primumeftquo 

diftendebantur corpora fan&orum tympanis. 

Eft auten} Tt/a^ctvoyinftrumcntum quoitadi- 

ftendebantur tontes cum erant c£*leiKli,atft 

cxaminandi ftagris , vt nullam corporis fui par- 

tem vel latum vnguem mouere poflent •> fed 

fuftigantium & pulfantium plagis in omnes 

partes eflent expofiri. Hoctormenti genere, 

plerique in immani llia Antiochi perfecutione 

cxcruciati funt.i. Machab. 6. Neelcfla ) Am- 

plmcatio tormenti huius, qnod perpcffi funt 

fideles nonnull^quddpropofuan* ipfis condi- 



174 ANAt. L O G. I N E P I S T.' 

tionem liberatiohis , fi fidem abnegarent , ne- 
glexerint , & contempferint: vt de Eliazaro 
quodam legitur. 2. Machab. 6. zi.Sc deinceps. 
Vtfotiorem ) Finispropter quem neglecta li- 
berationeacerbiffima tormtntanatienterfunt 
perpefli,vt in vltimo illo die refurgeret a mor 
tuis ad vitam a^ternam, quam vocat reiurredi- 
onem potiorcm lucqtra eft a morte pr#fente» 
cum abnegatione ventatis,& faluns#terna?dif 
pendio. Nota igirur : homini pio & fideli non 
elle,ne ipfam quidem corporis curam abi jcien- 
dam,fed fimul profpiciendum eife #tern£,tuai 
corporis 3 tum animasfaluti. 

5<5^f/yr«r/w)Secundumgenustcnt5tionum. 
qu^ mortem antecedunt & ad defe&ionem 
follicitant , ludibria aquibusproceiierunt ad 
flagella. Infuper <&>) Tertium genusiftarum 
tentationum,vincula & carceres. 

37 Ldpidati Junt) Secundus ordo paffionum 
continet mortis geilera quaeque crudeliflima. 
Cujufmodi hic aliqua enumerantur, 1. lapidati 
funt,2.ferra difle&i funt,vt de Ifaia fcnbit Hie- 
ronymus. 3. eremati funt & ignitraditi. Nam 
pro €7r^pa<r3-»Vrfvtentati funt, ltgendum vide- 
tur Wupit(rd-ii<roiv cremau funt,quod ciim praece 
dentibus & fequetibus magis videtur congrue- 
re. 4. gladio ca^fi occubuerunt. olerrauerunt) 
Tertiusordo pafIionum:fuga a perfccutionc 
miferrima:qute varijs adjundisincommodis 
amplificatur :Primum oberrauerunt induti 

vilibus 



A D H E B. C A P. XI. IJ* 

Vllibus veftimcntis , vtpotc ouillis & caprinis 
pellibus : deinde bonis omnibus ad vitam per- 
tinentibus deftituti : tcrtio opprefli &c omni 
exparte ma!ehabiti. 

38 Qutbus mdtgnus)Obkev inferta eft ratio," 
curfic obcrraoermt , & ad defertaloca con- 
fugerint , quia ijs mdignus erat mundts , hoc 
eft, mali inmundo homines,ideo mundore- 
li&o confugerunt ad loca defcrta.-Putaui: qui- 
dem mundus eos fe & fua focietate indig- 
nos : At contra Deus mundum ijs indignutn 
circcerifuitjdumeosa mundofeuocaret. Hac 
crgo ratione exaggeratur hominum £ quibus 
fugerunt, impictas. In defertu errantes) Se- 
cunda amphhcatio fuga? fanftorum , ^ lo- 
€is in quibus obcrrauerunt ,qux hicaliquoc 
inducuntur: vtdeferca, montes, Jpelunca: ,ca- 
uerna^quse ferarum,non hominum^habitatio- 
ni deftinantur. 

39 sAtqnt hi omnes ) Amplificatio eft , 8c 
commendacio fidei corum , quod qtiamuis 
hxcomma perfidem in promiffionem fufti- 
nuerinc , ac teftimonium a Deo adepti finc 
per fidem , tamen non obtinuerunt promif- 
fum, hoceft, non vidcruntChriftumincarne 
mamfeftacum&exhibitum , led eroinus tan- 
tiim vcnturum contpicaii fiint. Cum dicir eos 
pcr fidem teft monium adepcos,figmficacha:c 
particularia -orum effcdta pcrtinere ad >Iiu- 
flrandum fidei effe&uip generale ieeundum» 



Ij6 ANAL L G. I N B P I S T. 

40 QuodDeusdcmhis) Ratio curnonob* 
tinuerunt promiflum : Deus differendo pro- 
miffum melius quiddam denobis prouidit. 
Nam patefadtio Chrifti & cjus aduentus in 
carne , dihta eft in vltima tempora propter 
nos,inquos f teftePdulo) fines feculorutn 
inciderunr. r. Corinth. 10. n. Vnde Petrus 
dicic , Chriftum patefj&um vltimis tempo- 
ribus propter nos , qui per eum credimus 
Deo. 1. Epiftol. 1. 20. Ne ahftue nohts) Si ve- 
niffet Chriftus «tate prifcorum illorum Pa- 
trum ^fuiffent illiabfque nobis confecrati & 
glorificati-.nosautcm fuiffemus negle<5ti: quia 
cxhibitoChrifto nihilaliud quam finis mun- 
di expeclari poteft. Ergo noluit Deus eos 
obtinere promiffum , & Chriftum videre re- 
ipfa exhibitum , vt noftra? faluti confuleret 
ne nos a participatione gloris excludere- 
mar. 

^rgumentum Cdpitis duodecimu 

Hoccapiceprimumredicad inftitutam exhorcatio- 
neadperfeuerantiainfide,eiufqueduoaffert argumen 
ta , decimumquartum & decimuaiquintum ad verf. 3. 
Deinde fpeciales aliquot funt exhortationes , ad pati- 
entiam io affli&ionibus , ad pra?eundum ali js bono ex- 
cmplo , ad pacem, ad fanftimoniam &c ad verf. vfque 
if.Poftremo redit ad exhortationem principalcm>eiuf- 
que Cria adducit argumen ta, ad finem capitis. 

C A P VT. XII. 

1 Proinde nos qno^ue^uum tenta ms circunftet 

ufitum 



AD HEB. CAP. Xlll tjf; 

itftium nubes abie£to omnifondere, & feccato aJL 
ms circunctngendos frocliui , conjiantcr frofoft- 
tum nohis Jiadiumdecurramt^m 

1 Intuentes in fidei ducem 4c fcrfeEtorcm Ie~ 
JUm , quifroftbifrofofttogaud\ofertulttcrucem % 
jgrtomtnia contemfta , &* ^ dexteram throni 
Deiconfedit. 

Protnde nos quoque ) Poft digreffionem in 
cotnmendationcm fidei>redit ad iaftituta ex- 
hortationem ad conftantiam & perfeueran- 
tiaminfide.Eftquehocargumentum cxhor- 
tationis decimumquartum,i teftibus, fiue ab 
-cxemplis credctium, quiperfeueraruntinfi- 
de. Accommodat enim ad inftitutum eaquac 
in digrefsione di&afunt capite fuperiori. 7>- 
flinm nubes) Amplificatio argumenti eft,£ te- 
ftiumultitudine,qu«nubisvoccintelligitur, 
qua metaphoric£smultitudoquaii coagulata 
figmficatur. Conjtanter frofofttum) Exhortatio 
ipfaeftmetaphoricisverbis exprefla. Meta- 
phora tit ab iis qui in ftadio currut,Scriptur$ 
familiaris. vt i. Cor. £.24. & deinceps. Heb. 
6.18. Nam hominis Chriftuni vira eftqua/i 
curfus in ftadio,& Chriftianus homo quafi ia 
ftadio currit ad meta, & palmam iliam fuper- 
nac vocationis,experiens ecquo modo perue- 
niat ad refurredionem mortuorum.Philip.$. 
11. 14. Conjianter) Legem currendi prsefcri- 
bit,vt currant pcr patientiam. Neque enim 
fatis eft currcre,fed fcruad^ funt leges in cur- 

N 



17$ XwxE log. IN. EVtlrl 
r ndo. N6 coronatur(inquit Paulus)nifi qui 
legitime (hoc eft>feruatiscertandi Jegibti-s ) 
ccrtauerit.Harc igitur lex eft currendi praeci- 
pua,vt conftanter &cum patientia deeurrat, 
inoffenfopede, pneteritis omnibus impedi- 
iftefttisqunecurfum ipforu remorari poffint. 
PrQfofttnm) Stadium vocat propoiitum, quia 
vtmen,ita vtftadiuac via admetam perue- 
niendi nobis ^Deo proponitur.Sic fpem pro- 
politam dicit.iyft.5a8. ^tcfo emm) Modus 
decurrendiconftanterhoc ftedium obie&o 
omni pondere: deinde pondus illud interpre 
tatur peccatum. Neq-, enimprogreffiim ali- 
que in curfu poteft facere,qui cum pondere 
currit: nullumautempoduseftquo impedi- 
mur in hoc curfu prscter peccatum, quo qui- 
demabie&o facillimus nobis &expeditifli- 
mus eflet curfus ad metam. Duobusautem 
modis hoc peccati podus abjicitur : Primilm 
quidem du imponitur quafi humeris Chrifti, 
qui volens peccata noftra pertulit in corpor^ 
fuofuperlignum. i.P^.2.24. &faftuseftpro 
nobis peccatum.2.Cor/w*A.$.2i. Deinde dum 
per Spiritum Chrifti fan6tificamur,&pur- 
ganturcorda noftra ab inhaerente in nobis 
peccato. Atque hocquidem modo pofte- 
riore non prorfus in hac vita abjicitur pecca- 
ti podus:Manet enim aliqua? reliquia? pecca- 
ti quamdiu hic fumus: Vndeeftgrauiffima 
llia Pauli lamentatio : Mifer ego hojno^ quis 

ir<* 



A D H S B. C A P. XII. 179 

xneeripiet ex ifto corpore mortis.' Rom. 7 # 
24. Sc 2. Corinth. 5-. 4. Sufpiramus onerati: 
fed danda nobis eft opera vtpeccacum indies 
magisacmagis mortificeturinnobis, vt tan- 
dem ahquando prorfus leuati hoc onerc ad 
ractam perueniomjs. ^Ad nos circumcingen- 
dos) Defcriptio qusedam eft huius peccati 
acponderis, quodlua njtura nos circumcin- 
gat, tanquam murus aut maceries quardam, 
vndique aditum nobispr#cludens ad cceios, 
& curfum noftrum in hoc ftadio irrpediens, 
vt nifi eo fuperato , & diruta quafi hac ma- 
cerie, propofitu nobis ftadium non poilimus 
decurrere. 

z lntuentesinjidei)Argun)entum exhorta- 
tionis pra?cipu£ decimumquintum, ab ipfius 
Chriftiexeroplo , quod mnoriseft momenti 
quamreiiqua omnia fandorum cxempla. Ic- 
fus per mediam crucem & ignominiam decur- 
rit ftadium (ibi propofitucn. Ergo intuendum 
nobis eft in cum vt proptfirum &cc.Ftde ducem) 
Defcriptio eftChrifti> adcommendationero 
perfonae pertiaens, vt eo magjs incitemurad 
imitandum ipfius exemplum in decurredo hoe 
ftadio. Vocat eum primum docem fidei , quia 
pracit nobis viam, & ducit nos in hoc fidci fta- 
dio, imo lpfe eft via qua nobis eundum eft ad 
metam,vt fe appelLc loan. i^tf.Dtinde vocac 
cumfideiperfedorem, quiafinisift fidei no- 
ftr*> inquQ&def noftraconlumnmurac per- 

N 1 



ito AHAli 100 IK ZTlSTl 

ficicur. Duo enim font quse Chnftum refpi- 
ciunt , fidcs & alpe&;s : fide mcedim us in hac 
?ita,ait Apoft.z. Cot inth. j. 7- & eatenus qui- 
dem Chrift s eft dux fidci: Atin altera vita 
lides mmabr ur in a(p,£tum , quia vidtbimus 
eum ficuti eft. I. Ioann.j. 2. & tum quidera 
Chriftusent fidci noftrae pcfe&or. Fidese- 
nim,vt& fpes,imperfedum qiiMidam eft > & 
via tantummodo ad perfe&ionem* eoquenon 
cftnobisin ea acuuiefcendum. Perfc&ioau- 
tem & beatitasnoiin eft in u<pe<5hi. Atque 
ita Chriftus perficiet fidem noftram, dum eam 
mutabitin afpedum. Ergo in decurrendohoc 
ftadiuro nobis ptapolitum oportet perpe- 
tuo in*ue;i & ob oeulos habere Chriftum, pri- 
mura quidem vt praecurforem &. ducem cur- 
£us noftri , p x untern nobis per crucem & i- 
gnominia:deinde vt hnem Scperfe&ionecur- 
fus noftri & lahoru noftrorum omnium coro- 
nam,qua*pe(ita cftinafpedhiChnfti glorifi» 
cati, vt nunquam deboat oculus nofter, neq* in * 
hac vita , nequc poft hanc vium in altera illa, 
a Chnfto d: ftrahi. Pertulit crmcm ) Ha?c via 
cftqua praeiuit nobis Chriftus > perferendo ni- 
mirum crucem. tgmmintd) Docecquomodo 
hac via prajiuer c, contempta videlicetigno- 
minia,ncmpe crticis, qux ^rofedoomnium 
maxima fuit, fiueexternam illjmrefpicias in 
morte omnium ignommiofiffima, fiueinter- 
nam iilam , quam mtercain anima,iram Dei & 

horro- 



A D H E B. C A P? XII. l8f 

fiorrores accruciatusmferorum perpetiente, 
fenfit : cuius externa illa mortis ignominia fuit 
tantiim teftimonium externum. Qjx enim 
poteft elTe maior ignominia quam ca quare- 
probi dete&is lpforum peccatis m vltimo di% 
afficientur, qu.jrn Scnptura vocat pudorcm, 
&confufijnem,eamque#ternam.' ? Atqueha:c 
fuit ignominia , quam impofi> is ipfi peccatis 
noftns pertulit Chriftus > fine qua nos ab arter- 
na illaignominia liberare nunquampotuiflec. 
Vice fthi propojiti) Amplihcatio crucis quatn 
pertulit,a contrario gaudio fibi propofito,quo 
vtpote Deus coa^ternus cum Patre frui potuif- 
fet : vice tamen gaudij huius , fa#a quafi per- 
mutatione,pertulitcrucem.VidePhi!ip.2.6.7. 
Cum effetin formaDci,non duxit rapinana 
sequalem efle cum Deo:fed ipfe fe exinaniuit 
&c. Videigitur quantum mali fit in peccato# 
cui fatisfieri non potuit, nifi Chriftus depofito 
quafi gaudio>& gloria Deitatis,pro nobis cru- 
cem pertuliflet,& fe exinaniuiffet, fa&usobe- 
diens ad mortem, mortem autem crucis. De- 
bethocnos mouereaddcteftationem peccati, 
Contcmptd ) Interea dum pateretur ^ cruccm 8c 
ignominiam contempfir. At quomodo con- 
tempfiteam, cumlegamusin hiftoria Euan- 
gelica eum grauiflime tulilTe , vt quum queri- 
tur, Eli, Eli,iammafabachthani. Matth.27.46". 
imo profitetur triftem fuifle animam fuam vf- 
que admortem.Matth.26. j8.<}uomodoi:gitar 

N 5 



!§! ANAl. LOG. I W I P I S T\ 

ignofwniam confcmpfit ? Refpondeo con- 
temptum hunc pofitum effe in eo , quod vo!6$ 
jgnominiam crucis fubierit, quemadmodum 
pij mortem comemnunt , non quidem eam ir- 
ridendo,fed voluntaric iubeudo, fpe vitse illius 
gloriofx qua fruentur. Gaufa vcocur Chri- 
Hus mortem tam grauiter uilerir, fuit , quia 
mortnus eftpcccninomine. Cum autemquis 
moritur proptcr peccatum , nulluspoteftefle 
poense modus , fed necefle eft poenam elTe in- 
finitam, vt in reprobis qui proptcr pecca r a fua 
morientur. Martyrum nullus mortuus eft pro- 
pter peccata,fed eiustantumcaufd>quipropter 
ipforum peceata mortuus eft , eoque ceito 
perfuafi erant remiffa efle fibi peccata. Vnde 
intcrnumquod fentiebantanimi gaudiumab- 
forbebat externum corporis dolorem. Etad 
dexteram ) Commendatio crucis Chrifti, ab e- 
uentuqui hiseius perpeffiones infecuruseft, 
qui continet argumentum quo nos excitemur 
ad ferendam crucem pro Chrifto. Confedit 
addexteram throniDei ,hoc eft ,confecutus 
cftfummam gloriam. Dehac gloria Chrifti 
perpefliones lnfecuta vide Philipp. 2. 9. Qua- 
propter extoiit eum Dcjs in fummam fub- 
limitatem , & don^uit einomen quod eftiu- 
pra omne nomen : &c. Sic & noitras quo- 
que affli&iones confequitur gloria , fed latum 
eft difcrimen. Nira Chrifti afflidiones & 
perpcfliones promcriftt fuitt gloiiam, quia 

Deus 



A D H E B? C A P? XII. iSj 

Deus paffuseft, ideo adhibetur eo loco par- 
ticula eaufahs <T/o\ quapropter, (hoceft,pro- 
pcer illam humiliationem vtpore meritoriam) 
cxaltauit eum Deus : Sed affli&iones noftr^ 
nonmerenrur gloriam: Non enim funt pa- 
tia qu# prsefenti tempore perpetimur , fu- 
turs glori^ in nobis retegendx. Rom. cap. 8. 
verf.18. 

} Keputate igitur quis illeftt qui talem fifti- 
nuit a peccatonlus aduerfusfefe contradiBionem^ 
ne animis remifi>fatifcatis. 

] 4 Nondum adfangumem ^Jfuc reJhtiJHs,ad* 
uerfuspeccatum decertantes. 

y Et obUti efiis exhortationu* qu& ~\olis tdn- 
^uamfltjs loyuitur , FiU mt> ne ncgUgito caftiga~ 
uonem Dommi , ne^ue remijfus ejio ^uum ab ee 
drgueris. 

6 Quem enim diligit Dominus cajiigat , £r 
Jlageliat auemcunauefUum recipit. 

7 Si cafigationemfuflinetis , Deusfefe 1/olis 
ojferfltfilus (^uisenimeJifUus quemnoncajii- 
getpateri 

8 Qubdfi efiis abfjue cajiigatione , cuiuspar- 
ticipesfunt omnes nempejfturtj es~fts,o* non Jilij* 

9 Deinde corporumnofrorum patres habui- 
mus cajligatores , c^ eos reurritifumus : annon 
tnulto magis fubtjaemur pdtnfymtuum > (£■">*- 
uemus*. 

10 Nam illi ad paucos dies prout ipfts "V*- 
debatur , nos caliigabant : hic autem ad corn* 

N 4 



2^4 ANAL. LOG. INBMST. 

fbodum nofirum^ TftfdrticifesfimutfanflimonU 
iffius. 

n Omnis dutem cafiigdtio inprafens^uidcm 
non Itidetur ejfcgaudijfed trifiiti* : atpofiea fru- 
(lum tranqmllum militid rcddit iis qmpcr cam 
fucrint cxcrcitati. 

II ^udptoptcrmanus remijfas & gemafiln^ 
tafurrigitc. 

13 Et re&as orbitasfacttepedibm ^efiris , ne 
quodclaudum cft abducatur k~\ia >fcd ^ttfane- 
turpotius. 

1 4 PattmfcElamini cum omnibw> grfanfli- 
moniam^ftnc cjud nemo ^idebit Dominum. 

ij JProJpicientcs neqtiis deficiat a grdtia Dei; 
nctjua radix amarafuppullulans obturbet, ey~pcr 
kanc inquincntur multi. 

itf Nctjuis fitfcortator<> autprofanus , liclut 
Efau^ui linico cdulio liendtditjuum insfrimoge- 
niti. 

1 7 ScitU cnim cnm ctiam fofiea, quum ^cUct 
htrediiario iurc benediflionem ajfefut : reproba- 
$um fuijfe:no enim reperit pceniteti* locu,quamuis 
cum lachrymis benedi&ionem illam exyuijijfet* 

18 Non cnim dccefiifiis ad contrcBabilem 
montem^& incenfum ignem, ac turbmcm £r cali- 
ginem,& proccllam: 

19 Tub&quc fonitum &* locem 1/crlorumi 
quam jui andierdnt>deprecdti funt nc amplinsfibi 
fieretfermo. 

3.0 (Ntncnim fcrcbdnt %uod impcrabdtur, 

ii^cl 



a'd hebi cap. x t i. 1J5 

Si*)>el beflid tetigerit montem,ldptddbttur>Uut id~ 
culo confgetur. 

21 Et Mofes (ddeo terrtbtle erdt "\iftim quod 
dppdrebdt) dtxtt , Expduefdflu* fum dc trerne- 
bundtu.) 

22 Sed dccefftftis dd montem Sion , &» ciuitd- 
tem Dei 'Mut , Bterufdlem ccelefrem > Qr mjriddd* 
sStngelorum. 

23 Connentum cjr concionem primocenito- 
rumqui confcripti funi tn coelts : Cr tudtceml- 
ntucrforum Deum , gr- ffirttus tufiorum confum- 
mdtorum. 

24 Et dd noui Tefdmenti medidtorem le[um % 
ffr finguinem djj>erfionis , pr^fldnttord loyuentem 
€}Udm ioqutretur fdnguis ^yCbcl. 

J\eputdte tgitur) Quia Chriftus ftadium fibi 
propofitum per crucem & ignominiam de- 
currit,&per multasaffli&ionesgloriam con- 
i ecutus eft , ideo nos quoque exemplo Chriili 
horratur ad afiflh&iones fortker fuftinendas, 
ne animis deficientesfitifcamus, atque iti re- 
mouet impedimentum perfeuerantia: nofirar, 
affli&iones&perfecutionem, ne propter eas 
deficiamus. Primum nrgumentum eft ab ex- 
emploaffluSionum Chrifti,quodexaggera:ur 
varijs circumftantijs ,ad quarum feriamcon- 
ficterationem nos excitat, dum dicit (^eputdte) 
Quo verbo innuit in paflione Chrifii multa 
nobisefle diligenter confideranda &ponde- 
randa , cju# in nullius aiterius pafllone occur^ 



Iff8 A N A I- I O G. 1 N E P I S T\ 

runt: Vtigkur Chriftiexemplo excitemur ad 
ferendumpaticnteraffl-diones , oportetpeni- 
tius infpiciamus omnes circumitantias paflio- 
»is ipfius. Qvrs iUe) Prima circumftanua eft 
perfona? eius qui affli&iones has fuftiiiUit. 
Qt*is> id eft^quam dignus, qtam excellers, vr- 
pote Dommus glurise. Quam indignum fic 
Dominum gloria? pati , & crucihgifignificit 
Paulus quum dicir 3 Nequaquam Dominum 
glori.r crucifixiflent. i.Connch. 2. 8. vbiglo- 
fiam Chrifti, & crucis ignominLm ■ tanquam 
resinter fepugnatiifimdsoppoait. Qua* enicn 
poteftefleconfenfio inter fummam gloriam, 
& extremam ignomini?m ? Acque h^c caufa 
etiameft cur temporaria ipfiusmors zquiua- 
iens fuerit menti^tern^quaepeccatoribusde- 
bebatur,perfonae nimiru dtgnitas ,quod Filius 
Dei,DominusgIorijepaffu$ficincdrne.r4/^) 
Secunda circumftantia eftmagnitudinis con- 
tradi&ionis , & omnino perpeflionum quas 
fuftinuit; Namcoutradicfcionis nomine,pcr 
fynccdochcn fpeciei intelligunturomnesper- 
pefliones & affliftiones Chrifti. Vc prinu 
circumftantiafignificat nullam vnquam fuiflc 
tantam perfonam , itafeeundacircumftantia 
fubindicat,nullam vnquam fuifletalem<3: tan- 
tampoenam. Itaqueex hoc loco colligendura 
cft,Chriftum non exterius duntaxat pailum in 
corpore( Nam fi externamtantumpaflionem 
refpicias , latrones duoqui cum co crucifixi 

ftinc 



A D H E B. CAP, XII. 1$7 

lunt aequalem poenam fuftinucrunt^ fec? multo 
magisinteriusinanima , in quapcrrulit cruci- 
atusinferorum ,& grauiflimum illud pondus 
ir# Dei,quodnecefTa:i6 ipfi incubuit propter 
fufeepta in fepcce.ua omnium hr>minum,quar 
nififumma & mfinita poeni qua? cmneseti- 
am reproborum cruciafus excederer, expiari 
non poteranr. Atque hxc alia etiam cauia eft, 
cur tcmporaria ipfius mors a?cernam a?quip*<- 
rauerit , lupphcij nimiium quod ad rempus 
perpefTuscftatrocitas. A fccatcrihus ) Tertia 
circumftantw eft perfora^perfeeutotunijeranc 
peccatores,hoceft.,hormnes,non viliilimi tan- 
fum^edetiam fccler^tifiimi. Ne <tnimis)Hoz- 
tationis fumma : Nc defpondeamos animos 
& in tiffliSionibus fatifcamus , fed fortitcr eas 
peiferamus,ad hocvt conftanter p<opofitum 
nobis ftadium decurramus. 

4 Nondum ad fanguineyn ) Secundurn argu- 
mcntumaleuit.itearflidionum.quashaftcnus 
funt pepefli. Nondumad mortem vfquefu- 
ftinuiftis affli&iones : ergo pergire e^s pati- 
enter fuflinere. ^ytd [angumem ijque) id eft, 
ad mortem fiue ftinguinisefFufionem. Rtfti- 
tifiit) Significat affliftioncm pefiram eflein 
refiftendo , & opponendo. Chrillus qunm 
afflictus eft , dicitur fuftinuiflc conrradiSi- 
onem. Sicquum affliguntur pi) , ijsrefiftitur 
&ipfi refiftunt y vt non poflit affli&io efle 
fn\c luda & oppofuione. Ergo dicet quis, 



l88 ANAL. LOG. 1N- BPIST. 

Affli&i non p.itiuntur voluntarie, quia refi- 
ftunt? Rclpondeo cos refiftere peccato,non 
affli&ioni-.Nim fumma voluntate patiuntur 
affli(ftionem * ctfi interea dum pitiuntur,con- 
tmuo rcfiftunt peccato, & decerunt aduer- 
fus pcccatum. S\ enim peccnto cedercnt non 
pate»entur. Si GhriftLSceiriifet pece^to, non 
tuiffet crueifixns , fed cum crucifixus eft illi, 
luftafuit cum peccato. Interea tamenduni 
aduerfus peceatum decertaret , fumma vo- 
luntite fe cruciobtulit. Qiyaau^cm non ce- 
dunt pijpeccato, idcovivflorescaadunt^eti^m 
in ;pfa morte, 

5 Ei ohltii efiis) Tertium argumentum ab 
authorirate & teftimonio Solomonis. Prou.j. 
15. Tefnmonio huic pr^mir titur objurgatio, 
quareprchenditeorum obIiuione,eamqueex- 
aggerat ex eo quod amice ijs loquatur Sapies, 
cus compcllans filios.Nou igitur, ne has ipfas 
quidemccmpeliaciones quibus vtitur Scrip- 
tura*otiofas &C inutiles efie , fed vnicuique fuii 
ineile pondus. Filimi) S^.bijcit ipfum tefti- 
*nonium,in quo diiTu idet duo extrema,in qui- 
fcusfoient homines peccare. Primumeftne 
,caftig;itionem Domini omuino negligimus & 
Jcuiterpi^terenmus.fioe vlla vitseemendatio- 
Jie, quam refpicit Deus in nobis caftigandis. 
A Iterum eft , ne animo deficiamus : Vult ergo 
teneri a nobis medium , vt caftigationern Do- 
.roini patiemer fercntes, vitam cmendemus. 

6 Quent 



r A D H E B. q A V. X I J.. 189 

6 Qyem enim diUgit) Ratioexhortationisa 
Sapientc fubje&a , ^dile&ione Domini qua: 
caftigatione illaarguitur. Dominuscaftigat 
quem diligit , Ergo &Cc. Nota caftigationes fi- 
gna clle amonsdiuini :Niii enim iuos caftiga- 
rct Dominus,perirent cum mundo;Cum puni- 
mur (inquit Paulus) erudimur , pc cum mundo 
Condcmntmvr.i.Corinih.ii.jZ. Loquiturau- 
tem hic Apoftolas,de paternis cafiigationi- 
bus , non autem de poenis qti£ proficifcuntur 
a Deo Iudice : Nam punit impios tanquam Iu- 
dex: At veroiuosnoi* punit tanqoam ludex, 
fed caftigat tanquam Pater , non ad intcritum, 
fed ad vita: emendationem& mortifieationem. 
frgo fignific.it inafflidtionibps attollendos ei- 
fe animos ad amorera Dei , cujus afpc&u acer- 
bitas affli&ionis tanra fuauit^te temperatur* 
vtinmedijs afth&ionibus exultemus giudio 
inefFabili &glorioio. 

7 si caftigtitionem) AppHcat ad Hebrjeos 
hocteftimonium,quafi dicat, Si caftigarionem 
fuftinetis, Deus, vthieteftaturSolomon,fefe 
vobisoffertvtfilijs. Nota :nondicit, ficafti- 
gaminifvt poftulare videbantur Sapientis ver- 
ba)fed ficaftigationcm fuftinetis. Nonenim 
fatis eft eaftigari,fed oportet fuftinere, hoc eft a 
patienter ferre afflidioncm,& vt loqukur Pe- 
trusi. Epift.5.6. (ubmittere nos potenti Dei 
manui. Qui enim lu&atur cum manu Dei, ei 
fcfe Deus non oftcrt vt filio.Ergo dile^ioneiu 



190 A N A t. IOG.IN EPISTi 

Dci non oportet mctiri ex affli&ionibus , Tcd 
expaticntia in affli&ionibus , fiqe qua nihil 
profuntafflidtiones. i^uis enimejl) Ratocur 
c aft'gationem fuftinennbus oflfer «t ic Deus vt 
filijs, ab ipfo genere. Fi'ius qxv libet caftigatur 
a Pacrc.Ergo hoc ipfo quod vos caftiget Deus 
& fuftinecis, ofFert e vobis vt P^tcr filijs. 

8 Qubdfiejlts) Illuftrcitiohujus applicario- 
nis acontrario.Qui non caftigatur eft fpurius, 
& non filius. Ergo &c. Queiuadmodum cafti- 
gatio cft fignum filij:ita impunitas lfta cum 
quis noncaftigatur,fignum eft fpu r ij & norhi. 
lo edueandis liberis videmus non tancam efle 
inparcntibusfpuriorumcuram , quantaeftfi- 
liorum Iegitimorum:quu non eft ea parentum 
dileckio erga fpurio v,qu£ cft erga fiiios legi ci- 
me procreatos. IcaDeusfpurios^quinonfunt 
filij, pr^eterit caftigationis expertes,cum in- 
tere^ filios , quos paterna dilectione proiequi- 
tur,caftiget. CuitufArticifes) Obiter fubindicat 
hanccflc communem filiorum conditionem* 
vt caftigationis fint participes, vt fi quis renuat 
caftigationem fuftinere , co ipfo arguat fe non 
clfenlium. 

9 r Deindecorfomm) Argumentum quartura 
\ minori.Patrcs corporum noftrorum ciftiga- 
runtnos& eosfumus reuerici : Annon mult6 
magis fubiicienuir Deo,Patri Spirituu? Deum 
voc&tPatremSp.rituum , hoccft, animirum 
noftrarum^quia Deus immediateanimacreat, 

camque 



iD H E B. C A P. XXI. I^i 

nmquein corpus infundit : Nnm ctfi corpora 
immediate fint ab hominibus gigne- ibus pro- 
pagationenaturali, animxtamen nonfunt ex 
traduce, nequeaParentibus procreantur, kd 
a Deo immediate creantur. ^eueriti fumus) 
hoceft , ijs nos fubmifimus, caftigantibus. 
Quodfipatienteraliquidab hominibus tole- 
ramus,qui carnem tantum noftram genuerunr 9 
annon muho magis a Deo, & corporum, & a- 
nimarurn genitore;qui corpora quidem genuie 
perhomine$,animam autemimmediate?Deus 
igiturplus habet innosjuris, quamvllusho- 
i»o, vel hoeipfo,quod Pater fit Spirituum-.eo- 
que debemus Deo maiorem reuerentiara, 
quam cuiquam homini,etiam patri^cui in Deo 
duntaxatparendum eft. Hotronon aliudjus, 
non aliam in nos potelbtem , lubet , quam a 
Deo accepit , vt non fit abfoluta poteftas,nifl 
Deifcdius: eoque etiam reueretiam debemus., 
Deoprimumacproprie,homini autem pro- 
pter Deum. Et Itmemm) Amplificatio fub- 
je&ionis qua Deo iubijcimnr, ab effl-dlo con- 
fequente. Debcmus eo magis Deo fubjici 9 
quod reuerentiam & fubjectionem erga ea- 
ftigantem nos Deum fequatur vita.Hominum 
caitiguio nunquam affert vitam : at Dei cafti- 
gatio vitam afferr,eamque cternam. 

io A^w/7//4^)Amphfieati0fuperioriscoin- 
parationisminorum, a diflimili ciftigationis 
modo & fine. Patres caftigabant iiqs proue 



190 ANAL LOG. IN £ P I S T. 

ipfis videbatur , fa?pc ex corrupto aliquo affe-J 
&u,nonaliquonoftro bono Deus auttmnos 
caftigat ad commodum noftrum. Ergo muito 
magis debemus nos Deo caftigati fubmittei e 
quimPatribus. ^fdpducos) Notatur tempus 
caftigationis,quod mihi quidecomune videtur 
vtriq;caftigationi> & Dei,&hominis:na vter- 
q;,& Deus 5 & homo,ad paucos dies caftigant. 
Vt enim oftigatio paterna breuis eft & mome 
tanca,ita etiam illa Dei caft^gatio mometanea 
dkitur.2.Corinth. 4.17. Ftfdrticifes) Finis 
& vfus caftigationis Dei : Non caftigjmur 
propter pecc uum>aut peccati nomine:id enim 
Chrifti paflioni , qui perfefic pro omnibus 
peccatis noftris fatisfecft plunmum dercga- 
ret:fed caftigationis finiseft,vc mortificuo 
innobispeccato, participes fimul fm&irno- 
nueDei. 

11 Omnisdutem) Occupatio. Atdurumeft 
& infuaue caftrgari,& triftitiam^non gaudium 
aftert, Refpondet conceffione pr/mum,deinde 
correQione : In pr^fens quidem, h. e. eo tem- 
pore quo quis caftig^tur^non videtur elTe gau- 
dij,fed triltitis. Ftdetur)Hoc verbofubinnuit 
caftigationem non efle reipfa materiam tri- 
ftitiae>fedpotius gaudij , fedita videri nobis 
qui m rebus judie^ndis fallimur , & quibus 
multa videnmr efle id quod non funt. Admi- 
randaenimeft hominis ca*cins , vt quodjpfi 
bonuna eft & faiutare > fepe videatur pernicio- 

fum, 



A D H E B. C A P. XII» Ipi 

fum,cotraque. Non igitur oportet res metiri 
ex pr«fenti fenfu, fed intucudu eft in exitum 
reicuiuique.^^e^Corredio.Et/iinpr^- 
fens vidctur eife triftitiae, poftea tamefru&u 
tranquillum reddit>&c.Affli&iones &exer- 
citationes coparat culturae: Ager poft cuhu- 
ram redditfru&unr.Sic nos aDeo exculti pcr 
affli&iones fruclus producimus. Sumus na- 
turafteriles, expertcs omnis boni&gratiap, 
foecundj aute mali, fimiles terrae quae profert 
fpinas & tribulos , cuius exitus tendit ad cxu- 
ftionem.Heb.6.8.0portet igitur ^ Dco exco- 
lamur,antequam bonosfru&us proferamus. 
Tranfuillum ) Hoc epithcto fignincat contra- 
riam conditionem afflictionum , & fruclus 
affli&ioncm confequetis. Nam quamdiu af- 
fligitur quis , nihil fentit praeter agitation e & 
commocionem perpetuam,cumanimi, tum 
corporis, fedfru&us affli&ionistranquillus 
eft,&omnisagitationis cxpcTS.IttftttU ) Fru- 
ctus hic vocatur Iuftitiae : eodem fenfu etiam 
coronaiuftitiae appcllatur. i.Tim.4.8. quam 
rependitDeusiuitis, h.e. iisqaiiuftitix exa- 
nimo ftudent , vel qux datur propteriufti- 
tiam, non illam quidem inhaerente in nobis, 
fediuftitiam Ghriftinobis per fidem impu- 
tatam.Rom.5.2i # Gratia regnat pcr iuftitiam 
in vitam asternam. 

12 QuAprQftermdnw) Conclufio eft hor- 
tationis adpatientiam in affli&ionibus, quaii 

O 



1^4 AKAt* t O G. I N £ P -I S £ 

dicat,Ne defpodete animos,fed eos erigite,& 
vofipfbs ad affii&iones perferedas cofir matc. 
Habes hic imagincm quandam hominis me- 
ticulofi,& animum plane defpondentis. Ma- 
nus habet remiffas, tremulas, & pendulas. 
genua foluta,& fefe inuicem collidetia,vt de 
Belthczaro legimus,Dan. y. tf.Non oportet 
nos fk affli&ionibus confternari , fed animo 
prafenti alacriter easfuftinetc. Eftque haec 
prima exhortatiofpecialis,fubgenerali illa 
ad perfeuerantiam comprehenfa,ad affii&io- 
ncs fortitcr fuftinendas. ' 

13 Etre£t*sf<icite)Scc\inda exhortatio fpe- 
cialis,vtpraseant alijs bono cxemplo.Nam in 
ftadio decurredo non tantum dcbcmus noA 
ipfosrefpicerc,fed & alios qui nos imitatur. 
H$c exhortatiojVt & proxime fuperior,meta 
phoricis verbisconcepta eft. Re6tas(inquit) 
facite orbitas pedibus veftris 3 hoeeft, bono 
cxemplo aliis prceite,& inter ambulandu, re- 
^o>iuftitixque operam date. NequodcUu- 
dum)Yinis fpecialis huius exhorutionis^vt 
confulatur faluti fratrum infirmorum,ne or- 
bitispedam veftrorum non re£tis,hominuoi 
(quialioqui totavitaclaudicaUpedesmagis 
luxcntur: vthominis claudi pcs , li ad itcr af- 
perum &non re&um oftenderit,luxatur am- 
plius,adipfiuseuer/ionem.Naminhancfen- 
tentiaaccipienduvidetur verbu gfcJpgVsc-3-ey 
pro co qugd eft luxan, vd diuerti a iufto a- 

ccta- 



A D HU. C A P. X 1 I. ij| 

cetabulo , & commiflura oilium , ae fi di- 
xiffet: Ne forte fi quisiam clauduscftexin- 
firmitate pedum , amplms nouo offendiculo 
periclicetur, vtfjlutisia&uramfaeiat, fedpo- 
tius veftigiis veftris redlis infiftens, fanitatem 
recuperer. Vt igitur fupra verfu 1. hortatus 
cft ad currcndum : Ica hic modum currcndi 
generaliorem praefcribit, vt re&asorbitas fa- 
ciant : fequenttbus autem hortationibus cuna 
pacem , fan&imoniam &c. commendar,par- 
ticulares explicat currendi modos, fub hoe gc~ 
nerali comprehenfos. 

14 Pacemfetfa?nini)Tetua fpecialis exhor- 
tatioad paeem,qu^ primus cft currendi moduf 
fpecialis. Pacisnomtneintelligononextema 
tamum iilam, qu^ in externa cotxjunQione po- 
fita eft , fed etiam internaquse pofita eft in con- 
iun&ioneanimoru. Eftenimpax.vinculu quo 
animivniuntur,doeentePagIo.Eph.4..3.Studc- 
tcs feruare vnitatem Spiritus pcr vinculum pa- 
cis. Cum omnihws ) Oitendtt cum quibtis colen- 
da fir pax , cum Ofnnibus nimirun^h.e.euiuf- 
cunque generis & conditionis hominibus,fer- 
uatatamen reftriciione quam adijcit Paulus. 
Rom.u»i6 . Si fieri poteft,quantu in vobis cft, 
cu omnibus hominibus in pace vmentes.Neq; 
cnim vera eft illa pax,qmm cum nonnullis co- 
Hmus,dum interea diicordia nobiseum alijs in- 
tercedit. Ndm vera pax vbiq-, eft , & cum om- 
aib. homtnibus * nullam cuna quoquam diflea- 

O x 



2$6 ANAt. LOG. IN E P I S T. 

tioncm admittens.E* fanflimomamjQuatta ex- 
hortatio fpecialis , ad fandtimonia:qu« fecun- 
dus eft currendi modus fpeculis. Sjn&i moni^ 
nomine intelligenda videtur hoc loeo,tu in ge 
nerevitaefan&itas ,tum etiain fpecie caftitas; 
Naminfiraveri.16". fcortationem fimul&pro- 
fanitatem, tanquam fanfhmoniscontrarias, 
coniungit. Caftitas autem peculiariter inter- 
dumnomen famfHmoniasob;iner.vti. ThefT. 
4. 4. vbi fan&i moniam deiinit per abftinentia 
a feortatione. Ha?c("inquit) eftvol&asDei, 
iiempe (andtificatio veftra^id eft, vt abftineatis 
a fcorta tione : & caftus peculiari modo purus 
Sc fan&us dicitur, vt contra peculiarem quan- 
dam impuritatem in fcortatione innuit Paulus 
i.Cor.tf. 18. Qui fcortatur in proprium corpus 
peccat. sinejM nemo) Ratio hortationis ad 
ian&imoniam,a fummo malo & incommodo, 
quod fanctimonia» defedum fequitur. Sine 
ca nemo videbit Dominum. Nullusenimim- 
puro&polluto homini ad Deum patet adi- 
lus.Namimpuritashabitationem Spiritus fan- 
&i,omnemque Dei praefentiam,cum in corpo- 
re, tum in anima, penitus ex term inar,v t videri 
Deus non poflit : Cum contra fan&imonia 
Dei praefentiam afFerat. Vnde Chriftus : Beati 
mundo corde > quontam ipfi Deum videbunr> 
Matt.j.8. 

ij Profyicientes nefuu)Tertius currendi mo- 
dus fgccialis, & exhortatio fpecialis quinta, 

quar 



ad heb. cap. xii. 197 
qua* alios refpicit, vt profpiciamus ne quis de~ 
ficiatagratia Dei. Sicobleruationemaliorunt 
commendat , vt fupra 10. 24. Obferuemus alij 
alios. Attendendum nobis eft ctiam ad alios, 
vt illi vna nobifcum currant, non autem prola- 
bantur & deficiant. Ne ^ud radix) Quartus 
currendi modus fpecialis , & exhortatio fexta, 
proximumetiamrefpieiens*, vt profpiciamus 
ne qua fuppullulet radix amara, h. e. hsrrefis, 
aut aliquid fimile,quod fit ofFenfioni, vt Deut. 
29. iS.radix profcrens cicutam,aut abfinthium. 
Euellenda eft huiufmodi amara radix 3 ante- 
quamincipiatpullulare* neoffendiculofitcur- 
rentibus alijs. ohturhet) Amar£ huic radici 
duo tribuit eflfe&a , qua^totidem funt exhor- 
mionis argumenta. Primum eft conturbatio 
Et per banc ) Secundum eft inquinatio muL- 
torum. 

16 Ne ^uis ftt) Quintus fpeeialis currendi 
modus,& exhortatio feptima*vt profpiciamus 
ne quis fit fcortator aut profanus. Speciem 
prasmittit generi : Nam profanitatis fpeeies 
qu#dam eft feortatio. Eft autem profiinus qui 
Deum eiufque gratiam,fanc3:a denique omnia 
Sc religiofa contemnit& irridet. relntEfau) 
Diffuadet a profanitate, exemplo Efau, cuius 
profanitas fa&o ipfius exponitur j vnico edulio 
vendidit ius primogeniti. Vide Genefeos 25. 
jo.&deinceps. lus autem primogeniti pofi- 
am fuit in duabus pr#rogauuis,vna dignitatis 

P i 



Ip8 ANAL. LOG. IN EPIST. 

qua inter fratres primatum tenebat,& eos fibi 
fubiedos habebat.2.Chton.2i.j. Altera robo- 
ris, ex dupla portione quae ipfi *x paterna hae- 
reditate cedebat.Deut.21. 17, Vide de hae du- 
plici prarogatiua.Genefeos 49.3. & 1. Chron. 
5Mi.Vnde etiam primogenitus typus erat Chri 
fti primogeniti Dei , quiomnes fratreshonore 
& potemia antecedit. Vendito igitur iure pri- 
mogeniti,Efau, & recufauit typus effe Chrifti, 
eoque Chriftum conteirpiit > & haereditatem 
amifit terrse Canaan, qua: typus erat regni coe- 
lorum. 

17 Scitis enim eum etiam) Oflenditur iu- 
dicium quo punicum eft profanum hoc fa- 
flum , cum vellet haereditario iure benedifiio- 
ncm aflequi , reprobatus eft a Deo per l- 
faacum , & ius primogeniturx , & in digni- 
tate, &indupla portione,datum eftlacobo, 
cui illud vendiderat. Vrde Genefeos 27. 35. & 
demceps. Non enim reperit) Reprobationem 
Efaui oftendit , cx immutabiJitate fententias 
benedi&ionis de Licobo pronunciatar ab Ifaa- 
co patre. Non reperit iocum pocnitcnti? patris 
Iiaaci , h. e. non potuit efticei e vt Ifaacum pa- 
trem pceniteret benedictionis quantumuisex 
errore in lacobum coII«)ta?,vt fententiam illam 
benedidionis retraftaret ; quamuis cum la- 
chtynjis benedictionemilLim exquifiilet, vt 
benedj&ionem recuperarer.Vide Genef.27.59. 
Pronomea^V?<V proxime ad ixtlavow vo- 

cem 



A D H E B. CAP. XII. 19S> 

cem referendum videtur. Eft ergo hoc pri- 
mum dehortationis h. profmitateargumentfi. 
Eftu profanis triftem & miierabilemprofani- 
tJtiffatt exitumconfecutuseft.Ergoeauenda 
efte usexemploprofanitas. 

18 Non tnim accefiijtis) Alterum argumentu 
dehortationis a profanitate, a praefenti eorum 
conditione, quam copiose hoc loco defcribit: 
Eft autcm conditio ha?c prasfens eidem illa 
quam Paulus paucis verbis expreflit. Rom. 
6. 14. Peccatum vobis non dorainabitur: non 
enimeftisfublege, fedfubgratia. Argum«n- 
tum igi tur eft in hanc formam.Eftis fub Euan- 
gelio:Ergo non oportet vos profane viuere. In 
fumma lucenon debetquis ambuhreaefim 
tcnebris elTer. Interdiu enim compofite am- 
bulandum. Nox proceffit ( inquit Paulus) 
diesautem propimjuat: Abijciamusigitur o- 
pera tenebrarum , & induamur habitu qui 
luciconucniat, vtinrerdiu compofite ambu- 
lemus. Rom. 13.12. Hjbitum autemillum lu- 
ci conuenienjem Jnterpretatur effe Chriftum, 
verf. 14. Sic argumentatur etiam Apoftolus. 
Tit. 2.- 12. & deincep*. IUuxit gratia illa Dei 
falutifera omnibushominibus , erudiensnos 
vt abnegata impietate&c. Tra&atur hoGar- 
gumentum ex diuerfis,x«?a'pf w & ^W.Con- 
trarium vnum remouetor 3 alterum ponitur.Re- 
mouetur conditio iub lege , vt locus fit condi- 
lioni fub gratia & Euagelio.Neq; enim vtraq; 

O 4 



ioO ANAl. LOG, I N. EPIST. 

coditio poteft fimul cofiftere in eode homi- 
ne.Coditio haec fub lege amplificatur ^ terri- 
bili for ma legis prom ulgatar, qu x 1 egis terr o- 
res indicat.Coflfr* ftabtlc m) Formapromulga- 
tac legis fuis quibufdapartibus exponitur: de 
quibus vidc Exod. 19. Primaparsformaelegis 
promulgatx, eft inlocoex quopromulgaia 
eft Lex,Monte nimiru Sinai. Extenuatur au- 
temhiclocusamateria, fuit mons crafli & 
terrenar,eoque cotre&abilis materia^qui ma 
nib.palpari poffet,quo diftinguitur hic locus 
a coelo, quod manibus cotre&ari non poteft. 
Et incenjum) Secuda pars formse promulgatae 
legis, in ternbilibus lllis fignis,qua:Deiprs- 
fentiam in illo monte teftabanturjCiim ex eo 
Lexpromulgaretur,vt fuerunt haec meteora, 
ignis incenfus, turbo,caligo, procella. Deus 
cnim ipfe nullo fenfu percipi poteft > fed per 
fenfibiles iftas creaturas fe praefente declarat. 
19 Tubd^uefonitum) Tertia pars formsepro- 
mulgatae legis y in fbnitu tubar, quo pra?para- 
batur populus ad audiendum vocem Dei. Et 
">ocm)Quarta pars eft ipfa vox legis promul- 
gatx, qua? tubae fbnitum eft inlecuta. Qudm 
<fi*i) Amplificatiovocishuius quarauditaeft 
cx hoc more,ab effe&o(in terrore lncutiedo 
audientibus ) eoque duplici. Primum cft in 
populo-.alteru eft ia Mofe ipfo, dtice populi. 
Effe&um in populo cft : Adco ad auditam il* 
lam voccm exhorrucrunrjVt audire eam non 

fufti- 



A D H E B. C A P. XII. 201 

fuftinuerint fed deprecati funt ne amplius fibi 
fieret fermo per ipfum Deum immediate > fed 
loqueretur per Moien internuncium. CauiTa 
autem hujus terroris fuit,quod terrore hoc ex 
terno in lege promulgmda excitatus eftin- 
ternus confcientie terror,quod exadam illam 
Deiinlegejuftitiam (cuinullushominum fa- 
tiffacerepotefUfeirenonpoftent. 

20 Nonemmfcrehant Alteracaufarcrroris 
inpopulo, a Dei jnttrdi&o, quoper Mofen 
vt internuncium fignificauerat Deus,morte uf 
ficiendum efle quicquid motem tangeret,non 
homo tantum,fed etiam beftia. Vide Exod 19. 
j^.idque propter pra^fentiam facrofan&a? il- 
liusNbjrftatis Dei,adquam impu;^ & pol- 
luta^crearura* nullus patet acceilus, nifiprius 
fan&ificetur. Itaque necefiefuit Moftn e- 
tum fan&ificari antequam hunc montem at^ 
tingeret. 

21 Et McJes)E&£kumvocis nudiraHnpro- 
mulgandalege, in ipfoMofe, qui & ipfequo- 
queeft exterritus, vt hacvcce cdnfeflus eit: 
Expauefa&us fuin ac tremebundns. Ha:c qui- 
dem Mofis verba nonexpreffe in Scripturis 
habenrur,fed Exod.ip.ip.dicirur Mofes,quum 
populum obuiam Deo e caftns eduxiftet, to- 
tufque mons ille tremeret , locutus efTe , ante- 
quam Deus plane ad montem Sinai defcen- 
diflet : quid autem locutus fit,eo Ioco non ex- 
primitur, fed hoc loco afferuntur verba > qui-. 



ZOZ ANAL. LOG, I N EPIST. 

bus Moksfonoillo tubx territus de fuo ter- 
rore conqueftus eft,& Deus ibi dicitur ipfi ref- 
pondiffc voce, hoc efhplacidis verbis Mofen, 
de conferuatione (an agentem, confolatus efle 
& confirmauiire.H J&enus fuit primum mem- 
brum diuerforum.Condicio fub lege,quam cx 
preflit terribili illa legis promulgatione. 

11 Seditccefjiftis) Scquitur conditio fub E- 
u«mgelto,qu# amplifieatur defcriptione Ecclc 
fix noui Teftamenti. Defcribit eam primiim 
exvarijs, ijfque fuauiffimis appellationibus 
typicis , quibuslocus innuitur : Primum vocj- 
turmonsSion. MontiSinai exquo promul- 
gata eft lex, ex aduerfo opponit montem Sion 
(qui cypus erat coslorum ) ex quo primum 
perfonauit Enangelium. Nam primum Chri- 
ftusipfe,deinde ejus Apoftoli, perfpicueex 
Sione Euangelium promulgarunt , juxta E- 
iaix vaticinium.Ief.2.5. Etciuitdtem ) Altera 
Ioci appellatio: vocaturciuicas Dei viui,hoc 
eft, codeflisHierufalem, quxperterreftrem 
illam figurabatur , vt fubje&a tertia appellati- 
one interpretatur: His ergo tribus nominibus, 
vnum cundemquelocum fignificat. Etmyi^- 
das) Secunda p;irs defcriptionis Ecclefi£>a 
perfonis varijs ijfque pr^ftantiffimis , quae 
lunt in hoc loco , & ad quas accedimus Perfo- 
n^primum funt Angeli Jjquenonpauci^fed 
numero infiniti.Na myriadas vocat Angeloi u, 
aumerum finitum pro inhnito exprimens. 

23 Con- 



A D H £ B. C A P. XII. 20} 

25 Conuentum) Deinde ele&i omnes quos 
vocat pr mogenitos , nec primogenicos tan- 
tum j fcdconi entum & coneionem primoge- 
nkorum,quo fignificat immenfum eorum nu- 
merum/quo autem majorelectorum nrmerus 
eo mjjor fcclicitas & glori^. Vocantur aurem 
ele&i primogcniti,per allufionem adprimege- 
nitos in popJoDei>qui habetam 3 tum dignita 
tem &authorititem in reliqudmfiimliam , tu 
dupLm harrcditatis portionem : Ita ekcti om- 
nes obtinent primum dignitatem coHeftcm, 
cujus typuscrjc dignidis llia in familijs. Dein- 
de hajreditario poftidebunc regnum pararum 
ipffsajadis mundi fiindamentJS. Matth. 25. 
34. Qm confcripi ) Deferiptio eft primoge- 
nitorum : Contcripti (unt in ccelis , id eft > a 
Deoele&i funt ad vitam £tern;im. Nam e- 
ledorum nominadicuntur fcripta cfieincoe- 
lis.Lue. io.20. & in Jibrovita?. Philipp. 4. 
3. quibus phrafibus fignifictur eos £terno 
illo eiedionis decretoad viram astern^mefle 
ordinatos. Et indicem ~\niuerforttm) Tertio in 
perlbnis, quarurn pnrfentia fruimiir in coelefti 
illa Hierutalem,numeratur Deus,quemvocat 
judicem vniuerforum,qui iolus juftiflimo fuo 
judicio affli&ionem rcdditijs qui fidelesaffli- 
gunt, ipfis autem fidelibus retaxationem. 2. 
Thefl.1.6.7. Etjpirttus) Quarto loco recenieC 
fpiritusjuftorumconfecratorum, hoc eft 5 ani- 
mas fidelium dcfunctorum 5 j-m in caium re- 



204 ANAL. lOGt TN E P I S T. 

ceptas.Nam homines qui funt in Ecclefia, vel 
funt adhuc in corpore degentes in terris , quos 
initio verfus voeauit primogenitos : vel depo- 
fitohoc corporis Tabernaculo in coelis tri- 
umphatcumChrifto,vtfuntfpiritusjtiftorum, 
qui coniummati hic dicuntur,hoc eft,confum 
matam&perfe£tan^fen6bifieationem &glo- 
riam adepti , non quidcm iecundum omnes 
confummationis gradus, fed fecundum ali- 
quostantunv.cum quoad animam pra?(entes 
j im fint cfi Domino.Confummari igitur funt, 
non fimpliciter,feci KartL Ti\refpeclu noftri,qui 
adhucaduena? fumusincorporc,& peregrea 
Dominoabfumus. 

24 Et adnom) Poftremo inter perfonas re- 
ceietur Iefus,noui foederis Mediator, per que 
folum^o^<yvwhabemus cum Angelu , cum 
primogenitis qui confcripti funt in coelo ,cum 
Deo vniucrforum iudice,cum fpifitibusdeniq; 
juftorum.Nam in eo recoiliguntur omnia,tum 
qu^incoelis, tum quseinterris, Ephef. 1.10. 
Deciturnoui Tefhmenti Mediator, quino- 
uum iilud Teftamentum,quo legauit nobis re» 
miftionempeceatorum,juftitiam & vitama?- 
ternam , fanciuit fuo fanguine. Etfanguinem) 
Cum Chrifto conjungit ejus fanguin^m ,quo 
purgittir confcientia nortn 3 eumque aChrifto 
feorfimhomiirat, vtdoccat videndum nobis 
ife vtfanguine hoc afperfi & irrig.iti fimus: 
um alioqui nullum cx Ghrifto beneficium 

perci- 



1 



iD H E B. C A P. XII. 20r 

percipere poflimus. Ideoque fanguis afper- 
fionisdicitur,quod eo per fidem aperfa fide- 
lium eorda fanctificentur,& a. fordibus pecca^ 
torum abluantur,allufione fadta ad vecerem le- 
geniiin qua omnia fere fanguine afperfo mun- 
dabantur ,fupra 9. 22. Pr<eJiantiora) Commen- 
dathuncChrifti fanguinem ab eflfe£to,quod 
illuftratcomparatione Abelis : Sanguis Chri- 
fti praeftantiora loquitur quam farguis A- 
belis. Nam fanguis Abelis loquitur Sc po- 
ftulat a Deo vindidam : At fanguis Chcifti po- 
ftulat a Deo mifericordiam & gratiam. Qiian- 
quam non incommode , & tum ad graecum 
contextum,tum ad iequentem exhortationem 
magis etiam appofite , locutio haec ad ipfas 
pcrfonas referri poffir, quod Chriftus fuo fan- 
guine pr#ftantiora loquatur , quam Abel , qui 
mortuus adhuc loquitur , fupra n. 4. & vin- 
di&am a Deo expofcit \ cum Chriftus fuo 
fanguineveniam& remiffionem peccatorum 
poftuler. 

25 vidctc n? ajfternemini eum <p/ loyuitur: 
namfi illi non effugerunt am auerfabantur eum 
aui loquebatur Dei nomine tn terra 3 multo magis 
nosyji cum qut de c&lis cft aucrfemur. 

z6 Cuiutlioxtuncconcuffitterram \nunc autt 
denunciautty dicens , ^dhucfemel ego concutiam 
nonfolum terramfed etiam ccelum. 

27 Porro illud , ^yfdbuc femcl declarat inflabi- 
lium rerum^tfetefatlrtiammyamQtiweiJt m** 



r Z06 ANAI. LOG. I N E P I S T. 

neant qudtfimt fiabiUa. 

28 Quapropter regnwm ajftimentes quodcon* 
tuti nonpotejl, teneamus gratiam pcr ^uam itafer 
mamtis Dev, ~)>t elptaceamm cnmlterccHndia o* 
leuerentia* 

29 Etenim Deits nojler confnmens ignts cjt. 
Videtenc afyernemim) Occafione proximo- 

rum verborum quibus fangainis Chrifti effica- 
ci im commendauit,redit ad p; secipuam exhor 
t «ioncm ad perieuerantiam : Ne Chriftum lo- 
quenteaipernemur , fedteneamusejusdo&ri- 
mm.NamJiilii) Argumentum exhortJtionis 
decimumfextu,ajudicio quod fequetur eos, 
qui Chriftum loquentem alpernantur : judiciu 
hocconfirmatur duobusargumentis.Primum 
eft k comparatione minorum. Si illi non effu- 
gerunt qui Moien Dei nomine in terris lo- 
quentem> aucrfabantur: quanto magis non cf- 
fugiemus nos , fi Chriftum e coelis loquentem 
afpernemur? Quo enim dignior eft perlona 
qu#loquitur,e6 magis puniendi fjntquilo- 
quentem auerfantur, Similcargumentum vi- 
de Heb.2.i.3.& 10.28.29. 

26 Cmh4 Ifox) Secundum argumentum quo 
confirmat judicium eorum,qui Chriftumlo- 
quentem aucrfantur , eft a vi & efficacia vocis 
Chnfti loquentis, tampr#terjta in promul- 
ganda legcquapr^fenti inpr«edicando Euan- 
gelio.O*/tf.f ^ox m«r)Cum promulgaret legem 
concuftit terram>hoc eft, homines in terris de- 

gcnrcs? 



k D H E B. C A !>• XIU 10J 

gentes,quilegepromulgata admiraeionema-. 
jeftatis ipfius affe&i iunt. At nunc ( in pr#di- 
cando Euangelio^non folum concutit terram, 
hoc eftjhomines/ed ctiam ccelum,hoc cft,An 
gelosqui inccelis degunt,qui etiam ipii inE- 
uangelijpraedicatione, in admirationem boni- 
tatis & gratia* Dei abripiuntur , & in myfteria 
Euangelij defiderant imrofpicere. i. Per. r. 1 2. 
Cum ergo tanta fit efficacia vocis ipfius, & 
nunc , & jam ohm , non effugietis judicium, fi 
eum loquentem afpernemini. Dicens ddhuc 
/£<OConcu(Iionem hanc coelorum & terrar, in 
Euangelij prsdicatione, conlirmat teftimonio 
Aggsei Propheta? cap. 2. verf. 7, vbi pisedi- 
citur ifta coelorum fimul & teri£ commotio in 
Euangelio pra^dicando , qu# iummam ar- 
guit effe majeftatem & dignitatem E«jangelij. 
Quanquam non ineommode concu/Iio ift* 
intelligi poffic de externa illa commotione 
coeli & terra: , ad vocem Chrifti exfpirantis in 
cruce , cum tenebris fuper toram terram indu- 
£tis Sol obleuratus eft, aulasum Tem£>li fidum 
eftmedium, terramotaeft,petrse fiffe funr 
Matth.27.5o.5i.&deinceps.Luc.25.44.45. 

27 Porro illud ^W^Imerpretatur illud Ag- 
ga»iteftimonium 5 & ex illis Propherae verbis 
(adbucfemel) deducitcorollarium, deabroga- 
tione Legis,&£ternitate rerumpereeremo- 
niaslegis& politiam Mofaicam fignificata- 
rum,hoe eft>faccrdotij,& regniChrifti,vt indc 



2o8 ANAL. LOG. IN EflST» 

aliud inftituta» hort ationis argumetum eliclat. 
Cum enim dieic, <tdhu>c> fignificac non fitis 
efle quod jam antea concufT* effec terra in fc- 
renda lege,fcd adhue opottere legis hujus im- 
mutationem effe. Cum autem addit Semeh 
fignificat vnicam duntax iC fore iilam mutati- 
onem, vt quod ln locum legis fuccefLrum fit, 
maneatperpetuu&immucabile.TctVctAgy^gKfit 
ea quae concutiuntur, vocat Icgem Mofaicam, 
cmnef q; legis ceremonias:& inftrumenta quas 
legnlibus ceremonijs feruiebant , qua? natur# 
erantinftabilis,&non permanentis. Vt pnta 
faiiarum) Ratioinftabiluatis iftaiumieum, 
quia inftitute quidem & mandatae erat aDco, 
fed adcercum aliquod tempus,ad adoentum 
vfque Chrifti. Galat. 5. 19. Cujus quum typi 
& vmbrs eftent , debebant aduentanti corpori 
cedere:Ta n» <r*Aei>sVwac>ftabilia , vocat ea quas 
per inftabiiia fuerut figmfieata,&: in locum in- 
ftabilium fuccefferunr,vteftChriftus ip:'e,ejus 
regnum,&omniabona quas coniequion rin 
Chrifto,vt funt juftificatio, fan&ifiejtio & 
coeleftis illa h#reditas,qu£ omnia neceflario 
«ternamanent. 

28 Quapropterregnum) Exhacconditione 
Regni Chrifti » ex interpretatione vehborum 
Prophetasfumpta , deducit argnmentum no- 
uum pr#cipu«e exhortationis , ad perfeueran- 
dum m fide, & gratiam retinendam.Si gratiam 
tenuerimus , parcicipes erimus regni lUius, 

quod 



AD HEB! CAPi XIIo 26$ 

qUod concuti oon poteft. Ergo &c.Eftqj hoc 
argumentu exhortationis decirnufep titnurh. 
Gratiq nomine intelligo fidem ex Dei gratia, 
profe&anv.metony mia efficientis. PertHdm) 
Defcriptio gratise iiue lidei ab effe&o:ndes e- 
nim non poteft elTeotiofa in nobis:fed necef 
farib producit hoc effe&um, vt feruiamus 
Deo. rteifUceamii* ) Modus feruiendiDeo 
prasfcribitur,primtim in gcnere,vt feruiamus 
eiadipfiusvolunt,*te 5 & placitum,facicntes 
ex animo quas vult Deus. Ephef.6.6". Deinde 
in fpecie,cum verecundia 6c rcueretia.Verc- 
cundia eft pudor,ex infirmitatis noftrac & in- 
dignitatis confcientia.Reuerentia cft rcligio- 
fusmetusexagnitione illius Maieftatis Dci 
rioftrijcui feruimus.Harum proprietatum ex- 
emplum nabes in Publicano. Luc.1z.13* vt &C 
audaci£>quse hisoppcjniturjin Phari/aeo. 

19 £^w^D^)Poftrcmumcxhortarionis 
argumentum,a natura Dei noftri,eft ignis co 
fumens, eoque confumpturus eft omnes qui 
non perfeuerantes in fiJe, ipfinonferuiun£ 
iuxtaipfiusplacitum.Hocargumentumnm- 
tuatus eft ex Mofe.Deut.4.24. 

<s€rgHmtntim CAptis decimiterttj* 

Hoc capueprimum funtfpecialespararnefes quifcui 
hortatur ad officia,maxime quae ad fecundarti kgtsTa* 
bulampertinentad verfumvfque iS.Deindecommen* 
4at Hefergis preces pro fc ; ad ver£a*> vbi epiftola han$ 

P 



2IO ANAL. LOC. IN BMST. 
precibm primura # o!einde horcatione , poftremo afc 
qtioc alijs varij argumenci ferraonibus concludit. 

Ca pvt XIII 

i Frdtemd chdtita* mdnedt. 
1 Hojjfitdlitdtis ne fttis immemores : fer 
hdnc cntm ^uiddm infcij excefemnt ^Angelos ho- 

jpitio* ' 

2 Memores e ftotc ^inHorum tdnyudm ^na cu 
illit \tnHi : eorumfui mdlx fremuntur y dcft iffi 
5 uojue corfore affli&i ejfetis. 

4 Honordhile eft intcrfuofuis coniugium er 
tubile imfollutum :fcortdtores dutem cr ddulte- 
ros ddmndhit Dem. 

c sint mores dlieni dh dudritid: eftote coten- 
tifrtfentihmdixit emm iffe,Non te deferdm y ne% 
te derclinftdm. 

6 %/ideo^t confidenti dnimo dicdmHS^Domi- 
nus mihi auxtlidtor: nec timcho juidfdctdt mihi 

homo. 

7 Memores efiote duftorum T/efirorum, fut 
lofuutifunt^ohisfirmonem Dei : fuomm imttd- 
minifidcm y confidcrdntes fuifuertt extm conucr- 

fdtionis ifforum. 

8 lcfu* Chrtfius heri & hodie idem cft , ©- tn 

Jcculd. 

9 Doftrinislidrtjs &>feregrinis nc ctrcum- 
fcrimini : honum enim efi grditd confidhilirt cor, 
non cihis y quibus nonfunt ddiuti fttitn iffts Mr- 

JC+tifont, 

io Hd~ 



A D HE B. CAP. XIII. 211 

10 Habcmm altare ex quo non hatent ins edcn- 
di qui tabernaculo defiruiunt. 

1 1 Quorum enim animalium fanpuu infertur 
fro feccato in facrarium fer Ponttficem , horum 
corfora exuruntur extra cafira. 

1 2, Quafrofter &r lcfus > ^tftnSlificaretfO" 
fulum fer frofnum fangumem , faffui eji extra 
fortam. 

13 Exeamm igitur ad cum extra caftra y of~ 
frobrtum eim fortantes. 

14 Nonemm habemmhic fttam ciuitatcm y fid 
futuram inquirtmus. 

1 5 Per tffum igitur afiidue ofieramm Dtofa- 
crificium laudis 5 id efifiruclum labtorum confiten- 
tium nomint eiu*. 

16 Beneficentia> ^eto &* commumcationis nt 
obliuifiimtm : taltbus entm Itfttmis ddeclatur 
Dcus. 

1 7 obedite duEloribus lefirity & obficundate: 
*\>igilant enim iffifro animabm~\cftrps>>tanquain 
rationem redditum^t cumgaudio bocfactant,o* 
nongementesyid enim efl ^obu inutile. 

Fraterna charttat ) Prima ipecialis praeceptio 
qua charitatcm commenddt, nongeneratim 
quamlibct,fed ^«J^^/ay, fiue chjrkate fra- 
tcrnam , qua tantum profequendi (unt fratres, 
Adomeftici fidei, quiomncs eiufdem Patris 
filij funt. Hanc diftinguic Pttrusa charitate, 
quatn a^a67T^Jv0cat.2,Epift.i.7. 

z ZoJpitalit/hjDuQhite verfibus fequ£tibu$ 

P 2 



SU AKAt^ IOG IN EPIST? 

duo prscipiuntur officia , quse ex charicate 
fracerna , tanquam propria ipfius eflfedta > pro- 
fluunt:HofpitcjIitasnimirum &<r^7ra&<(et erga 
vin&os Sc afHi&os , fiuc eorum recordatio : In 
his enim pottflimum efFedis , per illa tempora 
quajperfecucionibusfw-ruebanc (cum ian&orii 
peregrinationes & exil:a,vinculaque&jffli- 
Aiones frequentes eflent ) occalio exercenda: 
fharicati, ofFerebatur. Hoc verfu pr^cipitur 
hofpitalicas. Ter banc enim) Hofpitalitarem 
commedat argumentofumpcoab honoreiilo 
fingulari, qui Dei beneficfo accidit quibuf- 
damqui hofpitalitatis erantftudiofuquodni- 
jniriim Angclos hofpitio exccpennt. Infcij) 
Amplificatur hoc eorum f ><5tum ex particu- 
lari circumftantia infcientiae ipiorum , quod 
recepennt Angelos chitfputaientfe homines 
rccipere; Nemo enim tum eft inh m ^us,qui 
cognitos Angelos recufiret domo excipere. 
InteJligit autem deAbrah.imo, quitresAn- 
gelos hominnm fpecie lpfi apparentes hofpi- 
,tio excepit. Gen. iS. 2. & deinceps, In his ex- 
emplisgencralisdo&rinaincluditur: Non ca- 
xitttros fuo p xmio quicunque hofpitalitati o* 
peramdederint. 

3 Memores eJIote)hher\}m charitatis officiu 
quod prscipit ell o-u[A.7r*d-{(t 8c recordatio vin- 
^korum &afflictorum propter Chriftumeiuf- 
queEu^ngeln m. Modushuius recordationis 
admngicur* quoi perindc oporteat nos vin- 

agrom 



AD H E B. IAF, X!!I. 21$ 

&orum& quomodccunq':eaffli£fcorum mc- 
minifle, ae fi vna cum illis eflemus vinfii & af- 
flidi.Nihil enim eft,quod nos fcrio mifericor- 
dias fenfu magis afficiat,quam fi eorum qui af- 
fliguntur perfonam in nos tranfferamus. Vt 
quiipfi) Ratio prarceptionis a communione 
cum vinfiis , & afflidis proChrifto: Eftis in 
eodcm cumipfiscorpore 5 membranimirume- 
iufdem corporis cuius Chriftus eft caput : De- 
bet autemintermembMeiufdem corporisea 
eirc <rvfjL7r*T€i(t % vt fi patitur vnum membrum fi- 
mul doleant omnia membn.i.Corinth.12.26» 
Itaque gr#ca verb^ *k KjivloiSvlisSv vd^Tt^ 
C\c ad verbum tranfferenda cenfuerim(vt qui i- 
pfietiafnficisincorporej 

4 Honorabile efl) Quarta prseceptio fpecia- 
lis quaconiugiumcommendat, fcortationem 
prohibet. Commendaturconiugiumex duo- 
busadiun<3:is,primum eftT//x/oV,hoeeft 3 pre- 
ti ofum^fiue hoF.orabile, non apud homines ta- 
tiim fed etiam apud Deum , vt quod ab ipfo 
inftitutum fit & celebratum in paradifo ante 
hominis lapfum, cum adhuc effct homo iti 
fhtu innocentise & inregritatis. Inter yuojnis) 
hoc eft , inrer cuiufcunque ordinis , & condi- 
tionis homines,vtin nullohominum genere 
culpari debeat. Et cubile imfollntwm ) Ahc- 
runi adiunftum quo commendatur coniu- 
giura, quodcubile eius fit impollutum ,hoc 
eft,purum&omnis culpasac pollutionis ex- 

P 3 



214 AMAL LOG. IK «PIST. 

pers , vtpotc quod a Deo fandtificatum fit, 
vt quibufuis hominibus eo bona confcientia 
vtiliceat. Scertatores autem) Ratio dehorta- 
tionis a contraria fcortatione & adulterio, eft 
aiudicioDei, Deus fcortarores & adulteros 
iudicabit,hoe eft , damnjbit. Iudicium fiuc 
d:mnationem intellige setcrnam. Eodem ferc- 
fu paffimdocet P.iulus icortatores regni Dei 
h£red?ra*em nunquampoifefiuros. i.Cor.tf.9. 
10. Gal.j.n.Ephef.y.y. 

5 Stnt mores alicni) Quinta prarceptio fpe- 
cialts 9 quaprohiber jUc^nridm , contraautem 
pTXcipit vt contenti fim prarentibus. Vide 
1. Timoth.tf. 6. &deinceps. Vbi <pi\ajpyvpi&v 
vocit malorum omnium radicem, inimum 
autem iua forte contetum coniungit cum pie- 
tate>tanqu;*meiusefFe<3:um necefTatium. A- 
mmi autem pracfentibus contenri illuftre ex- 
emplum m iua perfona exhibuit nobis Pau- 
lus. Philipp. 4. ii. 12. 15. Dixit emm ipfi) 
Ratio praseeptionis a promiflibne Dei, q>a* 
hic a perfona promittemis amplificatur , ipfe 
inquit, hoc eft, Dominus , dixit : & profcrun- 
tur in medium Dei verba , quibus Iofuam 
ad vocationem fuam alacriter obeundam con- 
firm3f. Iofu. cap. 1. verf. j. h*c enim pro- 
miflio Iofuz tanquam duci populi fui fa<9a> 
adtotumpopulumcommuniter fpe&abat, & 
ad omnes pios vocuioni fua? mcumbentes cx- 
tendkur. Promittit autem Deus his verbis 

perpetuam 



A D H E E. C A F. XIII. 2I5 

perpetuam pr^fentiam fuam , qua: fola nos 
prxefenti conditionequacunque, &debec,& 
poteft, conrentos eflScere. Auari animus nc 
toto quidem mundo eontentuseft, fed quo 
plura habct plura appetit. Eft enim cupidi- 
Us animi humani infinita, eoque nunquam 
plene fatiari poteft , nifi inrjpleaturpraefemia 
Dei, quifolus cft lhfinitus. Argumentum i- 
gitdr eft : Deus iuxta ptomiffionem a fe fa- 
(Stam perpetuo tibi prarfens eft. Ergo con- 
tenriJS efto prsefentibus , & alienus fis ab aua- 
riria. Auarus Deum non habet prsefentem^ 
fed pro Deo habet diuitias , vnde Idololatra 
vocattir. Ephef.cap. 5. verf. 5-. & auaritia Ido- 
lciatria.CoIoff.j^. 

7 ^fdeo l't confideti) Amplificat hac Dei pro- 
miffioncm ab eftedto, fide noftrapromiflione 
amplcctente, & inea confidenter gloriante. 
Gloriationis formuhm fingulis fidclibus pr^ 
fcnbit , exPCil. 118. 6". vbi Propheta fiducia 
pr^fentise & auxilij Dei fe confirmjt aduerfus 
quofcunquehominumconatus. Vnde inferri 
poteft generatim , noneffe timendum nobis i 
rebus aduerfarijs quibufcunque , multo minus 
apenufia &egeftate. 

8 Memores f/?ote)Sexta prgceptio fpecialis, 
quacommendatijsmemoriamdudfcorumfuo- 
rum, &nominatimexprimit,quos du&ores 
inreIligat,eos nimirum qui locuti funt ipfis fer 
moncmDei. Memoriam hanc definit inquo 

p 4 



3>\W AKAt. LOG. JN E *I S *. 

fit pofita,in imitatione videlicet fidei & coucr 
fationis ipforum :Neqj enim nudam hlc fidem 
intelligit , fed (vtcx ratione fubieSa perfpi- 
cnutneft)fidem agentempercharitatem , vt 
loquitur Paulus Galat. 5. 6.& in bona ac CmQz 
conuerfatione fefeexerentem. Cwftderantes) 
Argumentum hortationiS eft £ conuerfationis 
du&orum fcelici exitu , ad cuius confideratio- 
ncm ipfos excitat , vtpote cuius & ipfi quoque 
futari fintparticipes , fi eorum fidem imitetur. 
Nam fimiles in fide & conuerfdtione , necefie 
eft etiam fimilem exitum pbtinere. /efus Chri- 
fius) Probateundemforeeorumexitum, qui 
fuic du&orum,fi eorum fidem imitentur,ab im 
inutabili naturalefu Chrifti, qui femper idem 
cft, & fibifimilis,eoque cjuemadmodum du- 
fiorumfidem&conuerfationem frelici exitu 
compenfauit ,ita ctiam fimilem ipforum fidcro 
&eonuerfationemfimtli exitu compenfaturus 
cft. Hac autem Chrifti defcriptione, npn un- 
tum innuitur ipfius immutabilitas, fed&di- 
ftin&ione trium temporum praeteriti , prac- 
fentis &futuri ( vt Apocal. 1.8. )2eternitasde- 
notatur, qqasduas funrproprietatcs diuinaena- 
turar. 

9 Doffrinis^drijs) Septima praceptio fpe- 
eialisjquadehortatur adc&rinis varijs&pe- 
regrinis. Pehortatioexprefla eft allegoriaa 
xiauibus pctita ,quzin raaricircumferunturvi 
vpmorum:Do& rinis varij s,inquit , ne circum- 

feramim 



A l> H 2 3. C A P. XIII. *#, 

feraminijQui enim non fatis firmi funt in fide, 

do&rinishominum tanquam rcntis contrarhjs 

huc llluc agitantur. Do&rnnas vari^s & pcre- 

grinas vocat quafcunqoe do&rinas , qu# vel a 

Deo nunquam funt tradita^ verbo iuo , vc 

funt homi num traditiones , vel quae erant qui- 

dem veteri populo mandata? , fed abrogat^ 

funt in Chrifti aduentu, cuiufmodi fuit do- 

firina cxremoniarym kegis qca* per Chrifiurn 

abolit^ fint. Hx docHna* varia* dicumor & 

peregrina? , quod a do&rina Chrifti varient & 

aDeoproiuis non agnofcantur. Bonumenim \ 

<[/rVRatiopra?ceptioni3abinuti!itate,qu6d hx 

dodtrina! nonconducant ad conftabiliendum 

cor , &foIidam ci confjationem miniftran- 

dum^fed oportecU corconftabiliri do&rina E- 

uangelij, quamgratiam hic appell »t, quiatnta 

eftdegratiaDeiin Chrirto lefu ,dereconeiIi- 

atione noftra cum Deo^& redemptione gratu- 

iraperipfiusfangumem nobisparra. Ha?cfo- 

Jumdo&rina vim habet ftabiliendi corda,quaB 

alioqui neceffe eft fludtuare, & quafi vacil- 

Jare. Graria? autem opponit cibos,hoc eft,do- 

drinamdeciborum mundorum & immundo- 

rum diicrimine Iegali obfenundo , hac vna 

fpecie rvvfrfofyxSc omnecuitu c^remoniale 

inteJligens, Quibua nonfunt) Probat hujus do- 

&rina? inutiluatem ah cxperientia ,quodqui 

iti cibis illis verfati fnnt, hoc eft , ciborum drf- 

^rimen /ujperftitiofe retinueiunt > & cjremonijs 



2l8 anal. log. in epist. 
legalibus pertinacicer adhaeferunt^ea renon 
/untadjuti. 

10 Hdlcmusdltdrc) Alterumargumentum 
dchortationisado£trinadborum,omninoque 
ceremoniarura Iegis, fumptuma pugna inter 
Chriftum&ceremoniaslegis. Qui taberna- 
culodeferuiunt,hoc eft,obftinate rctineotce- 
rcmonias legis , non poflunt paticipcs effb 
Chrifti. Nam Chriftus cum ceremonijs confi- 
ftere non poteft. G ai. 5. 1. quia ceremonias fi- 
gurabant Chriftum venturum, & nondum ve- 
nifteclamit^bant. Ergonon funt retinend^ 
ceremonkE legis. Altaris nomem per mctony- 
miam fubje&i pofitumeft pro viCfcima in alcui 
oblata:intel!ig"taui.e Ghriftjm,qui eft Pafcha 
noftrum pro nobisfacrificatum.i.Corinth. 5. 
7. Hunchabent omnes quorum cordagratia 
funt confbbilita. Edereex hoc altari,eft eius 
elfe pjrticipcm per fidem , fornu loquendi ex 
lege defumpta : Qui enim facris operabjntur 
& aifidcbant altan ( vt loquhur Paulus. 1. Cor, 
cap. 9. verf.i j.) edebant ex facrificijs qdae ofFe- 
rebanrur. 

n Qnorum enim) Antecedeivis ratio fumpta 
a confuetudine ex legis pr&fcripto feru ita, 
inofFerendis facrificijsexphtorijs, quae typi 
erant vniciillius expiatorij facrifieij Chrifti:in 
hanc form )m : Si Leuitae & S.ieerdotes qui ta- 
bern.jculodeferuiebant, non habebantjuse- 
dendi ex illisammalibus,quorum fanguisinfe 

rebatut 



A D H E B. C A P. XIII. 219 

Tebntur pro pecoto in facrarium per Pontifice 
Cquiaeorucorporatota eombuiebanturextra 
c^rtra)prof:£to ntq^ex Chnfto jus cdendiha- 
bent qui tabernaculo defcruiunt. Ar primum, 
Ergo fecundum. Propofirio noneftquidcm 
exprellc pofit^fid pendet ex an^logij 3 quse 
eft inter rypum & rem rypo fignfie.na.Quem- 
admodurr» enimcorum animaliumqu^oflferc- 
bantur pro peccato, fanguis infereb tur in fa- 
cnrium per Pontifieem : Ita Chrifti Gnguis 
illacus eft in facrahum iliud ccclefte per i- 
pfummetChriftum tanqum Pontificem. De- 
inde q-iemidmodim eorum animaliurn cot- 
por.i comburcbmtur extra e;iftra;Ita Chnftus 
palfuseftexrra portam, vt fequenti verfuo- 
ftendnur.Vnde fequitur, Quemadmodum qui 
tabern.^culo deferuiebant , non habebant jus e- 
dendiexillis animiiibus,ita neque qui reti- 
nent cercmoni js legis jus habent edendi ex 
Chrifto. Affumptioeft hocverfu repetita*ex 
lege Mofis , de faenfirijs pro errore fummi fa- 
cerdotis &Ecclefia:Xeuit.4.ii.!2. & anniuer- 
mHjs dieiexpi «tionum. Leuit. ltf.ay.Genera- 
lem legcm vide Leuit 6.25. 

12 Quajtrojiter o^Accommodatio rei figni- 
ficat^ ;d iypum,quo resin Chnfto imp!end# 
pr^figirabantor , de qua jam proxirne dixi- 
mus. Chnftus (vtquod inillorum animalium, 
qua? offerebantur pro peeeato, exuftione exrra 
caftra pra:figuratum eft impleretur ) paflTus 



220 ANAL. LOQ. IU EPlST. 

cft extra portam vrbis Hicrufalem. Vtfinfti-^ 
ficaret) Paflionem hanc Chrifti illuftrat fuo ; 
fine» Finiseftfiin£tificatiopopuli,hoceft,e!e- N 
dorumomnium per proprium ipfius fangui- »*' 
nem : Sandificationis nomine hic inteliigo lul 
non regenerationem,qu$ proprie & immedia- W 
tcficpcrSpiritumChnfti > fedgrjtuir<mpec- e * 
catorum remiflioncm &impuCr}tionemjufti- (1 
X\& ipfius,qu£ propric eft per ipftus fanguinc m li 
quoafperfi inculpati Sc immaculati (iftimur <1 
DcoPatri. 

13 Excamns igitur) O&aua pneceptiofpeci- 
alis, cx proximis verbis ; quibus diQumeft, 
Iefum vt findbficaret populum extra portam 
paflum effe , dedufta : Hinc enim fequitur no- 
bisetiam extra caftra ad Deum exeunduefle, 
fifanftificationis per ipfius fanguinem volu- 
mus efle p jrticipes.Senfus eft.Renunciandum 
oobis effe huic mundo,vt quafi exearaus extra 
eum,vcChnftum fcqu.mur, ferentes ipfius ' 
opproprkm.Nequeenim Chnftu fequi poflu- 
mus , & ipfius cruce ferre , quamdiu corda no- 
flr. mundo huic & mundanis affe&ibusad- 
diSa funt,eoque tum demum eximus ad Chri- 
ftum cum cordi noftra & omnes affc<3u3 e- 
rigimus adDeum, &c a mundo fejungimus» 
acqje interca etiam dumin hoc mundover- 
famur gcnmus nos vt municipes coclorum. 
Philipp.3. 20. quodqui faciunt Chnftumie- 
quuntur , &crucem>pfius fcrunt patientiffi- 

me,imo 



F 



AD HEB. CAP. XIII. 111 

;. nc^imoglorianturinafflidionibus. Rom.5.3. 

14 A on tnim hahemtu) Ratio pr^ccptionis^ 
Mon habcmus in hoc mundo ciuitatem fhbi- 
cm &permanentem 3 fed eam inquirirr.usfu- 
uram ext a hunc mundum iti ccelis vbi eft 

. 3hriftus. Ergo excundum nobis eft ad eum 
xtra caftra;t6 enim nobis cft eundum vbi eft 

;iuitas nobis ftabi!is& firmi.Ciuitaterafutu- 
acn vdcat fixam illam , ftabilem , & «ternana, 

juam voc^uit vrbem habcntem fundamenta: 
upri 11. 10. &c coeleftem patriam. Ibidem 

/crf.itf. 

15 Peripfumigitur) Nona pr^ceptio fpecia- 
is ad facrificium laudis Deo ofterendum,cx 
)r^cedentibus dedu<5ta. Cura enim f vt didlum 
?ft)paffusfit Chriftus, vt fandificarct popu- 
um,peripfumaftjdue offerendum eft Deofa- 
rificium laudis. Per Chriftum autem docct 

DfFerendumeffehoc facrificium,quianullum 
facrificium poteft Deo gratum & acceptum 
?ffe,nifiChrifto mediante, &intercedente i- 
pfius facrificio , in quo , & nofipfi & ficrificia 
noftraomniaDeoplacent. ldeflfmftum)ln- 
CerpretaturhocLmdisfacrifieiumjquod^abex- 
:erno organo quovtitur corin coproferendo 
Scexpiimendo) vocat fru&umlabiorumcoa- 
ircntiom nomini ejus. Videtur autem refpicc- 
:e ad locum illum Ofese. 14. j. vbi laudes De<» 
Jxhibitsevocamurvituli lubiorum. 

16 SenefiantU ) Decima prasceptio fpecia- 



212 ANAL. LOG. IN EPIST. 

lis,qua aliud ficrificij genus commcndntfa- 
cnficium nimirum bcnericenti^& commu- 
nicationisfacultnurn , qu.is ad f atrum egen- 
tium necefliuteni lei.ardam oportet imper- 
tiri : Nam hociacnficium tpe&at immediare 
ad proximurn , vt prms illud immediate ad 
Deum fpechibut. Talibm e/iim) R^tio vtri- 
pfqpe prarceptionis pra^cedentis, jb obltdt Jti- 
oneDei, qui nuncnon typicis illis factificijs 
in lege pr^fcriptis , fcd is demum veris fa- 
crificijs , tanqujm vnic£ fibi gratis,de!e&a- 
tur.Vocemet;ap«5-^Ta/ malereddidit vetusin- 
tcrpresfpromereiur) vtlocum aliquem me- 
ritis noftiis inueniret:neque enim his victi- 
misquicquam polTumus ,ipud Deum promc- 
reri,aut ipfi nobis acqunere , fed ivapis-etr&xi 
dicitur Deus,quatenus h#c ofticia Deopla- 
cent , eique grata funt & dccep r a. Hanc genu- 
inam e(fe hujus vocis fign ficat.onem faciie 
pnimaduertet qui hunc locum contulcnc cum 
Heb.n.5.6. 

17 obedite ducibus ) Vndecima pr^ccptio 
fpecialis, vr ducibus, hoc eft ,pjftonbL»s,du- 
Soribus,gubernjtoribus,obed!enci^m & fub- 
miffionemprgftenvs. VigiUntenim) Praecep- 
tionishujusduas aftert rjtiones, prima cfti 
ducum officio, in quo lab^rant & praefunt 
gregi: Vigilant pro grege, & non proipfo- 
rum corporibus, ied pro <mimabus,vt fjlutem 1 p 
conicquancunatqueeo magis oblig^murad 

obedi- 



A» H E £• CAP* XI II. 22j 

obedientiam ipfis pr^ftandam. Tanyudmra- 
tiontm) Ampiificatio hujus vigilantia? pro 
ammabus , ab obligatione qua obftringun- 
turDeo, vtpote obiri hujus officij rationem 
euedditun. Vt cum gdudio) Ratio iecunda 
eft a fine obedientia? ducibus pr^fbta?; vc 
hccquodipiis lncumbit rrunerisobeantcurn 
gaudio, noncum gemitu,quem neceileeft ie- 
qui ex gregis inobedientia. Idenim eji ) Pro- 
but non efiepaftori vigilandum pro aninubus 
cum gemitu , quod hac ratione nihil vtilicatis 
exipiiuslaboribus redundet ad gregem,qi : t 
cfimdebuerit eife paftori matena gaudij,v£ 
Pauli exemplo intelhgi poteft. i. Theilal. 2, 
ijj.io.inobedientia fua gcmendioccifiottem 
ei praber. 

1 8 Oratefro nobis : confidimus enim nos bonam 
confcientiam habere , ">* ^ui m ommbtts cufiamus 
honefie conuerfari. 

19 ^mflius autem*bfecr* 1?qs ~\tid faciatis* 
\\t celenus refiim*r*\obif. 

Oratefronobts) Secunda pars capitis , qua 
commendat Hebraeis prcces profe. Confidt- 
mus) Cauias precum quas vult pro ie concipi 
duas jfFert , prima eft a teftimonio bonse con- 
fcienti^, cujus certurn 3c indubitatum argu- 
mentum affi rt,aftudio hoHeftae conueriati- 
onis in tota vitj,&: rebus omnibus , quod fenir 
per fibiadftnffeprofitetur. 

1$ ^mflins mtem)$tcuxi&% canfa eft,Apot» 



214 AtfAL. tOO IN EPIST. 

ftoli liberatio cum ipforum comttiodo conjQ- 
&a,vcceleriusipfisreftituaturiideominunem 
nimit ufn confolationem percipiendam per mu 
tuam fidem,vt ioquttur Paulus.Rom.1.22. At- 
q^e hoc nominc eo m jgis lerio has pro fe pre- 
cesflagitat. 

20 DeuslefG pacis authot, qui magnum dlum 
ouium per fanguincm fxderis <ztermfajloiem> Do- 
minum nosirum lefiim , a mvrtuis reduxit: 

21 Perficiat 1 os in omni opere bonojddpntflan- 
dam ipftusl>oluniatem> efficuns in "\obts yuod ac~ 
ceftumftt in confttttn fuo pir lejum chnfiumicui 
(it gloriamjecuia feculorum. ssfmen. 

22 Precor autem Ifosfratres^fufferte fermonem 
exhortatioms\etenim breuibusferipji *\obts. 

23 Scitote fatrem noftrum Timothcumfo- 
lutum efie, cum yuo ( ft celerius 1 intrit ) ~\ifam 
1/os. 

24 Salutate omnes duSlores Itefiros , &< ^mnes 
ptnEtos. Salutanf\os ltali. 

2 j Gratiaftt cum ommbus ~\olis. Amen. 

Deus lero facis ) Precatione primum, de- 
inde hortatione, poftremo alijs aliquot fermo- 
nibus varij ac multiplicis argumeti , Epiftolam 
concludit. Precatur Deum vt Hebraeos perfi- 
ciat in omni opere bono. Deum autem quem 
prccatur defcnbit ex duobus effl&is. Pr;mum 
effe&um eftpax. Pacem intdlige iltam Dei 
qu# fuperat omnem intellefium, qua?q u e p r e- 
fidio eft cordibus ac mentibus ncQris per Ie- 

fum 



A D H E B. C A P» XI IX. 22 J 

fum Chriftum. Philip.4.7. Alterum cft exci- 
tatio Chrifti c mortuis,quae ipfiuspotentiain 
adidefficiendum quodprecatur fuculenti£ 
fime demonftrat.Na in hoc effecto Deus ad - 
mirabilem^fuam potentiam maximeexcruit; 
VndeEphefi.2o.diciturefficacitatemfortis 
roboris Dei exertam effe in Chrifto,cum ex- 
citauit eu ex morttiis. Alagnum illttm) Iefum 
amortuisreductum vocat, tum magnum il- 
lum ouium Paftorem,tum Dominum no- 
ftrum. Paftor ouium vocatur,quiaeues fuas 
pafci; falutari pabu lo ver bi , codemq; verbo 
veliitifceptro,&Spiritufuo,easregit ad vi- 
tam «ternam. Magnus ouiam Paftor dicitur 
addilcrimen aliorum Paftorum omniu quos 
ipfe conftituit miniftros, vteiinferuiant i* 
pafcendis ouibus,qua*foliusfunt Chrifti.Eo- 
dem fenfu princeps Paftorum vocatur. 1. 
Pet. j. 4. Perfanguinem jOftendit quo iure 
Chriftusfit magnus ille ouium Paftor , quia 
nimirumfanguinefuoeasacquifiuit.A6t.20. 
28. &c animam fuam pofuitpro ouibus.Ioan. 
io.n.Sanguincm hunc vocat fcederisa*terni, 
quiahoc fangnine fancitum eft &obfign^- 
tum aeternum iilud fcedusgratiae , quod abf- 
quefanguineMediatoriscumhomine pecca 
torc& fcedjfragopercutinunqua potuiflet. 
Namabfquefanguiniseffufione non fit rc- 
miffioHeb.9,22. 
21 PerficiatJPetixio ipfa,qua poftulatHebr?- 



\l6 AKAL. IOC. IN IPIST. 

u a Dto perfe&ione,non quide in vna re ali- 
qua, fcd in omni opere bono. Opus aute bo- 
mimdefinitexpracftationevolutatisDci pa- 
tefatta: nobis in ipiius lege , qu x n on fblum 
opus ipfum quoad fubftantiam , fed & ope- 
randi modum,&operis finem pracipit,vtni- 
mirum fiat ex cordis linceritate i & ad Deiglo 
riam refei atur: his enim conditionibus opus 
bonum dcfinitur. Efficiem ) Declarat hanc 
quam ijs precatur perfe&ione , a modo quo 
£t : perficit nos Deusin omniopere bono,du 
ipfe illud efficit in nobis:Deus eft,inquit Pau 
las, qui efficit in vobis , & vt velitis,& vt ef- 
ficiatis,progratuitafuabeneuolcntia.Philip. 
1.13. Bonum autem opus hic rurfum dcfinit , 
quodfitacceptumin confpe&u ipfius. Per 
lef»m) Efficientiam hanc Patri tribuit pcr 
Icfum Chriftum tanquam Mediatorcm : cu- 
ius beneficio omnis gratia abunde in nos 
confcrtura Deo. Nifimalishascverba cum 
proxime praecedentibus coniungere , vt o- 
pus quod cflicit Dcus in nobis dicatur ac- 
ceptum coram eo per Iefum Chriftum : Ne- 
queenimpoifunt opera noftra,ctiam qux 
Dcusefficit in nobis, Deo elle grata , aut ia 
cius cofpe&um prodire,nifi facrificij Chrifti 
odoreperfufa , quo tota ipforuimperfe&io, 
quam \ nobis tanqua inftrumencis in quibus 
operatur Dcus attrahunt, integatur Cutftt 
glgria) Preccs fuas «id Deum pro Hebrais 

coi^; 



\ 



A P H E B. C i A P. XIII. 11? 

concludit glorificatione DeiPatris& Chrifti, 
vtenim ilhs optat perfedionem a Deo, ita 
Deooprac ftr m gloium , & eam quidem ae- 
tetnam. Nam vtagratia Deiom u illipro- 
fluuntqua: pij prccantur, ita in Dei glorijm 
debenc redundare. Ex eo , & percum ,&ia 
ipfum lut omnia, ipfi ficgloria in lecul;. Rom. 
li.36.Atque exhac oputionisformula di ci- 
mus conciudendas cile preces noftrjs & pe- 
titiones omnes , cum glorificatione nominis 
Dei illtus,a quo omnia petitu us,vc vcl hoc ipfo 
fignificemus, nosnon tam refpicere bonutn 
ahquod hominum , quam Dei m Chrifto Iefu 
gloriam,cu;usrelpe<5tu preccspro hominibus 
fundnnus , ijfque bona omnia a Deo exo- 
ptamus. 

22 Precordutem ) Hebraeos ad quos fcribit,' 
hortatur vt fetmonem exhortatton^s fufFeranr, 
hoc eft,a?qui boniqueconfulant,cique obtem- 
perent. Hanc Epiftolam vocat lermonemcx- 
hortationis ,quia tota fereoccupata eftin ex- 
hortatione ad retinendam dodrinam quam 
acceperunt.£tttf/w) Ratio hortationis a fcripti 
breuitate. 

23 Scitote Timotheum)Nzrr AtiobreuiSi qua 
cerciorcs eos ficit de Timothei folutione c 
vinculis, cum quo feeuam ipos inuifurum 
fpondet,fi celer: us vcnerit.Hmc f idle confpt- 
citur > Sc Ttmotheum>cMu!o antt h ;r>c E.nfto- 
lam ad Hebraros miiram, vin&um fuiile(de 

Q_* 



2X2 AKALt LOG. IN E F 1 S T\ 

cuius tamen vinculisnihil alibi fcriptum legf- 
mus, vt quando in vincula inciderit difficile 
admodum fif diuinarc > )& Epiftolaehuiusau- 
thorem liberum fuille acfuae poteftatis cum 
h#c fcriberet. 

24 sdutAttomms ) Paucis comple3itur 
jfalutationes , primum ( vt fic dicam ) rogatas, 
quibus falutan petit , tumomnesdu&ores i- 
pforum Sc Paftores,tum generatim omnes fan- 
&os: deindc fvtfic dicam)mifTas ab Italicis 
fratnbus. 

1$ Gr4tUfit)Hebrxis valedicens compre- 
catur ijs gratiam, quonomineintelligo, pri- 
sniim gratuitum Dei f iuorem, deinde ipiritua- 
lesinChrifto benedictiones, qua? ex gratuito 
Dcifmore omnes ernanant", cuiufmodi funC 
remiifio peccatoruaMuftihcatio, (andificatio, 
vita demque seterna. Hanc gratiam exoptat 
omnibus, quia vt fua nacura ad omnes pertinet 
( vt videre eft Rom. 5. 1 j. & dcnceps^) ita a Pa- 
ftorc non eft contrahenda ad c.rtos duntaxat 
aliquot,fed omnibus & fing< lis qaantum 
iqipfo cft, communicinda & 
exoptanda a Deo, cui 
inChriftofit o- 
pnisgloria» 
Amen. 

TRA- 




TRACTATVS DE 

IVSTIFICATIONE. 

' ^VsTiFicATioNis nomeduo- 
ius modis accipitur,phy fice(vt fic lo- 

H§j .juar)&politice.Phyfice acceptu Iu- 
itihcauonis nome fignifieat inh^rete mutatio- 
ne hominis eqiulitate iuftiti^inhasrete in qua- 
litateinftiti^inh^rente Hocmodointelligi vi- 
detur Iuftificationis nomen. Apoc.22. 11. Qui 
iuftus eft , iuftificetur adhue: & iuftus vocatur 
ab inhcerente iuftiti a.i.Ioh. j.7. Qui exercetiu- 
flitiam iuftuseft. Sicacceptaluftificatio nihil 
aliud eft quam fan&ifieatio,qu£ mutatio qu^- 
da cft inter terminos contrarios inh^rentes:fed 
dehacacceptione fatis. Altera Iuftificationis 
acceptio eft qua fignificatpronuciatione iufti- 
tig de aliquo, eamq-, a iudice e tribunalitRom. 
8.5$. Quis ciceufrjbit clectos Deif Deus eft qui 
iuftificdt. Haecacceptio comunis eft,& ijs qui 
habent iuftitiam fuam inhxrente , & ijs qui in- 
harrentem non habent & (uam proprie, verutn 
alienam: Nam qui infeiuftuseft,pronunciari 
potefta Iudice iuftus ex inharrenteillaiuftitia; 
Siciuftificantur beati AogeliaDeo, nimirum 
ex iuftitia fua & inhserente, fic iuftificatus fuif- 
fct homo fi ftetiflet in originali illa iuftitia.Si- 
militeriuftificaridiciturquis,hoceft,ptomJn- 
ciariiuftus,aiuftitia qua*inipfo non inh^ret, 
fed qusalienaeft, faftatacncn ipfius eft aliquo 



r , qui clt m ie & lnhseren- 
ri ei iuftitia dicitur,qui non 
entem ioftitiam, veru alie- <W 
od aute Juftificationis ver- 



13O THACTATVS DB 

pa&o: Hoc mododebitor aliquis iuftjfieatur 
cxiuftitia fpoforis, qui ipfiusnominecreditori 
debiiuexoluit : (ic iuftificatur homo peccator 
cx iullitia & fatiffa<5Hone Chrifti mediatoris. 

Vt vcrbum Iuftificationis , ita quoque ver- 
bum Imputationiscommuneeft.Nam& impu- 
tari ei Iuftitia dicitur , qui eft in fe & inhxren 
teriuftusj&imputari 
habet iu^m & inha:rentem i 
nam-.vtChrifti. Quo 
bum commnne fit ttiam ijs qui (uam & inha:- 
rentehabent inftitum facis confpicitur,vel ex 
hac phr^fi Apoftoli , qua dicit homine non iu- 
ftificari exopcribuslegis, ied perfiden» Iefu 
Chrifli.Rom.j.28.Ga!.2.i6 Hacenim locutio- 
ne,non obfcure innuit iuftificari, h. e. pronun- 
ciari homincm iuftum pofie ex operibus &c iu- 
fiitia quadum iua, fi modo reipfa eflent ea ope- 
ra , non fecus atque iuftificjri dicitur quis per 
fidem,h.e.per alienam & Chrifti iuftitiam.lm- 
putandi quoque verbum intelligiturcommune 
cfle ex verbis Apoftoli. Rom. 4. 4. cum dicir, 
Eiquioperatur mercesnon imputatur exgra- 
tia,fedexdebito. Q^ibusverbis fignificuiu- 
ftitiam operum,h.e.inharrentem dici pcfle im- 
putari, fi modo \ eipfa effet ea iuftiticj. 

luftificatio hominisqna pronunciatur quis 
iuftus ex aliena,hoc eft, Chrifti iuftititia, vt de 
ea in fpecie dicnmus, hoc ordine proccdit>pri- 
muoi eft vocatio efficax in qua Deus ofFert 

Chri- 






I V S T I F I C A T I O N B. 131 

Chrifturn cum iuftitia fua , peccator autem 
oblatum fidc apprehendir. In Vocationeenitn 
cfficaci applicacio duplex cft, prima eft Dei 
offerentis Chrifturocumiuftitia fua, fecunda 
cft hominis peccatoris per fidem oblaru Chri- 
ftum apprehendentis fibique applic^ntis. Poft 
vocationem efficacem fcquitur Iuftificatio, 
qua Deusiuftiriam illam Chrifti fide iamap- 
prehenfam in efficaci vocatione peccaton im- 
putattanquam iuacn, velpronnnciat eumiu- 
ftum in illa Chrifti iuftitia>peccator autcm im- 
putacam fibi a Deo iuftitiam fide recipit. In 
iuflificatione duplex fimiliter eft applicatio, 
prior eftimputatio Dei , pofterior eft impu- 
tat# a Deo iuftki^ aliena? per fidem peccatoris 
apprehenfio & applicatio. D.fterunt hx du* 
applicationes qu^in iuftificationeiunta dua- 
bus illis qu# fuerunt in Vocarione efficaci. 
Nam in Vocatione applicacio Dei appellata 
eft oblatio fiue omnino vocatio : In Iuftifica- 
tionc vero applicatio Dei appellatur imptr* 
tatio. Deinde in Vocationeappljcatio homi- 
nis iuftiti# oblata? per fidem apprehenfio, fiue 
fides in iuftitiam oblata , in Iuftificatione vcro 
applicatio hominis vocatur fidesiniuftitiam 
imputataro. Ex his obierua duplex effe fidet 
rounus, vnum quidem in Vocationeefficaci. 
dum Chriftum vnicum iuftitia fua oblatum 
recipit : Alterum in Iuftificatione, dum Chri- 
ftum cumfuaiuftitiaimputatamrecipit. No- 

Cl 4 



2JJ> AMAL IOG, IK E P I S Tl 

candutn autem e(l 5 quod eum dicitur homincm 
per fidctn iuft<ficari , intelligcnda fit ea fides 
qua» anteceflitin Vocatione efficaci , nempe 
quac apprehendit Chriftum oblatum cum iu- 
ftitia fua. Quod ad fidem quse in luftificatione 
apprehenditimputatam Chrifti iuftitiam per 
cammagis proprie feruaridicimur. Ephef.2. 
8.Gratia Dei feruati eftis per fidemSalus enim 
setcrna iuftificationem fequitur. Atque hsec 
paucis de ordine quo ad iuftificationem pec- 
catorum proceditur a Deo. 

Quaeriturjannoncum in efficaci Vocatione 
apprehendatur per fidem Chrifti iuftitia ab 
illa iuftitia iultificatus iam quis diciturf Re- 
Jpondeo minime : Nam Iuftificatio eft fenten- 
tix pronunciatio > in vocatione autem nulla eft 
fententue protKinciatio,quareiuftificatusdici 
nequit ex fola vocatione. Atqui cum per fidem 
ei infit Chrifti iuftitia qui vocatuseft,annon 
cx eaiuftitia qu# ipfi ineft per fidem denomi- 
Barifaltem iuftus poteft? Illudequidemnon 
planc negarim reipfa quodammodo , h. e. pet 
fidem iuftum effe , iuftu dici & appellari pofle 
non dixerim, cum nondum lara & pronunciata 
de eo fic Iudicis fentecia/ententia videlicet illa 
quaeexnouaquadam gratia exiftit , namnon 
mfiex Deigratiaeft quod iam inefficacivo- 
catione per fidem iuftos , Deus iuftos efte pro- 
nunciet, & imputet ijs alienam iuftitiamtan* 
quam fuam. 

Iuftifi- 



AD HEB. CAP. XIII. 2# 

Iuftificntioniscaufasfuntquatuor, Efficiens, 
materialis , formalis, & finalis. Efficiens caufi 
eft Deus , Deus is eft qui juftificar. Rom.8.55. 
Modi cfficiendi quibus dici poteft Deus jufti- 
ficare vanjfunt. Primum dicitur Deusiuftifi- 
care ex operibus,& inh^rente iuftiria:fic iufti- 
ficat beatos Angelos,fic iuftificaiTet hominem 
fi in orimama & oricnnali iuftitiu fterifTet. Huc 

o 

iuftjficationis modum,qui eft exoperibus !egis 
fedtabanturludaH.Rom. 9.31.32. Deindedici- 
tur Deus iuftificare ex fide , vel per fidcm: 
Fidei nomineinrelligoChnftumcumiuftitia, 
fiue fuiffa&ione 5 fiue obedientia,fiue merito 
fuofide npprehenium.In hocigitur mododuo 
funtcomprehenfa. Ptimum Chriftus iiue me- 
ritu Chrifti,dcinde fides noftra fine qiu Chri- 
fti meritumnon applicatur ad nos jd hoc vc 
effieax fit ad nos juftificandos. Nam de merito 
Chnfti vt nonnihil paulo altius repetnmus, 
Oufaquidemeftomnium benedichonu fp:ri 
tualiu quas in nos cofert Deus , vcru alio atq; 
aliomodo :nam Chriftus cim memo fuoeft 
cjufa £tern# Pr^deftinationis noftri citra fide 
noftram 3 veI pnefentem, vel futuram, vel ptx- 
ui(3m.Elegit nos in ipfo,fubaudi Chrifto.Eph. 
i.4.Rurfus Chriftus cum merito fuocaufa eft 
Vocotionis efficjcis qux fit in tempore,ve- 
r um cicra fidem noftram , cum fides in ipfa de- 
mumdetur 3 &altera voc^tionispars fit. Tcr- 
tioChriftus curo meritofuo caufaeftluftifi- 



1£4 TRACTATVS BE 

cdtionis noftri, verum non fine fide qua in ef- 
ficicivocationc ipfam cum meruo fuoappre- 
hendimus:Denique Chriftuseum merito fuo 
caufa eftglotificationis noft'i,fed cum fide 
imputatamillam Chrifti juftitiim apprehcn- 
dente in Iuftificatione. Exhis videmus jufti- 
fic<iri homincm per Chrifti meritum tanquam 
per modum quo Deus eum juftificat , verum 
non fine fide meritum illod oblatum in cfficaci 
vocjtione apprehedente. Vnde Apoft.ddRom. 
& Gal.modum hune, qui compofitum quidda 
rftjvnico fidei vocabolo expreifir 3 nonnunqua 
cum fidelefum Chriftum conjungit.Rom. 3. 
2i.lv\(h'\tum Dei vocat per fidem Iefu Chrifti. 
Sic G.il. 2. 16. juftifican nos dicit per fide Iefu 
Chrifti,& Rorn.3.25. vocatfidem inipfiusfm- 
guin.e. Poftremo inter modos quibus Deus ju- 
ihhcu hominem cenfetur grjtia Dei fiuc mi- 
fericordia. Gmtiacumfideop'ime conuenit, 
vefurninter grati3m &opera fummaeftdif- 
jfenfio. Rom. 11. 6. Ephef. 2.8. 9. Confenti- 
unt igitur ifta > Deus juftificat ex fide , & De^s 
jijftificat ex gratia *, Verum quseftio eft de 
ordme, vtra fidefne an gratia prior fit , vtrum 
fidesfitcaufa grati#,an veto gratia fit caufa 
fideifRefpondeo fidem pr£cedere>gr;uijm 
autem fubfequi , & fidem , hoc elt , Chriftum 
cum merito fuo fide apprehenfum in effica- 
ci vocatione caufam effe noua* illius gratiar, 
qaa fit vt Deus horainem juftificet. Vt de hoc 

nonnihil 



IVSTlHCATIONE. 2?J 

nonnihil pauloaltius repec.imus. Omnis fpi- 

ricualis benedi&io,vt Pia?deftinatio,Vocarioj 

Iuftificaiio, GIorific:/tio,ex Dei gr?tia eft:gra- 

tia autcm Dci ex Chrifto ipfiufque mento 

eft : verbi gr,uia : In P asdeftm^tione hominrs 

ad vitiro primumeft Chriftuscum fuo mcrito, 

hinc fequiturgr^tia Dei , tanqu>m Chrifti & 

meritiipfius effe&um, ex grwtia Dei deinde fe- 

quitur Prxdeftinatio. ln efficaci Vocatione 

primum eft Chrifti meritum,dcinde cft gratia 

Dei qujm fequitur vocuio. Similiterin Iufti- 

ficatione primum cft meritum Chnfti quod in 

efficici vocatione .jpprchenfum eft , deinde 

eft gratia Dei , ex qua rurfus f equitur Iuft fica- 

tio. SicdeniqncinGlorificMtione primumcft 

meritum Chrifti , quod quidcm imputatum irt 

Iuftificatione per fidcm apprehcnfum eft , de- 

indeeftgmiaDei qu<m lequiturGlonficatio. 

Hoc attem in his defcr men eft , quod in Prie- 

deftinatione & Vocatione mentum Cfarifli 

foh m finc fide noftra c. ufa fic g;aria? :lnlu- 

flificritione vcio & Glorificatione meritum 

Chrifti fideapprehenfumcaufa fitgratia?. Ex 

hisquafdiximusapparec fidem feu Chrifturn 

cum mcrito fuo fide apprehenfum ciuiam efie 

grati^ illiusqua Deus hominem juftificattvn- 

deRom.3. ^4. poftquam dixit , Iuftificantur 

aute gratis,id eft, ejus gratia,conf inuo addidit 

per redemptionem f .<5ta in iefu Chrifto , qui- 

busverbiscaufamillius graciac tjua juftifican- 



256 ANAL. log. in epist. 
tur homines defignauit,nempe redemptioncm 
Chnfti fide apprehenfam in efficaci vocatione 
& Rom. 4. 16. Proprerea ex fide eft hajrediias, 
vtfitpergraciam,quibus vecbisfigmficat vi- 
tam asternam.-ideo ex fideefle vtlocus fic gra- 
ti#,quae effeilum eft fidei juftriam Chrifti im- 
pu r atam apprehendcnusin luftificatione. 

Hicfiquaeras quomodo ficri poteftvtme- 
ritum Cbrifti, & gratia Dei,fiue gracuitus Dei 
fauor,qui merito contrariuseft, vniconfiftac? 
- Reipondeo meritum Chrifti> non autem no- 
flrum ipforum optimecum gratia Deiconfi- 
llere. Nim Chrifti iatisfactio qua farisfecit 
iuft;tia* patris, ipfa eft qua: promeretur Dei er- 
ga nos gratiamifin loquaris de noftro ipforum 
merito ,profccco noftrum meritum &gratia 
Dei vna confiftere non poffunc , fed tota natu- 
rafiu pugnant. Deefficiente juftifieationis 
cauiahsechadenus. 

Mate»ia Iuftificationis eft Iiomo peccator 
primum, vndedicitur Deus juftificareimpiu. 
Rom.4.5.dcindecredens:Infticia Deiper fide 
IcfuChnfti inomnes&iuper omnes quicre- 
dunt. RoRi.3.22. Mitetixnomineintelligo 
fubje&um de cjuo Deus e tribunalifuopro- 
nunciat abfolutionis iententiam : Sic accepto 
roateria? vocabulo , Chriftus dici nonpoteft 
Xuftificationis materiarluftiti^ quidem matcria 
fiue iubje&um vocari poteft , Iuftificationis 
pon item.Hxc de matena, 

Forma 



A D fi E fe. C A P, XI I I. 2J7 

Forma fiue caufa formalis Iuftificationis 
eft juftitia iilaChnfti , qux de credente pro- 
nunciarur, & juftific^tionis motu qu ifiintro- 
ducitur in credentem : Foimalis en^m cauft 
motus cujufque dicitur ea qu^ introducitur 
formi.Vcrum quidem eft eandem lllam Chri- 
fti ij/titrmeilequoqueefHcientcm &c meri- 
tori.im Ijftificationis caufam, ied efficienscft 
qujtenusin vocatione efficaci oblatu fideap- 
prehenditur:Formaautemeft q.?atenus inlu* 
ftificationeimputatafide apprehenditur. Dc 
juftitiaChritfitanquam ca fa formali loqui- 
tur Scri f »tura cum dicit Deum impurare ju~ 
ftitiam abfque openbus , Rom. 4. 6. Vocacur 
juftitia Dei, Rom. 3. 22. & donum juftiti^. 
Rom.5. 17. & juftitia quae eft ex Deo,Phi- 
lipp. 5.9. quo loeo opponi;ur juftitia quara 
noftram vocat , & quamdefinit j uftstiam qu«e 
cft ex lege.Iuftitia faceor qu$ inh^rer,vt ea qug 
fuit primi hominis , &qu# eft Angelorum 
beatorum, juftitia quoque Dei vocari potcft, 
nam ex Deo eft, & Deidommeit, veruna 
Deus fpecinliter eam jufticijm pro fuahabec 
qua? non inhaeret , fed quim ipfe ex gratia im- 
putat pcccatori. Ha&enus de form^.Sequirur 
nunc v t de fine dicsmus:is geminus eft, proxU 
cous Sc vltimus:Proximus quidcm eft falas 
noftra, vltinws vercb ac pr^cipuus eft Deiglo- 
riainillajuftitiafuaimputata.Addeclarandam 
juftitiam fuatn prsfemi tempore. Rom. 3. 16. 



i3» TRACTATVSDE 

Qucmadmodum enim glorificaturDeus in jii- 
fticujCa^qUceipricfltncialiscft^itagtoiificatur 
in jufticia Chnfti lilij fui, qua? ipfa quoque ju- 
ititii Deidicitur. 

Iuftificjrion s partes funt dvx p f ior eft pec- 
citorumrcmifiojpoftenor juftitir^mputatio, 
vel jufhficatio propi ie dict Sciendum eft non 
efTeiftosdJuertos 6c numero differemqsqiuii 
motus,vci um vnici meife qu ili motum reipfi 
&numero ,h.ibeieautemhiMic vmcum quali 
motum diucifis appeliationes ratione duo- 
rum terminoru , ratione qu* dem term.m a quo 
voeari pecc.<corii remillionem» feu abfolutio- 
nem a pecc ito,feu non lmputationem pecca f i: 
Rationcveotermini adqucm vocan Iuftifi- 
cationem ieu juftiti^ imputationem:tdem au- 
te reipfa eft & nume o motus qao dboletur pec 
catum,&introducitur juftitia: ratione tamen 
tcrminorum diftingui poteft:Quod jutem vni- 
cusfitnumeroquifimotus app.iret ex Rom* 
4.6.7, vbi quod Damd in Pfalmo iuo vocauit 
remiilionempeceatorum, Apoftolus eodem 
feofu vocat imputationem juftitia?. 

Vtigitur de priori luftific^tionis parte di- 
c lmus, RemilTio peccati non eft quidem dele- 
tio & expun&io peccati e fubjecto fuo,ita 
vtiamdefinat i lud>n iubjecto mhajrere, fed 
eftjqua Deus,cucn infit peccatum in fubje&o, 
tamen cenfet no irjefle,non imputat ipfum,fed 
peccatorem habet ptononipeccatore. Dum 

cenfct 



I VSTIf I C A TIONE 239 

ccnfetnullumpcccatuinciTc fimul aufert pec- 
cati reatum , quod eft mcritum pcenre , 8c poe- 
nam ipfam fiae mortem.Ergo in remiffioue 
peccatorumtriafunt qu# fimul aufert Deus, 
prirTiiim peccatum ipium. dum cenfet il!ud 
non ineiTe , deincic peccati reatum , tertio pce- 
namj Ablatio duorum lftorum pofceriorum, 
h.e.reatus & poena: ex ablacione peccati neccf- 
fario confequitur. Pars autem ifta Iuftificatio- 
nis nomen accipit a peccato qui proprie termi- 
nus eft a quo procedit mocus>& de quo primu 
eft abfolutionis fententia : Nam fementia eft 
quoque de reatu & poena, fed fecundo loco. 

Nuncdepofteriori Iuftificationis pane di+ 
cimus. Iuftificatio propriedi&a , feo jufticjac 
impuncio non eft introdu&io in fubjtdura 
inh*erenCisalicujusjuftitiav*crumeftquaDeus 
cenfet cum , qui in ie peccator cft , juftum cfle 
in aliena, h. e. Chrifli juftitia per fidem appre- 
henfa,due qua imputat pcccuoriChiifti j afti- 
tiam:Harc enim proportioeft intcr remiflio- 
ncmpeccaci & juftificationem ,quod quem- 
admoduminremiflione peccati non imputat 
Dcus peecatum, quod tamenineft,i*ainju- 
ftjficatione impurat Deus juftitium qu#non 
inharet. Iuftiiiam imputatjm fequirur meri- 
tum vicspjricer & vitaipfa : Nam quemad- 
modum fententia remifiSonispeccati eft de tri 
bus,de peccato ,de rea r u , & pcen# mento,3c 
pcena ip(a,ua fememia juftihcaticnis cft dc tri- 



I* j ^4° AKAL. LOG. IN E P I S T. 

bus,dejuftitiafiuefatisfa(5tioneChrifti,demc 
ritoillius juftiris fiue fuisfa&ionis,(nam vit^ 
seterna: meritoria eftjdenique de ipfa vira. Li- 
cetdehisommb^s fit luftificationis fentcntia, 
tamen nomen fuum fortitur a juftitia Chrifti, 
quamreliquaduo necelTario confequuntur. 

Execucio fententia:hujusDeiin nobisjufti 
ficandis tum fit cn per Spiritum fuum fandum 
nos regenerat, h. e. vitam illam nouam in no- 
biscreat^dquam jampriusnosjuftificationis 
fententiaadjudicauinErgo execurio fententix 
juftificationis proprie relpicit vitamillam fpi- 
ritualem & xtern jm de qua poftremo loco di- 
ximus juftificationis efle fententiam:Sed de 
hoc in dodtrina regener itionis fufius. 

His itaexpofitis hanc luftificationisplena 
acrealem, vt vocantjdefiniuonem colligimus, 
vt fic Iuftificatio fententia Dei judicisi tri- 
bunali fuo pronunciata, cjua homini peccatori 
& credenti ex fide Chrifti 8c gratia fua remit- 
titpeccata&imputatjufttiam fuam>ad vitam 
ipfius hominis sternam , & ad gloriam gratia* 
fiuejuftiti^ (ox qaam gr.itisirnputat. Inhac : 
definitione habespnmum ipfa nominis defini- 
tione,habesdeinde quatuor Iuftifiotionis cau 
fas,habes denique duas Iuftificationispartes. 

Qo^ritur hoc loco , an Iuftificatio perficia- 
turin hac vica?Refpondeohocfumptoinitio> 
duo funt genera beneficiorum Dei in Chrifto, 
vnum eoium quas non inh«rent,cujufmodi 

func 



iVSTlFiCAflONE. Z%% 

funtPraedeftinatio abseterno. Iuftificatio,A* 
doptio : Altei u corum quae inhaeren t,vt Vo* 
catio & Glorificatio : Hoc commune habcnc 
duo harc bencficiorii genera, quod non ante 
manifcftacione Chrifti plena perfe&aque fic 
futura corum manifeftacio & patefactio, non 
Praedeftinationis,non luftificationis^no Ado- 
ptionis,n6Vocationis,n6Glorificationis.Coe 
pit quidem eoru in prima Chrifti mamfefta- 
tione patefactio,vnde Apoft.Rom.5.2!. Nuc 
aute patefa&a eft iuftitia Dei,&c:verum no- 
dum plena eft eoifi patefa&iojvnde i. Ioh.3. 
2.Fihj Dei iafumus^fed nondu apparet quoi 
crimus.In hoc aute differunt duo h^c benefi- 
ciorfi genera,quod ea qua? diximus non inh^ 
rentia perficiatur &abfoluar,tur reipfa in hac 
vita:filij Dei,inquit,nunc fumus:(ic ia praede- 
ftinati fumus: lic ia mftificati fumus: Ea ver& 
qua?inhxrcntiaeire diximusnoperficiantur 
fuisomnib.gradibus,licecinhac vitainchofi 
tu r.Ex his confpicitur Iuftificationem quid6 
in hac praeseti vita perfici atq; abfolui reipfa* 
non auteplenernanifeftari.Qugeftio eft annS 
in dieillo iudicij iuftificaturus fit Chrift* eos 
qui inhac vita crediderfittquod fi ita fit anno 
in altera demfi vita perficieda eftluftificatio? 
Refpondeo in die illo iudicij Chriftus non ta 
iuftificacurus eft credentes, qua declaraturus 
eft exoperib. eorfi eosin hacvita credidifle 
& iuftificatosfuiife: fic cjuimiuftificandi ?csf- 



i4^ TRACTATVS DE 

bumnonnunquam accipitur, vtficiuftificare 
declarare iuitificatum : fic dixit Iacobus hoc 
3fcnfu hominem iuftificari ex operibus. 

Quxriturrurfusannon petimus quotidie h. 
Deoremiflionem peccacorum,h.e. iuftificacio- 
uentfquod fi ita fit,an dicemus Iuftificationem 
fimul & femel totam perfica in hac vita? Re- 
fpondeo dumprecnmur remiflionempeccato- 
rum non precamur ipfum benefieium quafi 
nondum datum/ed precafa ur incrementumfi- 
ducise noftra: 5c appliCiCionis beneficij qu# fic 
per fidem & fidei incrementum. 

Quasritur poftremo , annon Iuftificatio fen- 
tentia eft dc vita,vita autem non perfieitur nifi 
in Chrifti aduencu : Ergo Iuftificacio non per- 
ficitur nifi in Chrifti demum aduentu? Re- 
ifpondeo aliud eft perfici fententiam de vita, 
aliud perfici vitam ipfam : fententia quidem 
de vita perficitur in hac vita : at vita ipia non 
perficitur nifi in ipfo Chrifti aduentu. Quam- 
obrem argumentatio h#c fallax eft & ca- 
pxiofa. 

Cum Iuftificationis do&rina coniungo do- 
ftrinam Adoptioms, dequa principio paulo 
altius repetico fic erit dicendum: Beneficia 
Dei qusein Chrifto conferuntur in tempore 
jfunt Vocatio efficax , Iuftificatio , fub qua c<S- 
prehcnditur adoptio, denique Regcneratio fl- 
ue Glorificatio. Vnumquodque ex his bene- 
ficijs conftat applicatioae Chrifti Cc grati^ 

ipfius* 



I 



I V S T I F I C AT I O N 1 24$ 

ipfius , vel in vnoquoque ex his eft Chrifti 
cum gratia fua qusedam applicatio : Appliea- 
tio Chrifti duplex eft, prima qua ipfe Deus 
nobiseum applicat,fecunda eft qua nosappli- 
catum nobis a Deo Chriftum ipfi deinde no- 
bis applicamus : Ergo prima applicatio cft 
Dei, fecunda noftra : Apphcatio noftra inge- 
nere vocatur fides Chrifti.Cum Dei applicatio 
ne fcmper coniun&us eft Spiritus fan&us, 
per quem ipfe operaiur in nobis applieatio- 
nem noftram > vel applicationis noftrae inftru- 
mentum,h.e.fidem. 

Hxc quae in generedicimus primum de ap- 
plicatione Dei,deinde noftra, apertiora eua- 
dent fi viderimus quse fit vtraque applicatio 
feorfimin fingulis Deibeneficijs.Primumita- 
que in Vocatione efficaci eft applicatio Dei 
qua Chriftum cum vniuerfa gratia fua nobis 
cffert in verbo fuo, cuius quidem verbi comes 
eft Spiritus fan<5fcus. Applicatio autemnoftra 
eft qua fide per verbum & Spiritum fanflum • 
in cordibusnoftris acccnfa Chriftum cumv- 
niucrfagratia fuaoblatum apprchendimus. 

Deindein Iuftificatione applicatio Deieft 
qua Chriftumilluminefficaci vocationeiam 
applicatum cum gratia fua vniuerfa pro- 
pius adnos admouet &applicat, imputando 
nobis ipfum ipfiufque fpecialem quandam 
gratiam,nempe iuftitiam:Cum hae Dei impu- 
catione coniuncius eft Spiritus fan&us: noftra 

K % " 



S>44 THATATVS DE 

autem applieatio in Iuftificationc eft qua nos 
Chriftum cum ipfius juftitia aDeoimputatutn 
per fidemaccenfam in cordibusnoftrisbene- 
ficio Spiritus illius Dei apprehendimus.Iuftifi- 
eationi fuccedit Adoptio.In Adoprione (vt de 
ea nune dicamus) applicatio Dei eft qua adhuc 
ad nos propius admouet Sc applicat Chriftum 
tanquamfratrem^noftrum ,eenfendo nospri- 
mogeniti fuifratres , acproinde filios fuos in 
co« Vt enim in luftificatione applicauit Deus 
tiobis Chnftum tanquam juftum, ita in Adop- 
Cioneapplicat nobis Chnftum tanquam fra- 
trem primogenitum , qui vlterior quidam eft 
& ardior applicationis & con junflionis gra- 
dus ; Cum hac quoque applicatione Dei con- 
f un&us eft Spiritus fan&us. In Adoptione ap- 
plicatio noftra eft qua per fide beneficio Spi- 
ritus fanfti accenfam applica mus nobis Chri- 
ftum tanquam fratrem primogenitum, fiue^vt 
fic dicam ) fiiiationem in Chrifto , quam Deus 
nobis imputauit.Denique in Regeneratione (vt 
deeanonnihiJ etiam nunc dicamus Jprimum 
f ft applicatio Dei , qua etiamnum Chriftum 
ad nospropius admouet, eumque nobifciim 
conjungittanquamcaputcum corpore: Cum 
hac quoque applicatione Dei eonjunftus eft 
Spiricus fundtus. Inhacapplicatione conjun- 
glt Deusnobifcum Chriftum primum mortu- 
um ad mortificationem carnis:deinde ex mor~ 
tuis fufcitaturaad viuificationem fpiritus. In 

Regene- 



IVSTIFICATIONE 245 

Rcgencratione deinde applicatio no{£ra eft> 
qua nos conjun&um nobifcum Ch.iftum in 
mone^: in viulua fideperSpintum fan&um 
excitataapprehendjmus:Atque in hdC applica- 
tione priomm Dei, deindenoftra , quafit vt 
Chnftus nobifcum conjungatur tanquam ca- 
purcum corpore,cernitur noftri Regeneratio: 
vna enim eademque opera , 6c conjungitur 
Chriftus nobiicum tanquarn caput,& nos rege- 
ncramur fiue renouamur:Sed deRegeneratiq- 
neftio loco erit dicendum. Ex hisauttmquas 
diximus videmus qu# (it Adoptionis natura,in 
qua explicanda non eft opus vt diutius immo- 
remur. 

Hocpoftremoadfuperioraadijcimus , Spi- 
ritumillum quidaturaDeo dum nobisappli- 
cat finguIabeneficH , nomen fortiri a fioguli$> 
ciim tamen vnus idemque fic Dei Spiritus.Qui 
enim in Vocatione datur Spiritus 5 Spiritus vo- 

cationis appelldtur: Qui in Iuftific.tione 

Spiritusjuftihcationis>qui in Ado- 

ptioneSpiritus adoptionis ; qui 

deniqucin Regcner iti- 

one,Spiritus regene- 

racionis. 

FINIS. 






*//f<Jfc*> 



■\ . \ 



f", 



y 



r 



^^"■^^™ 1 




dt~- 



p 



r 



_<< 





Z-' 







*&m